Ticaret Unvanı, Haksız Rekabet ve Ticari Defterler Konu Anlatımı

Ticaret unvanı, haksız rekabet ve ticari defterler ticari hayatın üç farklı güven mekanizmasıdır.

Unvan, tacirin piyasada hangi adla işlem yaptığını gösterir.

Haksız rekabet kuralları, bu piyasada davranışların dürüstlük sınırını aşmasını engeller.

Ticari defterler ise işletmenin ekonomik ve mali durumunun sonradan izlenebilmesini sağlar.

Bu üç başlık birlikte okunduğunda ortak fikir şudur: ticari işletme görünür, ayırt edilebilir, denetlenebilir ve dürüstlük kuralına uygun biçimde yürütülmelidir.

Ticaret unvanında ilk kural kullanım zorunluluğudur.

Her tacir ticari işletmesine ilişkin işlemleri ticaret unvanıyla yapar ve işletmesiyle ilgili senetleri, mektupları ve belgeleri bu unvan altında imzalar.

Tescil edilen unvan işletmenin görülebilecek bir yerine okunaklı biçimde yazılır.

Tacirin ticari belgelerinde sicil numarası, ticaret unvanı ve işletme merkezi gibi bilgiler gösterilir.

Bu nedenle sınavda unvan yalnızca estetik bir ad gibi değil, tacirin hukuki kimliğini dış dünyaya bağlayan zorunlu bir araç gibi düşünülmelidir.

Tescil bakımından temel süre işletmenin açıldığı günden itibaren on beş gündür.

İşletme ve unvan kaydı, merkezin bulunduğu sicil çevresinde görünür kılınır ve ilan edilir.

Merkezi Türkiye'de bulunan ticari işletmelerin şubeleri de bulundukları yer ticaret siciline tescil ve ilan olunur.

Yabancı merkezli işletmelerin Türkiye şubeleri de yerli işletmeler gibi tescil edilir; bu şubelerde merkezin ve şubenin bulunduğu yer ile şube niteliği unvanda gösterilir.

Böylece merkez ile şube birbirine karışmaz.

Unvanın şekli tacirin türüne göre değişir.

Gerçek kişi tacirin ticaret unvanı kısaltılmadan yazılacak adı ve soyadından oluşur; buna kanuna uygun ekler yapılabilir.

Kollektif şirket unvanı bütün ortakların veya ortaklardan en az birinin adı ve soyadıyla şirketi ve türünü gösteren ibareyi içerir.

Komandit şirketlerde unvanda komandite ortaklardan en az birinin adı ve soyadı ile şirket türünü gösteren ibare bulunur; komanditer ortağın adı veya unvanı burada yer alamaz.

Bu ayrım özellikle sorularda ortak türü üzerinden yoklanır.

Anonim, limited ve kooperatif şirketler işletme konusunu göstermek şartıyla ticaret unvanlarını serbestçe seçebilirler.

Ancak unvanda anonim şirket, limited şirket veya kooperatif kelimelerinin bulunması gerekir.

Bu şirketlerin unvanında gerçek kişinin adı veya soyadı varsa şirket türünü gösteren ibare kısaltılamaz.

Ticari işletmeye sahip dernek, vakıf ve diğer tüzel kişilerin unvanları ise adlarıdır.

Donatma iştirakinde de ortak donatanlardan birinin adı veya gemi adı ile iştiraki gösteren ibare aranır.

Ekler bakımından serbestlik sınırsız değildir.

Tacirin kimliği, işletmenin genişliği, önemi veya finansal durumu hakkında üçüncü kişilerde yanlış kanaat oluşturacak; gerçeğe veya kamu düzenine aykırı olacak ekler kullanılamaz.

Tek başına ticaret yapan gerçek kişi, unvanına şirket varmış izlenimi veren ek koyamaz.

Türk, Türkiye, Cumhuriyet ve Millî kelimeleri ise ancak Cumhurbaşkanı kararıyla unvana alınabilir.

Daha önce tescil edilmiş bir unvandan ayırt etmek gerekiyorsa ek yapılması istenir; amaç karışıklığı önlemektir.

Unvanın devamı ve devri de sınav değeri taşıyan noktalardır.

Unvanda yer alan kişinin adı kanunen değişse bile unvan olduğu gibi kalabilir.

Kollektif veya komandit şirkete yeni ortak girmesi unvanın mutlaka değişmesini gerektirmez.

Ölen veya ayrılan ortağın adının unvanda kalması ise kanunda belirtilen kabul veya yazılı izin şartlarına bağlanmıştır.

Ticaret unvanı işletmeden ayrı devredilemez; işletmenin devri ise aksi açıkça kabul edilmedikçe unvanın da devri sonucunu doğurur.

Yani unvan işletmeden kopuk bağımsız bir mal gibi düşünülmez.

Tescil ve ilan edilmiş ticaret unvanını kullanma hakkı yalnız sahibine aittir.

Bir başkası ticari dürüstlüğe aykırı biçimde bu unvanı kullanırsa hak sahibi kullanımın tespitini, yasaklanmasını, tescilli ise değiştirilmesini veya silinmesini, tecavüzün sonuçlarının kaldırılmasını ve zarar varsa tazminatı isteyebilir.

Gerektiğinde araçların ve ilgili malların imhası da talep edilebilir.

İşletme adı da doğrudan işletmeyi tanıtıp benzerlerinden ayırt eden addır ve tescil edilmesi gerekir; tescilli işletme adları da unvana benzer korumadan yararlanır.

Haksız rekabet hükümlerinin amacı, bütün katılanların menfaatine dürüst ve bozulmamış rekabetin sağlanmasıdır.

Burada yalnız rakipler değil, tedarik edenler ve müşterilerle ilişkiler de dikkate alınır.

Aldatıcı davranışlar, dürüstlük kuralına aykırı ticari uygulamalar ve ilişkileri bozan yöntemler haksız ve hukuka aykırıdır.

Başkalarını veya mallarını yanlış, yanıltıcı ya da gereksiz yere incitici açıklamalarla kötülemek; kendi işletmesi, malları, fiyatları veya kampanyaları hakkında gerçek dışı açıklama yapmak; başkasının işleriyle karıştırılmaya yol açmak bu başlıktaki tipik örneklerdir.

Ticari defterlerde temel yükümlülük her tacir için geçerlidir.

Tacir defterlerinde ticari işlemlerini, işletmesinin iktisadi ve mali durumunu, borç ve alacak ilişkilerini ve her hesap dönemi sonuçlarını açıkça görülebilir şekilde ortaya koymak zorundadır.

Defterler, üçüncü kişi uzmanların makul sürede yapacağı incelemede işletmenin faaliyetleri ve finansal durumu hakkında fikir verebilmelidir.

İşletme faaliyetlerinin oluşumu ve gelişmesi defterlerden izlenebilmelidir.

Ayrıca tacir, işletmesiyle ilgili gönderilmiş belgelerin kopyalarını yazılı, görsel veya elektronik ortamda saklar.

Defterlerin tutulmasında dil ve kayıt düzeni önemlidir.

Defterler ve gerekli kayıtlar Türkçe tutulur; kısaltma, rakam, harf veya sembol kullanılıyorsa anlamları açıkça belirtilir.

Yazımlar eksiksiz, doğru, zamanında ve düzenli yapılır.

Bir kayıt önceki içeriği belirlenemeyecek biçimde çizilemez veya değiştirilemez; kayıt sırasında mı sonradan mı yapıldığı anlaşılamayan değişiklikler yasaktır.

Elektronik kayıt mümkündür, fakat saklama süresince bilgilere ulaşılabilmesi ve kayıtların kolaylıkla okunabilmesi gerekir.

Elektronik ortam düzeni, doğruluk ve açıklık ilkesini ortadan kaldırmaz.

Envanter, defter tutma düzeninin malvarlığına bakan yüzüdür.

Her tacir işletmesinin açılışında taşınmazlarını, alacaklarını, borçlarını, nakit parasını ve diğer varlıklarını eksiksiz ve doğru şekilde gösteren bir envanter çıkarır.

Açılıştan sonra her faaliyet döneminin sonunda da envanter düzenlenir; hesap yılı on iki ayı geçemez.

Envanter düzenli işletme faaliyetinin akışına uygun sürede çıkarılmalıdır.