Kaçakçılık Suçları ve Hürriyeti Bağlayıcı Cezalar Konu Anlatımı

Vergi Usul Kanunu, vergi ziyaı ve usulsüzlük cezalarının ötesinde, mükellefin veya üçüncü kişilerin belge ve kayıt düzenini kasten bozan fiillerini ayrı ve hürriyeti bağlayıcı bir ceza rejimine tabi tutar.

Kanunun ilk fıkrası kapsamında, vergi kanunlarına göre tutulan veya düzenlenen ve saklama-ibraz yükümlülüğü bulunan defter ve kayıtlarda hesap ve muhasebe hileleri yapanlar, gerçek olmayan veya kayda konu işlemle ilgisi bulunmayan kişiler adına hesap açanlar, defterlere kaydedilmesi gereken hesap ve işlemleri matrahı azaltacak biçimde tamamen veya kısmen başka defter, belge ya da kayıt ortamlarına aktaranlar hakkında belirli bir aralıkta hapis cezası öngörülür; aynı ağırlıktaki ceza, defter, kayıt ve belgeleri tahrif eden veya gizleyen ya da muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge düzenleyen veya bu belgeleri kullananlar için de geçerlidir.

Varlığı noter tasdik kayıtları veya başka biçimde sabit olduğu halde inceleme sırasında yetkili kişilere defter ve belgelerin ibraz edilmemesi, bu fıkranın uygulanmasında gizleme sayılır; gerçek bir işlem veya duruma dayanmakla birlikte bunu mahiyet veya miktar itibarıyla gerçeğe aykırı yansıtan belge ise muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge olarak nitelendirilir.

Kanunun bir sonraki fıkrası, daha ağır bir kaçakçılık kategorisini düzenler: saklama ve ibraz yükümlülüğü bulunan defter, kayıt ve belgeleri tamamen yok edenler veya defter sayfalarını yok ederek yerine başka yapraklar koyanlar ya da hiç yaprak koymayanlar, belgelerin asıl veya suretlerini tamamen veya kısmen sahte olarak düzenleyenler ya da bu belgeleri kullananlar, ilk fıkradakinden daha uzun bir hapis cezası aralığıyla cezalandırılır; gerçek bir işlem veya durum olmadığı halde varmış gibi düzenlenen belge, sahte belge olarak tanımlanır.

Ayrıca, kanunun yalnızca Maliye Bakanlığı ile anlaşması bulunan kişilerin basabileceği belgeleri anlaşması olmadığı halde basanlar veya bilerek kullananlar için de ayrı bir hapis cezası aralığı öngörülmüştür.

Pişmanlık ve ıslah hükümlerine uygun biçimde durumunu ilgili makamlara kendiliğinden bildiren mükellefler hakkında bu kaçakçılık hükümleri uygulanmaz; bu bakımdan pişmanlık müessesesi yalnızca vergi ziyaı cezasını değil, kaçakçılık suçunun takibini de kapsam dışında bırakır.

Kaçakçılık suçlarını işleyenler hakkında öngörülen cezaların uygulanması, aynı fiil nedeniyle vergi ziyaı cezasının ayrıca uygulanmasına engel teşkil etmez; kanun, vergi ziyaı ve usulsüzlük cezaları ile kaçakçılık suçuna ilişkin cezaların içtima ve tekerrür hükümleri bakımından birleştirilemeyeceğini açıkça belirtir, bu nedenle bir fiil hem vergi cezası kesilmesini hem kaçakçılık suçu takibini birlikte gerektirebilir ve vergi dairesi ile ceza yargılaması ayrı ayrı yürür.

Kaçakçılık suçlarının işlenişine iştirak eden suç ortaklarının bu suçların işlenmesinde herhangi bir menfaatinin bulunmaması halinde, Türk Ceza Kanununun suça iştirake ilişkin hükümlerine göre kendilerine verilecek cezanın yarısı indirilir.

Kaçakçılık fiiline dayanılarak kesilen ve ziyaa uğratılan verginin üç katı tutarındaki vergi ziyaı cezasının dava konusu edilmesi ve yargı organının, kesilen bu cezanın aslında kaçakçılık suçunu oluşturan fiillerin kapsamına girmediğine hükmetmesi ihtimalinde, mükellefe sonradan uzlaşma hakkı tanınıp tanınamayacağı tartışmalı bir konudur; kanunda bu ihtimale ilişkin açık bir düzenleme bulunmadığından, uzlaşma hakkı ancak tarhiyat aşamasında tanınmış olup, uyuşmazlık dava, itiraz veya temyiz sonucuna göre kesinleşir.

Yargı kararıyla idarenin işlem ve değerlendirmesinin mükellef lehine değişmesi halinde, başlangıçta tanınmamış olan bir hakkın sonradan tanınabilmesi ancak kanunda ayrıca bir düzenleme yapılmasıyla mümkün olabilir.

Kaçakçılık suçu sayılan bir fiilin varlığı, yalnızca ceza yargılamasını ve üç kat vergi ziyaı cezasını değil, amme alacağının tahsilini güvence altına almaya yönelik önlemleri de tetikler; nitekim vergi ziyaı cezası kesilmesini gerektiren fiilin yanı sıra kaçakçılık cezası kesilmesini gerektiren bir fiilin bulunması da idarenin borçludan teminat istemesini ve gerektiğinde ihtiyati haciz ile ihtiyati tahakkuk uygulamasını haklı kılan sebepler arasında sayılır.

Böylece kaçakçılık suçu, hem ceza hukuku hem vergi cezası hem de tahsili güvenceye alan idari koruma tedbirleri bakımından iç içe geçmiş, çok katmanlı bir yaptırım zincirinin başlangıç noktasını oluşturur.

Kaçakçılık suçlarına bağlanan hürriyeti bağlayıcı cezalar, fiilin ağırlığına göre kademelenmiş bir yapı izler: hesap hilesi, gizleme veya yanıltıcı belge kullanımı gibi nispeten daha hafif sayılan fiiller daha kısa süreli, buna karşılık defter ve belgeleri tamamen yok etme veya sahte belge düzenleme gibi daha ağır sayılan fiiller daha uzun süreli hapis cezası aralığına tabi tutulmuştur.