Hâkim-Savcı Ticari İşletme ve Şirketler Hukuku Haksız Rekabet Konu Anlatımı

Haksız rekabet, TTK’da piyasa davranışlarının dürüstlük ölçüsüne bağlandığı alandır.

TTK m.54 hükmünün amacı, bütün katılanların menfaatine dürüst ve bozulmamış rekabetin sağlanmasıdır.

Bu ifade önemlidir, çünkü korunan değer yalnız doğrudan rakibin kazancı değildir.

Müşteriler, tedarik edenler, mesleki itibar, ticari faaliyetler ve piyasanın güvenilirliği birlikte korunur.

Aynı maddenin ikinci fıkrası, rakipler arasında veya tedarik edenlerle müşteriler arasındaki ilişkileri etkileyen aldatıcı ya da dürüstlük kuralına diğer şekillerde aykırı davranışlar ile ticari uygulamaları haksız ve hukuka aykırı sayar.

Bu nedenle olayda önce davranışın rekabet ilişkisini etkileyip etkilemediği, sonra aldatıcılık veya dürüstlük kuralına aykırılık bulunup bulunmadığı aranır.

TTK m.55’te sayılan haller kapalı ve sınırlı bir liste gibi okunmamalıdır; madde başlıca haksız rekabet örneklerini verir.

İlk grup, dürüstlük kuralına aykırı reklamlar, satış yöntemleri ve diğer hukuka aykırı davranışlardır.

Başkalarını veya onların mallarını, iş ürünlerini, fiyatlarını, faaliyetlerini ya da ticari işlerini yanlış, yanıltıcı veya gereksiz yere incitici açıklamalarla kötülemek bu kapsamdadır.

Kişinin kendisi, işletmesi, işletme işaretleri, malları, iş ürünleri, faaliyetleri, fiyatları, stokları, satış kampanyaları veya iş ilişkileri hakkında gerçek dışı ya da yanıltıcı açıklama yapması da aynı başlıkta değerlendirilir.

Sınavda bir reklam metni verildiğinde, yalnız “reklam var” denmez; reklamın doğru olmayan bilgiyle rakibi incitip incitmediği veya taciri haksız biçimde öne çıkarıp çıkarmadığı incelenir.

Karıştırılma ve yanıltıcı karşılaştırma da madde 55’in sık sorulan alanıdır.

Başkasının malları, iş ürünleri, faaliyetleri veya işleriyle karıştırılmaya yol açan önlemler almak haksız rekabet oluşturabilir.

Kendisini, mallarını, iş ürünlerini, faaliyetlerini veya fiyatlarını gerçeğe aykırı, yanıltıcı, rakibini gereksiz yere kötüleyici ya da rakibin tanınmışlığından gereksiz yere yararlanacak biçimde başkalarıyla karşılaştırmak da haksız rekabet örneğidir.

Burada ölçü, piyasada serbest karşılaştırmanın tamamen yasaklanması değildir; karşılaştırmanın gerçeğe uygun, yanıltıcı olmayan ve rakibin ününden dürüstlüğe aykırı yararlanmayan biçimde yapılması gerekir.

Ayrıca bazı malları birden çok kez tedarik fiyatının altında sunup bunu reklamlarda vurgulayarak müşterileri tacirin veya rakiplerinin yeteneği hakkında yanıltmak da özel olarak düzenlenmiştir.

Müşterinin karar özgürlüğüne müdahale eden davranışlar da haksız rekabet alanına girer.

Ek edimlerle sunumun gerçek değeri hakkında yanıltma, özellikle saldırgan satış yöntemleriyle müşterinin karar verme özgürlüğünü sınırlama, malların veya hizmetlerin özelliklerini, miktarını, kullanım amaçlarını, yararlarını ya da tehlikelerini gizleyerek müşteriyi yanıltma bu gruptadır.

Taksitle satış veya tüketici kredisine ilişkin ilanlarda unvanı, peşin veya toplam satış fiyatını, ek maliyeti, kredi net tutarını, toplam giderleri ya da efektif yıllık faizi açıkça belirtmemek de kanunun örnekleri arasındadır.

Bu hükümler, haksız rekabetin yalnız rakibe yönelen saldırıdan ibaret olmadığını gösterir; müşterinin bilgilendirilmiş karar verme imkanı bozulduğunda da dürüst rekabet zarar görür.

Sözleşmeyi ihlale veya sona erdirmeye yöneltme, TTK m.55’te ayrı bir grup olarak düzenlenir.

Kişinin müşterilerle kendisinin sözleşme yapabilmesi için onları başkalarıyla yaptıkları sözleşmelere aykırı davranmaya yöneltmesi haksız rekabettir.

Üçüncü kişilerin işçilerine, vekillerine veya yardımcılarına hak etmedikleri ve görevlerini ihlale yöneltebilecek yararlar sağlamak ya da önermek de bu kapsamdadır.

İşçileri, vekilleri veya diğer yardımcı kişileri işverenlerinin veya müvekkillerinin üretim ve iş sırlarını ifşa etmeye ya da ele geçirmeye yöneltmek de özel olarak sayılmıştır.

Soru metninde rakibin çalışanına gizli fiyat listesi, müşteri bilgisi veya üretim yöntemi aldırma gibi fiiller varsa, mesele yalnız genel ahlak veya sözleşmeye aykırılık olarak değil, haksız rekabet sistemi içinde çözülmelidir.

Başkasının iş ürününden yetkisiz yararlanma ve sırların hukuka aykırı ifşası da sınavda ayrıştırılmalıdır.

Kendisine emanet edilmiş teklif, hesap veya plan gibi iş ürününden yetkisiz yararlanmak; üçüncü kişilere ait iş ürünlerinden bunların yetkisiz sağlandığının bilinmesi gerektiği halde yararlanmak; uygun bir katkısı olmaksızın başkasına ait pazarlanmaya hazır çalışma ürünlerini teknik çoğaltma yöntemleriyle devralıp kullanmak haksız rekabettir.

Üretim ve iş sırları bakımından, gizlice ve izinsiz ele geçirilen veya başka hukuka aykırı biçimde öğrenilen bilgileri değerlendirmek ya da başkalarına bildirmek dürüstlüğe aykırı davranış sayılır.

Burada haksız rekabet, fikri çaba ve ticari sırların dürüst piyasa rekabeti içinde korunmasına hizmet eder.

İş şartlarına uymamak ve dürüstlük kuralına aykırı işlem şartları kullanmak, haksız rekabetin daha yapısal örnekleridir.

Kanun veya sözleşmeyle rakiplere de yüklenmiş olan ya da bir meslek dalında veya çevrede olağan bulunan iş şartlarına uymamak dürüstlüğe aykırıdır.

Önceden yazılmış genel işlem şartları, yanıltıcı biçimde diğer taraf aleyhine kanuni düzenlemeden önemli ölçüde ayrılıyor veya sözleşmenin niteliğine önemli ölçüde aykırı hak ve borç dağılımı öngörüyorsa bu da haksız rekabet oluşturur.

Bu hüküm, “rekabet” kelimesinin yalnız reklam savaşı anlamına gelmediğini gösterir.

Piyasaya katılanların aynı temel iş şartlarına uyduğu varsayımı bozulduğunda, dürüst rekabet düzeni zarar görür.

Hukuki sorumluluk TTK m.56’da dava türleri üzerinden kurulur.

Haksız rekabet sebebiyle müşterileri, kredisi, mesleki itibarı, ticari faaliyetleri veya diğer ekonomik menfaatleri zarar gören ya da böyle bir tehlikeyle karşılaşabilecek kimse fiilin haksız olup olmadığının tespitini, haksız rekabetin menini, haksız rekabet sonucu oluşan maddi durumun ortadan kaldırılmasını isteyebilir.

Yanlış veya yanıltıcı beyanlar varsa bunların düzeltilmesi, tecavüzün önlenmesi için kaçınılmazsa araçların ve malların imhası da talep edilebilir.

Kusur varsa zarar ve ziyanın tazmini, Türk Borçlar Kanunu m.58 şartları varsa manevi tazminat istenebilir.

Hakim, davacı lehine tazminat olarak davalının haksız rekabet sonucunda elde etmesi mümkün görülen menfaatin karşılığına da karar verebilir.

Dava hakkı yalnız doğrudan rakibe ait değildir.

Ekonomik çıkarları zarar gören veya böyle bir tehlikeyle karşılaşabilecek müşteriler de TTK m.56’daki davaları açabilir; ancak araçların ve malların imhasını isteyemez.

Ticaret ve sanayi odaları, esnaf odaları, borsalar, üyelerinin ekonomik menfaatlerini korumaya yetkili mesleki ve ekonomik birlikler, tüketicilerin ekonomik menfaatlerini koruyan sivil toplum kuruluşları ve kamusal nitelikteki kurumlar da tespit, men ve maddi durumun ortadan kaldırılması davalarını açabilir.

Çalışanlar veya işçiler hizmetlerini gördükleri sırada haksız rekabet fiili işlerse, tespit, men ve maddi durumun ortadan kaldırılması davaları çalıştıranlara karşı da açılabilir.

Basın, yayın, iletişim ve bilişim yoluyla işlenen haksız rekabette ise dava edilecek kişiler ve hizmet sağlayıcının sorumluluğu TTK m.58’de özel sırayla düzenlenmiştir.

Zamanaşımı, tedbir ve ceza sorumluluğu konunun tamamlayıcı ama belirleyici kısmıdır.