Limited Şirketler Konu Anlatımı

Limited şirket, sermaye şirketi karakterini korurken ortak çevresi daha kapalı olan bir ticaret şirketidir.

Kanuni tanımda şirketin bir veya daha çok gerçek ya da tüzel kişi tarafından ticaret unvanı altında kurulması, esas sermayesinin belirli olması ve bu sermayenin esas sermaye paylarından oluşması vurgulanır.

Ortaklar şirket borçlarından dolayı kişisel olarak sorumlu değildir; fakat taahhüt ettikleri pay bedellerini ödemekle ve şirket sözleşmesinde öngörülmüş ek ödeme veya yan edim yükümlülüklerini yerine getirmekle yükümlüdür.

Bu cümle limited şirketin sınavdaki ana ayrımını verir: dış borçlardan sorumsuzluk, şirkete karşı iç yükümlülüklerin yokluğu anlamına gelmez.

Limited şirketin faaliyet alanı, hukukun yasaklamadığı ekonomik konularla sınırlı geniş bir serbesti içinde belirlenebilir.

Ortak sayısı elliyi aşamaz; bu sınır limited şirketi anonim şirketten ayıran önemli bir pratik ölçüttür.

Tek ortaklı limited şirket mümkündür.

Ortak sayısı bire düşerse durum müdürlere yazılı olarak bildirilir; müdürler tek ortaklı yapıyı, ortağın kimlik ve yerleşim bilgileriyle birlikte tescil ve ilan ettirmekle yükümlüdür.

Şirketin tek ortağının kendisi olacağı bir yapıya dönüşecek biçimde kendi esas sermaye payını edinmesi ise kabul edilmez.

Bu hükümler, limited şirketin kapalı ortaklık düzenini ve dış dünyaya açıklık ihtiyacını birlikte dengeler.

Şirket sözleşmesi limited şirketin kuruluş ve işleyiş belgesidir.

Yazılı şekilde yapılması ve kurucular tarafından ticaret sicili müdürlüğünde yetkilendirilmiş personel huzurunda imzalanması gerekir.

Sözleşmede ticaret unvanı, merkez, işletme konusu, esas sermayenin itibari tutarı, payların sayısı ve değerleri, varsa imtiyazlar, müdürlerin bilgileri ve ilan şekli açıkça yer almalıdır.

Bazı hükümler ise ancak sözleşmede öngörülürse bağlayıcı olur: pay devrine ilişkin özel sınırlamalar, önalım veya alım hakları, ek ödeme, yan edim, veto hakkı, sözleşme cezası, rekabet yasağı, çıkma hakkı ve çıkarma sebepleri bu gruptadır.

Dolayısıyla limited şirket sorularında “kanunda var mı” kadar “şirket sözleşmesinde öngörülmüş mü” sorusu da belirleyicidir.

Limited şirket sözleşmesi de emredici hükümler ilkesine bağlıdır.

Kanunun limited şirketlere ilişkin hükümlerinden ancak açık izin varsa sapılabilir.

Bu kural özellikle pay devri, ortak hakları, genel kurul yetkileri ve müdürlerin görevleri bakımından önem taşır.

Şirket sözleşmesine yaratıcı hükümler konulabilir; fakat bu serbesti sınırsız değildir.

Ortaklar arasındaki kapalı yapı sözleşmeye geniş düzenleme alanı tanır, ancak sermayenin korunması, alacaklı güvenliği, organların işlevi ve kanuni azınlık ya da ortak hakları göz ardı edilemez.

Sermaye bakımından limited şirketin esas sermayesi kanuni asgari tutarın altında olamaz; güncel uygulamada Cumhurbaşkanı kararıyla artırılmış asgari tutar ayrıca dikkate alınır.

Esas sermaye payları farklı itibari değerlere sahip olabilir; bir ortak birden fazla paya sahip olabilir.

Pay bedeli nakit, ayni sermaye, alacak takası veya sermaye artırımında serbest öz kaynakların sermayeye dönüştürülmesi yoluyla ödenebilir.

Ayni sermaye bakımından anonim şirkete paralel bir mantık vardır: nakden değerlendirilebilen ve devredilebilen malvarlığı unsurları sermaye olabilir; hizmet, kişisel emek, ticari itibar ve vadesi gelmemiş alacak sermaye olamaz.

Limited şirkette nakdi payların tescilden önce belirli oranının ödenmesi kuralının uygulanmaması, anonim şirketle karşılaştırmalı sorularda yakalanması gereken ayrıntıdır.

Tüzel kişilik, şirketin ticaret siciline tesciliyle kazanılır.

Tescilden önce şirket adına işlem yapanlar, kural olarak bu işlemlerden şahsen ve müteselsilen sorumludur.

Ancak işlemlerin ileride kurulacak şirket adına yapıldığı açıkça bildirilmiş ve şirket tescilden sonra kanuni süre içinde bunları kabul etmişse sorumluluk şirkete geçer.

Bu kural, kuruluş öncesi işlem tuzaklarında önemlidir.

Öğrenci için pratik ayrım şudur: sözleşmenin imzalanması şirket kurma iradesini gösterir, fakat dış dünyada tüzel kişi olarak doğum tescille gerçekleşir.

Esas sermaye payının devri limited şirketin kapalı yapısını en iyi gösteren alandır.

Pay devri ve devir borcu doğuran işlemler yazılı şekilde yapılır, taraf imzaları noter tarafından onanır ve sözleşmede ek ödeme, yan edim, rekabet yasağı ya da önerilmeye muhatap olma gibi yükümlülükler varsa bunlar devir belgesinde belirtilir.

Kural olarak ortaklar genel kurulunun onayı gerekir ve devir bu onayla geçerli olur.

Şirket sözleşmesi başka düzenleme getirmemişse genel kurul sebep göstermeden onayı reddedebilir; pay devri tamamen yasaklanabilir.

Buna karşılık devri engellenen ortağın haklı sebeple çıkma hakkı saklıdır.

Başvurudan itibaren üç ay içinde red gelmezse onay verilmiş sayılır.

Miras, eşler arasındaki mal rejimi ve icra yoluyla geçişte ise hak ve borçlar genel kurul onayı olmadan geçer; ancak şirket gerçek değer üzerinden devralma önerisiyle onayı reddedebilir.

Ortakların hak ve borçları sadece pay sahipliğinden ibaret değildir.

Ek ödeme yükümlülüğü şirketin finansal zorlanma dönemlerinde, sözleşmede öngörülmüşse gündeme gelir ve şartları kanunla sıkı biçimde bağlanır.

Yan edim yükümlülüğü, sermaye borcundan ayrı olarak belirli davranış veya katkı borçları doğurabilir.

Ortaklar şirket sırlarını saklamakla yükümlüdür; şirket menfaatlerini zedeleyen, özel menfaat sağlayan ve şirket amacına zarar veren işlemler yapamaz.

Rekabet yasağı ortaklar için sözleşmeyle düzenlenebilir.

Buna karşılık her ortak müdürlerden şirket işleri ve hesapları hakkında bilgi isteyebilir, belirli konularda inceleme yapabilir.

Bilginin kötüye kullanılması tehlikesi varsa sınırlama, genel kurul ve gerektiğinde mahkeme denetimiyle gündeme gelir.

Limited şirkette genel kurul ortak iradesinin organıdır.

Şirket sözleşmesinin değiştirilmesi, müdürlerin atanması ve görevden alınması, finansal tabloların ve yıllık faaliyet raporunun onaylanması, kâr payı, ibra, pay devrinin onaylanması, şirketin kendi payını edinmesi ve fesih gibi konular genel kurulun devredilemez yetkileri arasında yer alır.

Tek ortaklı limited şirkette tek ortak genel kurulun tüm yetkilerine sahiptir; ancak kararların yazılı olması gerekir.

Olağan genel kurul hesap döneminin sona ermesinden itibaren üç ay içinde yapılır.

Kararlar kural olarak temsil edilen oyların salt çoğunluğuyla alınır; fakat işletme konusunun değiştirilmesi, oyda imtiyaz, pay devrinin sınırlandırılması, sermaye artırımı, rüçhan hakkının kaldırılması, merkez değişikliği, rekabet yasağına onay ve fesih gibi önemli kararlar ağır nisap gerektirir.

Yönetim ve temsil müdürler aracılığıyla yürür.

Şirket sözleşmesi yönetimi ve temsili bir veya birden fazla ortağa, tüm ortaklara ya da üçüncü kişilere verebilir; fakat en az bir ortağın yönetim hakkı ve temsil yetkisi bulunmalıdır.

Birden fazla müdür varsa genel kurul bunlardan birini müdürler kurulu başkanı olarak atar.

Müdürler kanun ve sözleşme ile genel kurula bırakılmamış tüm yönetim konularında karar alır.

Üst düzey yönetim, örgütlenme, muhasebe ve finansal planlama, devredilen yönetim bölümlerinin gözetimi, finansal tabloların hazırlanması, genel kurulun hazırlanması ve borca batıklığın mahkemeye bildirilmesi devredilemez görevlerdendir.