Mali Müşavirlik · Vergi Tekniği

Amme Alacağının Korunması (Teminat, İhtiyati Haciz, İhtiyati Tahakkuk) Konu Anlatımı

Amme Alacağının Korunması (Teminat, İhtiyati Haciz, İhtiyati Tahakkuk) konusunun özeti ve anlatımı — Mali Müşavirlik Vergi Tekniği dersi. Özet her zaman ücretsiz.

Kısaca

6183 sayılı Kanun m. 9-21, amme alacağını üç ayrı geçici koruma aracı ve bir öncelik düzeniyle güvenceye alır. Teminat, m. 9’daki somut sebepler ortaya çıktığında istenir; m. 10’un 2022 sonrası metninde para, bankaların süresiz ve şartsız teminat mektupları, sigorta şirketlerinin süresiz ve şartsız kefalet senetleri, belirli devlet iç borçlanma senetleri ve haczedilen mallar sayılır. İhtiyati haciz m. 13’teki sebeplerden biri varsa derhal uygulanabilir; sebebine karşı 15 gün içinde yargı yoluna gidilmesi, tedbirin m. 16 uyarınca uygun teminatla kaldırılmasından farklıdır. İhtiyati tahakkuk yalnız Bakanlıkça belirlenen henüz tahakkuk etmemiş vergi ve resimler ile bunların zam ve cezaları için, m. 17’deki sebeplerle uygulanır; ödeme vadesini öne çekmez, fakat derhal ihtiyati hacze temel olur. M. 21’de üçüncü kişinin haczine satıştan önce katılan amme alacağı satış bedelini garameten paylaşır. Önceden kurulmuş rehinli alacakların hakkı korunur; gümrük resmi, bina ve arazi vergisi gibi eşyanın aynından doğan amme alacakları da güncel metne göre rehinli alacaklardan sonra gelir.

Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.

Özet: Sesli anlatım yakında

Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış

Mali Müşavirlik konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.

Mali Müşavirlik ders notları PDF’ini indir

Konu Anlatımı

Tam anlatım: Sesli anlatım yakında

Koruma tedbirlerinin ortak amacı

6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 9-21. maddeleri, kamu alacağının tahsili tehlikeye girdiğinde kesin cebri icra tamamlanmadan önce kullanılabilen koruma araçlarını düzenler.

Teminat isteme, ihtiyati haciz ve ihtiyati tahakkuk aynı işlem değildir.

Her birinin sebebi, konusu, yetkili mercii ve sonucu ayrı incelenir.

Bunlara ek olarak 21. madde, başka alacaklıların haczi veya rehniyle karşılaşan amme alacağının satış bedelindeki sırasını belirler.

Tedbir niteliği, borcun esasına ilişkin uyuşmazlığı ortadan kaldırmaz.

İdare kanunda sayılan sebebi ve usulü göstermek; borçlu da ilgili işleme karşı kanuni sürede doğru yargı yolunu kullanmak zorundadır.

Bu nedenle sınav çözümünde önce hangi araç uygulandı, sonra kanuni sebep var mı, son olarak tedbir nasıl kaldırılır veya yargısal olarak denetlenir soruları sorulmalıdır.

Teminat isteme: maddi sebepler ve ilk hesap

Kanun’un 9. maddesinde iki temel teminat isteme alanı vardır.

Birincisi, Vergi Usul Kanunu’nun 344. maddesi uyarınca vergi ziyaı cezasını gerektiren hâller veya 359. maddesinde sayılan fiillerle bağlantılı bir amme alacağının salınması için gerekli işlemlere başlanmasıdır.

Bu durumda vergi incelemesine yetkili görevlilerin ilk hesaplarına göre belirlenen tutar üzerinden tahsil dairesi teminat ister.

Yalnız soyut bir inceleme ihtimali değil, kanuni hâle temas eden alacak için işlemlere başlanması ve ilk hesabın bulunması gerekir.

İkinci alan, Türkiye’de ikametgâhı bulunmayan amme borçlusunun durumunun tahsili tehlikeye düşürdüğünü göstermesidir.

Yurt dışında bulunmak tek başına otomatik teminat sebebi gibi okunmamalıdır; kanun, ikametgâh yokluğu ile tahsil tehlikesi arasındaki bağlantıyı arar.

Teminat tutarı da korunacak amme alacağıyla bağlantılı olmalıdır.

2022 sonrası teminat türleri

Madde 10’un güncel metnine göre teminat olarak şunlar kabul edilir:

  1. Para
  2. Bankalar tarafından verilen süresiz ve şartsız teminat mektupları ile sigorta şirketleri tarafından verilen süresiz ve şartsız kefalet senetleri
  3. Devlet iç borçlanma senetleri veya bunlar yerine düzenlenen belgeler
  4. Hükümetçe belirlenen millî esham ve tahvilat
  5. İlgililer veya onlar lehine üçüncü kişilerce gösterilen ve alacaklı amme idaresince haciz varakasına dayanılarak haczedilen taşınır ve taşınmaz mallar

Banka mektubunun yanında sigorta şirketinin kefalet senedinin açıkça sayılması ve her ikisi için de “süresiz ve şartsız” niteliğinin aranması, 2022 değişikliğinin ayırt edici noktasıdır.

Devlet iç borçlanma senetleri ve hükûmetçe belirlenen millî esham ile tahvilat kendi kanuni değerleme kurallarına göre dikkate alınır.

Teminat değer kaybeder veya borç artarsa tamamlanması ya da değiştirilmesi istenebilir; borçlu da aynı değerde başka teminatla değişiklik talep edebilir.

Madde 10’daki değerleri sağlayamayan borçlu, 11. maddeye göre muteber bir kişiyi müteselsil kefil ve müşterek müteselsil borçlu gösterebilir.

Şahsi kefalet noterce onaylı sözleşmeyle kurulur; tahsil dairesi önerilen kefili kabul edip etmemekte serbesttir.

Madde 12 ise bar, otel, han, pansiyon ve maddede sayılan benzeri işletmelerdeki belirli eşya ve malzemeyi, istisnaları saklı kalmak üzere, işletmeden doğan amme borçları için kanunen teminat hükmünde sayar.

İhtiyati haciz: sebep varsa derhal koruma

İhtiyati haciz, 13. maddede sınırlı olarak sayılan hâllerden biri bulunduğunda mahallî en büyük memurun kararıyla ve haciz hükümlerine göre derhal uygulanır.

Tedbir, mevcut malvarlığını ilerideki tahsil için korur; kesin hacizle aynı aşama veya borcun esasının kesinleştiğine ilişkin hüküm değildir.

Kanunda sayılan başlıca sebepler şunlardır:

    1. madde gereğince teminat istenmesini gerektiren hâlin bulunması
  • Borçlunun belli bir ikametgâhının olmaması
  • Borçlunun kaçması veya kaçma, mal kaçırma ya da hileli yollara sapma ihtimalinin bulunması
  • İstenen teminat veya kefilin süresinde gösterilmemesi, şahsi kefalet teklifinin ya da kefilin kabul edilmemesi
  • Mal bildirimine çağrılan borçlunun süresinde bildirim yapmaması veya noksan bildirimde bulunması
  • Para cezasını gerektiren fiil nedeniyle, hüküm verilip verilmediğine bakılmaksızın amme davası açılması
  • Kanun’un 27, 29 ve 30. maddelerindeki iptal sebeplerinin, iptali istenen tasarruf konusu mallar veya bunlar elden çıkarılmışsa devredenin diğer malları bakımından bulunması

Bu liste yorumla sınırsızlaştırılamaz.

Özellikle 9. madde bağlantılı ihtiyati hacizde, vergi incelemesine yetkili görevlilerce gerekli işlemlere başlanmış, ilk hesap yapılmış ve teminat talebi yönünde kanuni zemin oluşmuş olmalıdır.

Güncel GİB uygulama açıklaması ve Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu kararı, inceleme tamamlanıp rapor vergi dairesine ulaştıktan sonra yalnız 13/1 bağlantısına dayanılarak yeni ihtiyati haciz kurulamayacağını; varsa diğer 13. madde sebeplerinin ayrıca değerlendirileceğini belirtir.

İtiraz ile kaldırmayı ayırmak

Haklarında ihtiyati haciz uygulananlar, haczin uygulanması; gıyapta yapılan hacizde ise tebliğ tarihinden başlayarak 15 gün içinde ihtiyati haciz sebebine karşı görevli vergi mahkemesinde dava açabilir.

Yargısal başvuru, kanuni sebebin ve işlemin hukuka uygunluğunun denetimidir.

Borcun esasına ilişkin tarhiyat davası ile ihtiyati haciz sebebine karşı açılan dava aynı konu değildir.

Dava açılması ile tedbirin idarece teminat karşılığında kaldırılması da birbirine karıştırılmamalıdır.

Madde 16’ya göre borçlu, 10. maddede sayılan uygun teminatı gösterirse, 10/5’teki taşınır mallar hariç olmak üzere, ihtiyati haciz kararı veren merci tarafından kaldırılır ve koruma kabul edilen teminata yönelir.

Yargısal yürütmenin durdurulması veya iptal kararlarının etkisi ise güncel idari yargılama kurallarına göre belirlenir.

Artık yürürlükte olmayan “borçlu lehine ilk derece kararı verilse bile Danıştayın nihai kararına kadar tedbir devam eder” biçimindeki eski anlatım güncel kural olarak kullanılamaz.

İhtiyati tahakkuk: kapsam ve sebepler

İhtiyati tahakkuk, her amme alacağının veya Vergi Usul Kanunu kapsamındaki her verginin otomatik erken tahakkuku değildir.

Madde 17, mükellefin henüz tahakkuk etmemiş vergi ve resimlerinden Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenip ilan edilenlerle bunların zam ve cezalarını kapsar.

Vergi dairesi müdürünün; vergi dairesi başkanlıklarında ilgili grup müdürü veya müdürün yazılı talebi üzerine defterdar veya vergi dairesi başkanı yazılı emir verebilir ve emir derhal uygulanır.

İhtiyati tahakkuk sebepleri de kendi listesine göre okunur:

  1. Madde 13’ün 1, 2, 3 ve 5. bentlerindeki ihtiyati haciz sebeplerinden birinin bulunması
  2. Mükellef hakkında Kanun’un 110. maddesi gereğince takibe girişilmesi
  3. Teşebbüsün muvazaalı olduğu ve gerçekte başkasına ait bulunduğu hakkında delil elde edilmesi

İhtiyati haczin 13. maddede sayılan her sebebi ihtiyati tahakkuk sebebi değildir.

Örneğin liste, yalnız 13/1, 13/2, 13/3 ve 13/5’e atıf yapar.

Bu ayrım, iki tedbirin neden aynı kavram olmadığını gösterir.

Sonuç, düzeltme ve yargısal denetim

Matrahı belli olan vergi, resim ve cezalar hesaplanan miktar üzerinden; geçmiş dönemler ile cari yılın geçmiş aylarına ait matrahı henüz belli olmayanlar ise geçici takdirle belirlenen matrah üzerinden derhal tahakkuk ettirilir.

Geçici takdir, talep tarihinden başlayarak en fazla bir hafta içinde yapılır.

Ancak ihtiyati tahakkuk, özel kanundaki ödeme zamanını öne çekmez: ilgili alacak vadesi gelmeden tahsil edilmez.

Koruma, tahakkuk eden tutar için derhal ihtiyati haciz uygulanmasıyla sağlanır.

Alacak daha sonra kendi özel kanununa göre tahakkuk ettiğinde ihtiyati tahakkuk ile kesin tahakkuk arasındaki fark düzeltilir.

Beyannameye dayalı tarhiyatta beyanname incelenir; ihtiyati tahakkuka konu dönem beyannamesinin verildiği tarihten itibaren en geç iki ay içinde incelenmesi gerekir ve bu süre içinde inceleme yapılmaması düzeltmeyi geciktirmez.

İhtiyati tahakkuka dayanılarak ihtiyati haciz uygulanan kişi, 15. madde mekanizması içinde ihtiyati tahakkuk sebebine ve miktarına karşı dava açabilir.

Burada da kanuni sebep ve miktar denetimi ile kesin tarhiyatın esası birbirinden ayrılır.

Amme alacağının rüçhanı ve rehin sırası

Madde 21’e göre üçüncü kişi bir malı haczettikten sonra, mal paraya çevrilmeden önce aynı mala amme alacağı için de haciz konursa amme alacağı hacze iştirak eder ve satış bedeli alacaklılar arasında garameten, yani alacakları oranında paylaştırılır.

Genel bütçeye gelir kaydedilen vergi, resim ve harçlarla vergi cezaları ve bunlara bağlı zam ve faizler için uygulanan hacizlerde İcra ve İflas Kanunu’nun 268. maddesinin birinci fıkrasının son cümlesi uygulanmaz.

Önceden kurulmuş rehinli alacaklıların hakları korunur.

Güncel 21. madde, gümrük resmi, bina ve arazi vergisi gibi eşya veya taşınmazın aynından doğan amme alacaklarının da o eşya veya taşınmaz bedelinden tahsilinde rehinli alacaklardan sonra geleceğini açıkça söyler.

Eski metindeki “rehinli alacaklardan önce gelir” sırası 2018 değişikliğinden sonra güncel değildir.

Borçlunun iflası, mirasın reddi veya terekenin resmî tasfiyesi hâlinde amme alacakları, İcra ve İflas Kanunu’nun 206. maddesinin üçüncü sırasında, bu sırada öncelik alanlar dâhil diğer imtiyazlı alacaklarla birlikte işleme tabi tutulur.

Böylece madde 21, her durumda “devlet önce alır” şeklinde sınırsız bir üstünlük kurmaz; hacze katılma, rehin ve iflas sırası bakımından ayrı kurallar getirir.

Çözüm sırası

Bir olayda önce korunmak istenen alacağın tahakkuk edip etmediği ve hangi alacak türünde olduğu belirlenir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada

Amme Alacağının Korunması (Teminat, İhtiyati Haciz, İhtiyati Tahakkuk) anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.

Vergi Tekniği dersindeki diğer konular

Bu Konunun Sınavdaki Ağırlığı

Amme Alacağının Korunması (Teminat, İhtiyati Haciz, İhtiyati Tahakkuk) konusu Mali Müşavirlik YMM düzeyindeki Vergi Tekniği dersine bağlıdır. Bu dersin müfredat ağırlığı %10. Ağırlıklar benzersor müfredat analizidir, resmî soru dağılımı değildir. Sınavda kaç soru çıkacağını göstermez.

Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.

SSS

Sık Sorulan Sorular

Amme Alacağının Korunması (Teminat, İhtiyati Haciz, İhtiyati Tahakkuk), Mali Müşavirlik YMM düzeyindeki Vergi Tekniği dersinin konularından biridir. Aynı dersin diğer konularına bu sayfanın altındaki konu listesinden geçebilirsiniz.

Bu sayfada konunun ücretsiz özeti ve anlatımın neredeyse tamamı yer alır; yalnızca kapanış bölümü uygulamaya bırakılmıştır. Sesli anlatım, çevrimdışı indirme ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.

Mali Müşavirlik YMM düzeyinde Vergi Tekniği dersinin müfredat ağırlığı %10. Ağırlıklar benzersor müfredat analizidir, resmî soru dağılımı değildir. Sınavda kaç soru çıkacağını göstermez.

Önce özeti okuyup konunun ne hakkında olduğunu netleştirin, sonra anlatımı baştan sona takip edin. Anlatımı bitirir bitirmez aynı konudan soru çözün: konuyu okumaktan çok, okuduktan hemen sonra hatırlamaya çalışmak kalıcılığı belirler. Bir gün sonra sadece özeti tekrar okumak çoğu konu için yeterli olur.

Vergi Tekniği dersi bu sayfadaki konuyla birlikte 23 konu içerir. Tam liste sayfanın altındaki konu bağlantılarında ve dersin kendi sayfasında yer alır; oradan her konunun ücretsiz özetini tek sayfada okuyabilirsiniz.

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Mali Müşavirlik soru çözme rehberi
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by