Mali Müşavirlik · Vergi Tekniği

Amortismanlar Konu Anlatımı

Amortismanlar konusunun özeti ve anlatımı — Mali Müşavirlik Vergi Tekniği dersi. Özet her zaman ücretsiz.

Kısaca

VUK'ta işletmede bir yıldan fazla kullanılan ve aşınma, yıpranma veya değer kaybına maruz kalan uygun iktisadi kıymetler amortismana tabidir; boş arazi kural olarak kapsam dışıdır. Normal usulde Hazine ve Maliye Bakanlığının faydalı ömür oranları, azalan bakiyelerde ise yalnız bilanço esasındakiler için normal oranın en çok iki katı ve yüzde 50 tavanı uygulanır. Genel kural aktife giriş yılında başlamadır; belirli binek otomobillerde aylık kıst, diğer yeni kıymetlerde isteğe bağlı kullanıma-hazır tarihten günlük ayırma mümkündür. Azalan bakiyeden normale geçilebilir, tersine geçilemez. VUK m. 328'e göre bilanço esasındaki mükellef, yenileme veya benzer kıymet edinimi kararı ve girişimi varsa satış kârını satışı izleyen üçüncü takvim yılının sonuna kadar geçici hesapta tutabilir; bu süre satış yılını üç yıldan biri sayan eski kuralla karıştırılmamalıdır. Fon, edinilen bir veya birden fazla kıymetin amortismanlarına mahsup edilir.

Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.

Özet: Sesli anlatım yakında

Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış

Mali Müşavirlik konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.

Mali Müşavirlik ders notları PDF’ini indir

Konu Anlatımı

Tam anlatım: Sesli anlatım yakında

Amortismanın konusu

VUK m. 313'e göre işletmede bir yıldan fazla kullanılan ve yıpranma, aşınma veya kıymetten düşmeye maruz bulunan gayrimenkuller, gayrimenkul gibi değerlenen iktisadi kıymetler, alet, edevat, mefruşat, demirbaş ve sinema filmleri amortismana konu olabilir.

Kıymetin işletme envanterine dahil olması ve kullanıma hazır hâle gelmesi uygulamada önemlidir.

Her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenen düşük değer sınırını aşmayan peştemallık, alet, edevat, mefruşat ve demirbaşlar doğrudan gider yazılabilir.

İktisadi ve teknik bütünlük oluşturan kıymetlerde sınır ayrı parçalar için değil bütün olarak değerlendirilir.

Tutar yıllara göre değiştiği için sabit bir rakam ezberlemek yerine ilgili yılın VUK genel tebliği kontrol edilir.

VUK m. 314 uyarınca boş arazi ve boş arsalar amortismana tabi değildir.

Tarım işletmelerindeki meyvelik, bağ ve benzeri tarım tesisleri ile işletmede inşa edilen yollar ve harklar istisna olarak amortismana alınır.

Normal ve azalan bakiyeler usulü

Normal amortismanda Hazine ve Maliye Bakanlığınca iktisadi kıymetin faydalı ömrü dikkate alınarak tespit ve ilan edilen oran uygulanır.

Basitleştirilmiş yıllık tutar:

At=M×rA_t=M\times r

şeklindedir.

Burada MM amortismana esas değer, rr yıllık normal amortisman oranıdır.

Azalan bakiyeler usulünü yalnız bilanço esasına göre defter tutan mükellefler seçebilir.

Her yılın amortisman matrahı önceki birikmiş amortismanlar düşüldükten sonra kalan değerdir:

At=(M−BAt−1)×razA_t=(M-BA_{t-1})\times r_{az}

Bu usulde oran normal oranın iki katıdır, fakat yüzde 50'yi geçemez:

raz=min⁡(2r,0,50)r_{az}=\min(2r,0{,}50)

Amortisman süresi normal oranlara göre hesaplanır; son yıla kalan bakiye o yıl tamamen itfa edilir.

Normal usule başladıktan sonra azalan bakiyeye geçilemez.

Azalan bakiyeden normale geçiş mümkündür; kalan değer kalan süreye eşit tutarlarla dağıtılır ve değişiklik beyannamede veya eki bilançoda gösterilir.

Özel amortisman durumları

Maden ve taş ocaklarında, işletme nedeniyle cevherin azalmasına bağlı özel oranlar ilgili idarelerce kıymetin niteliğine göre belirlenir.

Yangın, deprem ve su basması gibi afetlerle değer kaybeden; yeni icatlar nedeniyle teknik değeri düşen veya zorunlu aşırı çalışma nedeniyle olağandan fazla yıpranan kıymetlerde, başvuru üzerine fevkalade ekonomik ve teknik amortisman oranı belirlenebilir.

Bu oran mükellefin tek taraflı tahmini değildir.

Başlangıç ve süre seçenekleri

Genel kural, amortisman süresinin kıymetin aktife girdiği yıldan başlamasıdır.

Bir yıl amortisman ayrılmaması veya düşük oran uygulanması süreyi uzatmaz.

Faaliyeti kısmen veya tamamen binek otomobili kiralamak ya da işletmek olmayan işletmelerin binek otomobilleri için ilk hesap döneminde ay kesri tam ay sayılır ve kalan ay sayısı kadar kıst amortisman ayrılır.

İlk yılda ayrılamayan kısım son yılda giderleştirilir.

VUK m. 320'nin 2021'de eklenen üçüncü fıkrası, belirli binek otomobiller dışındaki aktife yeni kaydedilecek kıymetler için isteğe bağlı günlük yönteme izin verir.

Amortisman kullanıma hazır tarihte başlar; faydalı ömür gün sayısı Bakanlığın yıl olarak belirlediği sürenin 365 ile çarpılmasıyla bulunur.

Bir hesap dönemindeki yaklaşık tutar:

At=M×dt365LA_t=M\times\frac{d_t}{365L}

şeklinde düşünülebilir.

Burada dtd_t o hesap döneminde aktifte kalınan gün, LL ilan edilen faydalı ömür yılıdır.

Bu yönteme başlandıktan sonra vazgeçilemez.

Mükellef ayrıca Bakanlığın belirlediği faydalı ömürden kısa olmamak üzere, her yıl aynı oranı kullanarak daha uzun bir süre seçebilir.

Seçilen süre Bakanlık süresinin iki katını ve 50 yılı aşamaz.

Tercih kıymetin envantere alındığı geçici vergi dönemi sonuna kadar yapılır ve sonraki dönemlerde değiştirilemez.

Günlük başlatma seçeneği ile daha uzun süre seçeneği aynı şey değildir.

Yenileme fonunun güncel süresi

VUK m. 328'de amortismana tabi kıymetin satış bedeli ile amortismanlar düşüldükten sonraki kayıtlı değeri arasındaki fark kâr veya zarar hesabına alınır.

Yenileme fonu istisnası yalnız bilanço esasına göre defter tutan mükellefler için uygulanır.

Şartlar birlikte aranır:

  1. Satılan kıymetin yenilenmesi veya benzer mahiyette kıymet edinilmesi işin niteliğine göre zorunlu olmalı ya da işletmeyi yönetenler bu yönde karar verip girişimde bulunmalıdır.
  1. Satıştan doğan kâr pasifte geçici bir hesapta izlenmelidir.
  1. Yenileme veya benzer kıymet edinimi kanundaki sürede gerçekleşmelidir.

7338 sayılı Kanunla değişen güncel süre, satışın yapıldığı tarihi takip eden üçüncü takvim yılının sonuna kadardır.

Örneğin satış 15 Nisan 2026'da yapılmışsa geçici hesapta tutma ve uygun kıymeti edinme süresi 31 Aralık 2029 sonunda biter.

Eski anlatımdaki “satış yılı dahil üç yıl” hesabı bu sonucu bir yıl erken bitirir ve artık güncel m. 328'i yansıtmaz.

Fon, finansal kiralama yoluyla edinilenler de dahil olmak üzere koşullara uygun alınan bir veya birden fazla yeni ya da benzer kıymetin VUK'a göre ayrılacak amortismanlarına mahsup edilir.

Örneğin yeni kıymet için hesaplanan amortisman önce fonu azaltır; fon tükendikten sonra kalan amortisman normal gider etkisini doğurur.

Süre içinde uygun edinim olmazsa geçici hesaptaki kâr, satışı izleyen üçüncü takvim yılının kâr ve zararına eklenir.

Fon yeni kıymetlerin amortismana tabi tutarından fazlaysa artan kısım da aynı dönemde kâra alınır.

Süre dolmadan iş terk edilir, devredilir veya işletme tasfiye edilirse fon o yılın kârına eklenir.

Özel maliyetlerin itfası

VUK m. 327 kapsamında başkasına ait gayrimenkul, elektrik üretim ve dağıtım varlığı veya geminin iktisadi kıymetini artıran özel maliyet bedelleri kira ya da işletme hakkı süresine göre eşit yüzdelerle itfa edilir.

Süre sona ermeden kıymet boşaltılır veya hak herhangi bir nedenle biterse henüz itfa edilmemiş tutar o yılda bir defada gider yazılır.

Sınav için karar akışı

  1. Kıymetin m. 313 kapsamında olup olmadığını ve düşük değer sınırını kontrol edin.
  1. Boş arazi istisnası veya özel amortisman rejimi bulunup bulunmadığını belirleyin.
  1. Normal ya da azalan bakiyeler usulüne kimlerin başvurabileceğini ayırın.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada

Amortismanlar anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.

Vergi Tekniği dersindeki diğer konular

Bu Konunun Sınavdaki Ağırlığı

Amortismanlar konusu Mali Müşavirlik YMM düzeyindeki Vergi Tekniği dersine bağlıdır. Bu dersin müfredat ağırlığı %10. Ağırlıklar benzersor müfredat analizidir, resmî soru dağılımı değildir. Sınavda kaç soru çıkacağını göstermez.

Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.

SSS

Sık Sorulan Sorular

Amortismanlar, Mali Müşavirlik YMM düzeyindeki Vergi Tekniği dersinin konularından biridir. Aynı dersin diğer konularına bu sayfanın altındaki konu listesinden geçebilirsiniz.

Bu sayfada konunun ücretsiz özeti ve anlatımın neredeyse tamamı yer alır; yalnızca kapanış bölümü uygulamaya bırakılmıştır. Sesli anlatım, çevrimdışı indirme ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.

Mali Müşavirlik YMM düzeyinde Vergi Tekniği dersinin müfredat ağırlığı %10. Ağırlıklar benzersor müfredat analizidir, resmî soru dağılımı değildir. Sınavda kaç soru çıkacağını göstermez.

Önce özeti okuyup konunun ne hakkında olduğunu netleştirin, sonra anlatımı baştan sona takip edin. Anlatımı bitirir bitirmez aynı konudan soru çözün: konuyu okumaktan çok, okuduktan hemen sonra hatırlamaya çalışmak kalıcılığı belirler. Bir gün sonra sadece özeti tekrar okumak çoğu konu için yeterli olur.

Vergi Tekniği dersi bu sayfadaki konuyla birlikte 23 konu içerir. Tam liste sayfanın altındaki konu bağlantılarında ve dersin kendi sayfasında yer alır; oradan her konunun ücretsiz özetini tek sayfada okuyabilirsiniz.

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Mali Müşavirlik soru çözme rehberi
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by