Süreler, Mücbir Sebepler ve Vergi Mahremiyeti Konu Anlatımı

Vergi hukukunda süre, bir işlemin yapılması için tanınmış zaman dilimidir ve kaynağına göre üç grupta toplanır.

Kanuni süreler, doğrudan kanun metninde yer alır; Vergi Usul Kanunu bunların büyük kısmını mükelleflerin şekli ödevlerine, yani bildirim ödevlerine, defter tutma ve tasdik ödevlerine, belge düzenine ilişkin ödevlere ayırmışken, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun ödeme ile ilgili süreleri, İdari Yargılama Usulü Kanunu ise dava açma, itiraz ve temyiz gibi yargısal süreleri düzenler; ayrıca her maddi vergi kanunu, kendi mükellefiyetinin başlaması, sona ermesi, beyanname verilmesi ve ödeme gibi konularda ayrıca süre belirler.

İdari süreler, kanunda açıkça yazılı olmayan hallerde idarenin, belirli bir asgari süreden az olmamak ve ilgiliye tebliğ edilmek şartıyla kendisinin belirlediği sürelerdir ve genellikle bilgi isteme veya defter belge ibrazı gibi durumlarda ortaya çıkar.

Yargısal süreler ise İdari Yargılama Usulü Kanunu ya da diğer kanunların yargı organlarına tanıdığı yetkiye göre mahkemelerce belirlenen, haklı nedenle uzatılabilen sürelerdir.

Sürelerin hesaplanmasında birkaç temel kural uygulanır.

Süre gün olarak belirlenmişse süre başladığı gün hesaba katılmaz ve son günün tatil saatinde sona erer.

Süre hafta veya ay olarak belirlenmişse, başladığı güne son haftada veya ayda tekabül eden günün tatil saatinde biter; sürenin bittiği ayda başladığı güne tekabül eden bir gün yoksa süre o ayın son gününün tatil saatinde sona erer.

Sonu belirli bir günle tayin edilen sürelerde süre o günün tatil saatinde biter.

Resmi tatil günleri süreye dahildir, ancak sürenin son günü resmi tatile denk gelirse süre, tatili izleyen ilk iş gününün tatil saatine kadar kendiliğinden uzar.

Kanunla veya kanunun verdiği yetkiyle idarece belirlenen süreler kural olarak değiştirilemez, ama kanun koyucu bazı hallerde bu katılığı yumuşatmıştır.

Bunların en önemlisi mücbir sebeplerdir: vergi ödevlerinin yerine getirilmesine engel olacak ağır kaza, ağır hastalık, tutukluluk; yangın, deprem ve su basması gibi afetler; kişinin iradesi dışındaki zorunlu gaybubetler; defter ve belgelerin sahibinin elinden iradesi dışında çıkması gibi haller mücbir sebep sayılır ve bu sayma sınırlayıcı değildir, benzer haller de aynı sonucu doğurur.

Mücbir sebebin varlığı, malum olması ya da ilgili tarafından kanıtlanması veya belgelendirilmesi şartıyla hüküm ifade eder; Maliye Bakanlığı ayrıca bölge, il, ilçe veya afete maruz kalanlar itibarıyla mücbir sebep hali ilan etmeye de yetkilidir.

Mücbir sebebin sonucu, o neden ortadan kalkıncaya kadar hem kanuni hem idari sürelerin işlememesi ve tarh zamanaşımının da işlemeyen süre kadar uzamasıdır.

Ölüm hali ayrı bir uzama nedenidir: vergi kanunlarında aksine hüküm bulunmayan hallerde, ölüm dolayısıyla mirasçılara geçen bildirme ve beyanname verme sürelerine üç ay eklenir; bu ek süre, Türk Medeni Kanunundaki mirası reddetme süresiyle örtüşür.

Zor durum ise, vergi ödevlerini süresinde yerine getiremeyecek durumda olanlara, yazılı ve süre bitmeden yapılan bir talep üzerine, mazeretin kabule değer bulunması ve verginin alınmasının tehlikeye girmemesi şartıyla, kanuni sürenin bir katını aşmayacak şekilde Maliye Bakanlığınca ek mühlet tanınmasıdır.

Bunlara ek olarak, temmuz ayının belirli bir kısmını kapsayan mali tatil de, son günü bu döneme rastlayan beyanname verme ve buna bağlı bazı kanuni ve idari süreleri belirli bir süre uzatan, ayrı ve kendine özgü bir kurumdur.

Bu süre rejiminin yanında, vergi idaresiyle mükellef arasındaki ilişkinin güven temelini koruyan ayrı bir kurum daha vardır: vergi mahremiyeti.

Vergi muameleleri ve incelemeleriyle uğraşan memurlar, vergi mahkemeleri ile bölge idare mahkemesi ve Danıştayda görevli olanlar, vergi kanunlarına göre kurulan komisyonlara katılanlar ve vergi işlerinde görevlendirilen bilirkişiler, görevleri dolayısıyla mükellefin ve onunla ilgili kişilerin şahıslarına, işlemlerine, hesap durumlarına, işletmelerine, servetlerine veya mesleklerine ilişkin öğrendikleri sırları ya da gizli kalması gereken diğer hususları açıklayamaz, kendilerinin veya üçüncü kişilerin yararına kullanamazlar; bu yasak, ilgili kişiler görevlerinden ayrılsa dahi devam eder.