Tecil, Tehir ve Tahsilinden Vazgeçme (Terkin) Konu Anlatımı

Tecil, tahsil edilecek duruma gelmiş amme alacaklarının ödenmesinin veya cebri icra yoluyla takip ve tahsilinin, yetkili makamın kararına, yargı mercilerinin yürütmenin durdurulması kararına ya da ilgili kanun hükümlerine dayanılarak belirli bir süre için geri bırakılmasıdır.

Tecil kapsamına giren asli ve fer'i amme alacaklarının tümü istenebilir, ancak yalnızca tahakkuku itibarıyla kesinleşip ödenecek safhaya gelmiş borç tecile konu edilebilir.

Kanun, üç ayrı tecil türü tanır: vergi kanunlarında yer alan tecil hükümlerine dayanan tecil, yargı organlarının kararına göre yapılan tecil ve terkin işlemine hazırlık niteliğinde idari nedenlerle yapılan tecil.

Katma değer vergisi, geçici vergi, özel tüketim vergisi, banka ve sigorta muameleleri vergisi, özel iletişim vergisi ile bazı harç, fon, pay ve hak niteliğindeki alacaklar tecil kapsamı dışında tutulmuştur; buna karşılık vergi, resim, harç, ceza tahkik ve takiplerine ait muhakeme masrafı, vergi cezası, para cezası ve gecikme zammı tecil edilebilir.

Tecilin şartları, mükellefin yazılı bir dilekçeyle başvurması, borcun vadesinde ödenmesi veya haczin ya da haczedilmiş malların paraya çevrilmesi halinde vergiyi doğuran ticari, sınai veya zirai faaliyetinin devamının imkânsız hale geleceği ya da ağır sekteye uğrayacağı anlamına gelen çok zor durumun bulunması, talep kabul edilirse teminat gösterilmesi, erteleme süresince tecil faizi ödenmesi, taksitlerin aylık olarak ödenmesi ve borçlunun ödeme konusunda iyi niyetli olmasıdır.

Tecil ve taksitlendirme vergi bazında yapıldığından, birden fazla vergi dairesine borcu olan mükellefler her bir vergi dairesine ayrı ayrı başvurmak zorundadır; başvuru borcun bulunduğu vergi dairesi müdürlüğüne, vergi dairesi başkanlığına ya da idarenin merkez teşkilatına yapılabilir.

Talep, tahakkuku kesinleşmiş borcun ödenmesinden önceki her aşamada, yani vadesinden önce, vadesinde veya vadesinden sonra, haczedilen malların satışından önceye kadar ileri sürülebilir; tecil süresi belirli bir azami aya kadar uzayabilir ve mükellefin tecil edilen borç toplamı belirli bir tutarı aşmadığı sürece teminat şartı aranmaz, bu tutarın üzerindeki borçlar için gösterilmesi gereken teminat, aşan kısmın belirli bir oranıdır.

Tecil faizi, gecikme zammından daha düşük bir oranda uygulanır ve amme alacağının tecilli sayıldığı tarihten itibaren ödenecek taksit tutarına günlük olarak hesaplanır; borçlu vade tarihinden önce tecil talebinde bulunmuşsa faiz vade tarihinden itibaren işlemeye başlar.

Tecil talebi reddedilen mükellef, reddin tebliğinden itibaren idarece tanınan bir süre içinde öderse borcu yine faizle birlikte tecil edilmiş sayılır; bu süreli red uygulaması yalnızca ödeme vadesi dolmadan yapılan taleplerde geçerlidir ve ödeme bu sürede yapılmazsa başından itibaren tecil faizi değil gecikme zammı uygulanır.

Aciz halindeki borçlu için teminat ve faiz aranmaksızın da tecil hükmü uygulanabilir.

Ayrıca, kaza mercilerinin icranın tehirine, yani yürütmenin durdurulmasına karar vermesi, takip ve tahsil işlemlerini durduran ve aynı zamanda tahsil zamanaşımını kesen hallerden biri olarak düzenlenmiştir; bu bakımdan tehir, mükellefin kendi talebine dayanan tecilden farklı olarak yargı kararına bağlı bir erteleme halidir.

Terkin, amme alacağının belirli hallerde kısmen veya tamamen silinmesidir ve kanunda iki ayrı gerekçeye bağlanmıştır.

Tabii afetler sebebiyle terkinde, yangın, deprem, toprak kayması, su basması, kuraklık, don, zararlı hayvan ve haşarat istilası gibi afetler yüzünden varlıklarının ve mahsullerinin önemli bir bölümünü kaybedenler adına tahakkuk ettirilmiş ve afetin zarar verdiği gelir kaynaklarıyla ilgili amme alacakları, afetin meydana geldiği tarihten itibaren belirli bir süre içinde ilgili idareye yazılı başvuru şartıyla kısmen veya tamamen terkin olunabilir; zararın varlığı ve derecesi mahalli idare kurullarınca tespit edilir.

Tahsil imkânsızlığı sebebiyle terkinde ise, yapılan takip sonucunda tahsili imkânsız olduğu veya tahsili için yapılacak giderlerin alacaktan fazla bulunduğu anlaşılan ve kanunda belirlenen küçük tutarları aşmayan amme alacakları, terkin yetkisini haiz olanlarca tahsil zamanaşımı süresinin dolması beklenmeden silinebilir; bu yetki idarece belirlenen sınırlar içinde mahalli makamlara da devredilebilir.

Tecil ile terkin arasındaki ilişki, kanunun tecil türlerinden biri olarak andığı idari nedenlerle yapılan tecilde açıkça görülür: bir amme alacağının doğrudan terkin edilebilmesi için gereken şartların henüz tam olarak oluşmadığı ya da idari sürecin tamamlanmadığı durumlarda, alacak önce tecil edilerek terkin işlemine bir nevi hazırlık yapılır.

Terkin yetkisini kullanacak makamlar ve terkine konu olabilecek tutarların üst sınırları kanunda belirlenmiş olup, bu sınırları toplu veya ayrı ayrı belirli bir katına kadar artırma yetkisi merkezi idareye tanınmıştır; böylece tahsil giderinin alacağın kendisinden fazla olduğu küçük tutarlı alacaklar için idarenin gereksiz takip masrafına girmesi önlenir.