Kollektif ve Komandit Şirketler Konu Anlatımı

Kollektif ve komandit şirketler, Türk Ticaret Kanunu sisteminde şahıs şirketleri içinde yer alır.

Bu grupta sermayeden çok ortakların kişiliği, güven ilişkisi ve sorumluluk yapısı öne çıkar.

İki şirket tipinin ortak yönü, ticari bir işletmeyi ticaret unvanı altında işletme amacıdır.

Temel ayrım ise alacaklılara karşı kimin hangi kapsamda sorumlu olduğunda görülür.

Kollektif şirkette bütün ortaklar sınırsız sorumluluk alanındadır.

Komandit şirkette ise en az bir ortak sınırsız sorumlu komandite, en az bir ortak da belirli sermaye ile sınırlı sorumlu komanditer konumundadır.

Kollektif şirketin tanımı sınav sorularında genellikle üç unsurla yoklanır.

Birincisi ticari işletme unsurudur; adi bir faaliyet değil, ticari işletmenin ticaret unvanı altında işletilmesi amaçlanır.

İkincisi ortakların gerçek kişi olmasıdır; kollektif şirket gerçek kişiler arasında kurulur.

Üçüncüsü sorumluluğun sınırlandırılmamış olmasıdır.

Ortaklardan hiçbirinin şirket alacaklılarına karşı sorumluluğu sınırlandırılmış değildir.

Bu nedenle kollektif şirket, limited veya anonim şirketlerdeki sermaye sorumluluğu mantığıyla karıştırılmamalıdır.

Kuruluş aşamasında kollektif şirket sözleşmesi yazılı şekle tabidir.

Sözleşmedeki imzaların noterce onaylanması veya sözleşmenin ticaret sicili müdürü ya da yardımcısı huzurunda imzalanması gerekir.

Sözleşmede ortakların ad ve soyadları, yerleşim yerleri ve vatandaşlıkları, şirketin kollektif olduğu, ticaret unvanı ve merkezi, işletme konusu, her ortağın sermaye taahhüdü ve şirketi temsile yetkili kişilerin kimler olduğu yer almalıdır.

Temsil yetkisinde tek başına mı yoksa birlikte mi imza atılacağı da sözleşmede gösterilir.

Zorunlu kayıtlar yalnız biçimsel ayrıntı değildir; şirketin türünü, kimliğini, faaliyet alanını ve üçüncü kişilerle ilişkisinde kimin hareket edeceğini belirler.

Sözleşme kanuni şekilde yapılmamışsa veya zorunlu kayıtlardan biri eksik ya da geçersizse, kanunda saklı tutulan sonuçlar dışında adi şirket hükümleri gündeme gelir.

Bu nokta, kollektif şirketin sadece ortakların niyetiyle değil, kanunun aradığı sözleşme ve tescil düzeniyle kurulacağını gösterir.

Kollektif şirketi kuranlar, sözleşmenin gerekli suretini şirket merkezinin bulunduğu yerdeki ticaret siciline vererek tescil istemek zorundadır.

Tescil ve ilan, sözleşmede bulunması zorunlu kayıtların üçüncü kişilere açık hale gelmesini sağlar.

Kollektif şirket ticaret siciline tescil ile tüzel kişilik kazanır.

Tescil yükümlülüğü yerine getirilmeden şirket adına işlere başlanmışsa, ortaklar bu işlerden dolayı üçüncü kişilere karşı müteselsilen sorumlu olur.

Bu sonuç, kuruluş işlemlerinin tamamlanmasının dış ilişki bakımından neden önemli olduğunu açıklar.

Kollektif şirkette temsil yetkisi şirket adına işletme konusuna giren işleri ve hukuki işlemleri yapma, şirket unvanını kullanma yetkisini kapsar.

Temsil yetkisini sınırlayan şartlar, iyiniyetli üçüncü kişilere karşı kural olarak ileri sürülemez; ancak tescil ve ilan edilmiş birlikte imza şartı üçüncü kişilere karşı da geçerlidir.

Temsil yetkisi olan kişinin şirket adına yaptığı işlemlerden şirket alacaklı veya borçlu olur.

Ortaklardan birinin şirkete ait görevlerini yerine getirirken işlediği haksız fiillerden de şirket doğrudan sorumludur.

Komandit şirketin kuruluş mantığı kollektif şirkete yakındır; özel hükümler saklı olmak üzere kollektif şirketin sözleşme, zorunlu kayıt ve tescile ilişkin hükümleri komandit şirketlere de uygulanır.

Buna rağmen komandit şirketi ayırt eden unsur ortak türleridir.

Sınırsız sorumlu ortak komandite, sorumluluğu belirli sermaye ile sınırlı ortak komanditerdir.

Komandite ortakların gerçek kişi olması gerekir.

Tüzel kişiler komandite olamaz; ancak komanditer ortak olabilir.

Şirketin komandit olup olmadığı sözleşme hükümlerine göre belirlenir.

Bu nitelik açıkça saptanamıyorsa şirket kollektif sayılır.

Komandit şirket sözleşmesinde kollektif şirket sözleşmesindeki zorunlu kayıtlara ek olarak komanditerlerin adları ve her birinin koyduğu veya koymayı taahhüt ettiği sermayenin cins ve miktarı yazılır, tescil ve ilan edilir.

Komanditer kişisel emeğini veya ticari itibarını sermaye olarak koyamaz.

Bu yasak komanditerin sorumluluğunun sermaye ile sınırlı kurulmasıyla uyumludur.

Komanditerin şirketteki ekonomik konumu sermaye katılımı üzerinden belirlenirken, komanditenin konumu sınırsız sorumluluk ve yönetim ekseninde şekillenir.

Yönetim bakımından komandit şirketlerde ana yetki komandite ortaklardadır.

Şirket komanditeler tarafından yönetilir.

Komanditerler şirket işlerini görmeye görevli ve yetkili değildir; yönetim hakkı olan kişilerin yetkileri içinde yaptığı işlere itiraz edemezler.

Buna karşılık her ortağın bir oy hakkı vardır ve bu kurala aykırı düzenlemeler geçersizdir.

Ayrıca olağanüstü işler, şirket sözleşmesinin değiştirilmesi, tür değiştirme, birleşme, bölünme, ortak alınması, ortak çıkarılması ve pay devri gibi temel işlemlerde komanditerler de oy hakkına sahiptir.

Böylece komanditer günlük yönetimi üstlenmez, fakat şirketin temel yapısını etkileyen kararlarda tamamen dışarıda da bırakılmaz.

Komanditerin yönetim dışı bırakılması onu tamamen bilgisiz ve etkisiz hale getirmez.

Her komanditer, iş yılı sonunda ve iş saatleri içinde envanterleri, bilançoyu, diğer finansal tabloları ve bunların doğruluğunu inceleyebilir.

Bu incelemeyi kendisi yapabileceği gibi bir uzmana da yaptırabilir.

Haklı sebepler varsa mahkeme aracılığıyla şirket işlerinin ve varlığının incelenmesi istenebilir.

Komanditerin bu denetleme haklarını kullanması, tek başına yönetim işlerine karıştığı anlamına gelmez.

Ayrıca kanunda sayılan bazı görüş açıklama, öğüt verme veya denetim hakkını kullanma halleri de komanditer sıfatıyla sorumluluğu kendiliğinden değiştirmez.

Temsil ve sorumlulukta ayrım daha da keskindir.

Komandit şirketler kural olarak komandite ortaklar tarafından temsil edilir.

Komanditer ortaklar ortak sıfatıyla şirketi temsile yetkili değildir; ancak sözleşmede aksi yoksa ticari mümessil, ticari vekil veya seyyar tacir memuru olarak atanabilirler.

Komanditerin sorumluluğu koyduğu veya taahhüt ettiği sermaye miktarını aşmaz.

Fakat adı şirket unvanında bulunan komanditer üçüncü kişilere karşı komandite ortak gibi sorumlu sayılır.

Yetkili sıfatını açıkça bildirmeden şirket adına işlem yapan komanditer de iyiniyetli üçüncü kişilere karşı komandite gibi sorumlu olur.

Komanditerin sınırlı sorumluluğu, sermaye borcuyla bağlantılıdır.

Koyduğu veya taahhüt ettiği sermaye miktarı onun dış sorumluluğunun üst sınırını oluşturur.

Sermaye değerinin olduğundan düşük gösterildiği ispatlanırsa aradaki fark tutarında sorumluluk doğabilir.

Ayrıca komanditer, koymayı taahhüt ettiği sermaye tutarınca, şirkete girmesinden önce doğan borçlardan da sorumlu tutulur.