Vergi Ziyaı Cezası Konu Anlatımı

Vergi Usul Kanunu vergi ziyaını, mükellefin veya sorumlunun vergilendirmeyle ilgili ödevlerini zamanında yerine getirmemesi ya da eksik yerine getirmesi nedeniyle verginin zamanında tahakkuk ettirilememesi veya eksik tahakkuk ettirilmesi olarak tanımlar.

Şahsi, medeni haller veya aile durumu hakkında gerçeğe aykırı beyanlarla ya da diğer yollarla verginin noksan tahakkukuna veya haksız yere iadesine sebep olmak da vergi ziyaı sayılır.

Bu fiillerde verginin daha sonra tahakkuk ettirilmesi, tamamlanması veya haksız iadenin geri alınması, cezanın uygulanmasına engel teşkil etmez; kanun yalnızca veraset ve intikal vergisinde, beyanname verme süresinin sonundan itibaren tanınan ek onbeşer günlük süreler içinde beyanda bulunulması halinde vergi ziyaının gerçekleşmemiş sayılacağını öngörür.

Vergi ziyaına sebebiyet verildiğinde, mükellef veya sorumlu hakkında ziyaa uğratılan verginin bir katı tutarında vergi ziyaı cezası kesilir.

Ziya, kaçakçılık suçu sayılan fiillerle gerçekleştirilmişse bu ceza üç kat olarak, bu fiillerin işlenişine iştirak edenler için ise bir kat olarak uygulanır.

Buna karşılık, vergi incelemesine başlanılmasından veya olayın takdir komisyonuna sevkinden önce olmak kaydıyla, kanuni süresi geçtikten sonra mükellefin kendiliğinden verdiği beyannameler için kesilecek ceza, belirgin biçimde indirimli bir oranda uygulanır.

Vergi cezaları, cezaya karşı dava açılmamışsa dava açma süresinin bittiği tarihten, dava açılmışsa mahkeme kararı üzerine düzenlenen ihbarnamenin tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir.

Ceza muhatabiyeti bakımından, velayet veya vesayet altında olanlar ile işleri bir kayyıma bırakılanlar, kendilerine izafeten veli, vasi veya kayyımın vergi kanunlarına aykırı davranışlarından dolayı ceza muhatabı olmaz; bu hallerde cezanın muhatabı veli, vasi veya kayyımın kendisidir.

Tüzel kişilerin idare ve tasfiyesindeki aykırı hareketlerden doğan cezalar tüzel kişi adına kesilir; kanuni temsilcilerin vergi sorumluluğuna ilişkin genel hüküm, vergi cezaları için de geçerlidir.

Kaçakçılık suçu sayılan fiillerin işlenmesi halinde öngörülen hapis cezaları da doğrudan fiili işleyenler hakkında hükmolunur.

Tek bir fiille birden fazla ve farklı türden vergi ziyaa uğramışsa, her vergi bakımından ayrı ayrı ceza kesilir.

Buna karşılık, cezayı gerektiren tek bir fiille hem vergi ziyaı hem usulsüzlük birlikte işlenmişse, bunlara ait cezalardan yalnızca miktar itibarıyla en ağırı kesilir; ancak bu birleştirme kuralı yalnızca genel usulsüzlük cezası için geçerlidir, kanunun ayrıca düzenlediği özel usulsüzlük cezaları bu kuralın dışında tutulmuş ve vergi ziyaı ile birlikte ayrı ayrı kesilecekleri açıkça hükme bağlanmıştır.

Usulsüzlük cezası kesilen bir fiille sonradan vergi ziyaına da sebebiyet verildiği anlaşılırsa, önceden kesilmiş usulsüzlük cezası, buna karşılık gelen vergi ziyaı cezasıyla mukayese edilerek eksik kesilen kısmın tamamlanmasına engel olmaz.

Ayrı ayrı işlenen fiiller için ayrı ayrı ceza kesilir; aynı takvim yılı içinde aynı türden birden fazla usulsüzlük yapılmışsa, ilkinden sonraki her biri için ilk fiile ait cezanın küçük bir kesri kadar ceza uygulanır.

Vergi ziyaına veya usulsüzlüğe sebebiyet vererek cezası kesinleşenlere, kesinleşme tarihini izleyen yılın başından itibaren ziyada beş, usulsüzlükte iki yıl içinde aynı türden ceza yeniden kesilirse, ziya cezası ve usulsüzlük cezası belirli oranlarda artırılarak uygulanır.

Yargı içtihadı ve Anayasa Mahkemesi kararları, bu artırımın uygulanabilmesi için tekerrüre esas alınacak sonraki fiilin, ilk fiil nedeniyle kesilen cezanın kesinleşme tarihinden sonra işlenmiş olması gerektiğini istikrarlı biçimde vurgular; kesinleşmeden önce işlenmiş fiiller birbirini takip etse de tekerrür artırımına konu edilemez, ilgili maddedeki sürenin başlangıcı ise yalnızca artırımın uygulanacağı iki veya beş yıllık dönemin sonunu belirlemeye yarar.

Bu ayrımın pratikteki önemi somut bir örnekle daha iyi görülür.

Beyannamesini kanuni süresinde vermeyen ve bu yüzden vergi ziyaına sebep olduğu takdir komisyonu sevki sonrasında tespit edilen bir mükellefe kesilen ilk vergi ziyaı cezası, kanuni yollar kullanılmadan kesinleştikten sonra, mükellef başka bir vergi türünde yine beyannamesini geç verip yeniden vergi ziyaına sebep olursa, ikinci fiil ilk cezanın kesinleşmesinden sonra işlendiği için tekerrür hükmü işler ve ikinci ceza artırımlı olarak kesilir.