Usulsüzlük ve Özel Usulsüzlük Cezaları Konu Anlatımı

Vergi Usul Kanunu usulsüzlüğü, vergi kanunlarının şekle ve usule ilişkin hükümlerine riayet edilmemesi olarak tanımlar ve usulsüzlükleri kanuna bağlı cetvele göre derecelendirir; fiil aynı zamanda re'sen takdiri gerektiriyorsa cetveldeki ceza iki kat olarak kesilir.

Birinci derece usulsüzlükler arasında vergi ve harç beyannamelerinin süresinde verilmemiş olması, tutulması zorunlu defterlerden herhangi birinin hiç tutulmamış olması, defter kayıtlarının ve ilgili belgelerin doğru bir inceleme yapılmasına imkan vermeyecek kadar eksik veya karışık olması, kayıt nizamına ilişkin hükümlere uyulmaması, işe başlamanın zamanında bildirilmemesi ve tasdiki zorunlu defterlerin süresinin bitiminden bir ay geçtikten sonra hâlâ tasdik ettirilmemiş olması sayılır.

İkinci derece usulsüzlükler ise veraset ve intikal vergisi beyannamesinin ek süre içinde verilmesi, ekim-sayım beyanlarının eksik yapılması, kanunda öngörülen bildirimlerin zamanında yapılmaması, vergi karnesinin süresinde alınmaması, tasdiki zorunlu defterlerin bir aylık gecikmeyle tasdik ettirilmesi ve beyanname, bildirim ile belgelerin şekil ve muhteviyat kurallarına aykırılığı gibi daha hafif aksaklıkları kapsar.

Her iki derece için de mükellefin sermaye şirketi, sermaye şirketi dışındaki birinci sınıf tüccar, ikinci sınıf tüccar, basit usulde vergilendirilen mükellef veya vergiden muaf esnaf olmasına göre kademelenen ve idarece düzenli aralıklarla yeniden belirlenen maktu tutarlar uygulanır.

Özel usulsüzlük cezaları, genel usulsüzlükten farklı olarak belge düzenine ve bildirim yükümlülüklerine yönelik daha ağır ve belge veya işlem başına hesaplanan bir ceza rejimidir.

Verilmesi ve alınması gereken fatura, gider pusulası, müstahsil makbuzu ve serbest meslek makbuzunun hiç düzenlenmemesi veya alınmaması, ya da bu belgelerde gerçek tutardan farklı bir meblağa yer verilmesi halinde, düzenlemek ve almak zorunda olan taraflardan her birine, her bir belge için hem asgari bir tutardan az olmayacak hem de belgeye yazılması gereken meblağın belirli bir yüzdesini esas alan bir özel usulsüzlük cezası kesilir; bir takvim yılı içinde aynı belge türüne ilişkin bu şekilde kesilecek cezaların toplamı kanunda öngörülen bir üst sınırı aşamaz.

Perakende satış fişi, ödeme kaydedici cihaz fişi, giriş ve yolcu taşıma bileti, sevk irsaliyesi, taşıma irsaliyesi ve benzeri belgelerin düzenlenmemesi veya bulundurulmaması, levha asma yükümlülüğüne uyulmaması, bilgi verme veya defter-belge ibraz yükümlülüğüne uyulmaması gibi fiiller için de ayrı maktu özel usulsüzlük cezaları öngörülmüş ve bunların da yıllık toplamı bir üst sınırla sınırlandırılmıştır; süresinden sonra düzeltme amacıyla verilen bildirim ve formlar belirlenen kısa bir süre içinde tamamlanırsa ceza hiç kesilmez veya indirimli kesilir.

Aynı fiille hem özel usulsüzlük hem vergi ziyaı meydana gelmişse, kanun bu durumu açıkça öngörerek ziyaın gerektirdiği vergi cezasının ayrıca kesileceğini ve genel usulsüzlük ile vergi ziyaının birleşmesinde uygulanan "yalnızca en ağır cezanın kesilmesi" kuralının burada uygulanmayacağını belirtir; böylece özel usulsüzlük cezası ile vergi ziyaı cezası ayrı ayrı kesilir.

Elektronik ortamda beyanname verme zorunluluğuna uyulmaması gibi bazı özel usulsüzlük fiillerinde de aynı çifte ceza uygulaması söz konusu olabilir; idarenin iç genelgeleri bu ayrımı, birleştirme kuralının yalnızca kanunun genel usulsüzlüğü düzenleyen maddesindeki ceza için geçerli olduğunu netleştirerek uygulamaya yön verir.

Usulsüzlükte de tekerrür hükmü işler: cezası kesinleşen mükellefe, kesinleşme tarihini izleyen yılın başından itibaren iki yıl içinde yeniden usulsüzlük cezası kesilirse, ceza belirli bir oranda artırılarak uygulanır; ziya ile usulsüzlüğün 336. madde anlamında birleşmesi halinde ise kesilecek ceza, vergi ziyaı cezası için öngörülen zamanaşımı süresi içinde kesilir.

Ceza kesmede zamanaşımı bakımından, usulsüzlük cezaları usulsüzlüğün yapıldığı yılı izleyen yılın başından itibaren belirli bir süre içinde kesilmek zorundadır; bu süre içinde ceza ihbarnamesinin tebliği zamanaşımını keser.

Genel usulsüzlük ile özel usulsüzlük arasındaki en belirgin fark, cezanın hesaplanma mantığında ortaya çıkar.

Birinci ve ikinci derece usulsüzlük cezaları, mükellefin defter tutma sınıfına göre kademelenen ve maktu biçimde belirlenen tutarlar üzerinden, fiil başına değil, tespit edilen usulsüzlük başına kesilir; aynı takvim yılı içinde aynı neviden birden fazla usulsüzlük tespit edilirse, birincisinden sonrakiler için daha düşük bir oranda ceza uygulanarak tekrarın ağırlığı hafifletilir.