Cebren Tahsil ve Haciz Yolu ile Takip Konu Anlatımı

6183 sayılı Kanun, ödeme süresi içinde ödenmeyen amme alacağının tahsil dairesince cebren tahsil olunacağını ve bu tahsilin üç şekilden biriyle yapılacağını öngörür: amme borçlusu tahsil dairesine teminat göstermişse teminatın paraya çevrilmesi veya kefilin takibi, borçlunun borcuna yetecek miktardaki mallarının haczedilerek paraya çevrilmesi ya da gerekli şartların bulunması halinde borçlunun iflasının istenmesi.

Cebri tahsilat süreci, borçluya borcunun ödenmesini bildiren ödeme emriyle başlar; ödeme emri, borcun asıl ve fer'ilerinin mahiyet ve miktarını, borcun nereye ödeneceğini, süresinde ödenmediği veya mal bildiriminde bulunulmadığı takdirde cebren tahsil edileceğini, mal bildiriminde bulunulmazsa belirli bir süreye kadar hapsen tazyik uygulanacağını ve gerçeğe aykırı bildirimde hapis cezası uygulanacağını içerir.

Teminatlı alacaklarda ödeme emri yerine, borcun kısa bir süre içinde ödenmesi aksi halde teminatın paraya çevrileceğini bildiren bir ödeme bildirisi gönderilir; bu bildiri de ödeme emri hükmünde olduğundan dava konusu yapılabilir.

Kefiller ve yabancı şahıs veya kurumların Türkiye'deki temsilcileri de aynı usullerle cebri takibe tabi tutulur.

Ödeme emrine karşı borçlu, tebliğinden itibaren kısa bir süre içinde yetkili idari yargı merciinde dava açabilir; dava nedenleri böyle bir borcun bulunmaması, borcun kısmen veya tamamen ödenmiş olması ve borcun zamanaşımına uğramış olmasıdır, borcun esasına veya tarhiyata ilişkin itirazlar bu davada ileri sürülemez.

Dava kısmi olarak da açılabilir, ancak dava konusu borcun mahiyeti ve tutarının açıkça belirtilmesi gerekir; yetkili mahkeme, tahsil dairesinin bulunduğu yer mahkemesidir.

Yürütmenin durdurulması kararı verilmediği sürece takip işlemleri devam eder ve dava kaybedilirse dava konusu tutarın belirli bir oranında haksız çıkma zammı alınır; bu zammın tahsili için üst derece mahkemesine de başvurulmuşsa oradan da karar çıkmış olması gerekir.

Kendisine ödeme emri tebliğ edilen borçlu, kısa bir süre içinde borcunu ödemek veya mal bildiriminde bulunmak zorundadır; mal bildirimi mutlaka bir malın bildirilmesi anlamına gelmez, haczedilebilecek malı olmadığını bildirmek de mal bildirimi sayılır ve borcuna yetecek miktarda bildirimde bulunmak yeterlidir, servet beyanı aranmaz.

Mal bildiriminde bulunmayan borçlu hapsen tazyik edilebilir; ancak bu, tahsil dairesinin borçluya veya üçüncü şahıslara ait malları tespit edip haczetmesine engel değildir.

Başkasının malını kendi malı gibi göstermek, malı olduğu halde olmadığını bildirmek veya üçüncü şahısların hakları saklı tutulmadan bildirimde bulunmak gerçeğe aykırı mal bildirimi sayılır; mal bildiriminde malı olmadığını beyan eden veya yetersiz bildirimde bulunan borçlu, sonradan edindiği malları ve gelir artışlarını kısa bir süre içinde tahsil dairesine bildirmek zorundadır.

Haciz, borçlunun mal bildiriminde gösterilen veya tahsil dairesince tespit edilen, borçlu ya da üçüncü şahıslar elindeki menkul ve gayrimenkul malları ile alacak ve haklarından amme alacağına yetecek miktarın tahsil dairesince haczedilmesidir; haciz için mal bildiriminde bulunulmuş olması şart değildir, borçlu bildirimde bulunmasa da tahsil dairesi tespit ettiği malları doğrudan haczedebilir.

Devlet malları, borçlunun mesleği için zorunlu alet ve kitapları, ailenin geçimi için gerekli temel eşya ve hayvanlar, malul aylıkları gibi belirli mal ve haklar haczedilemez; aylık, ücret, emekli maaşı gibi düzenli gelirler ise ancak belirli bir alt ve üst sınır arasında kalan oranla sınırlı olarak kısmen haczedilebilir.

Her amme idaresi, alacağı diğer idarenin haczinden önce tahakkuk etmiş olmak kaydıyla, başka bir idarenin yaptığı hacze, hacizli mal paraya çevrilinceye kadar iştirak edebilir.

Haczedilen menkul mallar, haczi yapan memurun biçtiği veya gerektiğinde bilirkişice belirlenen değer üzerinden açık artırmayla ve peşin para karşılığında satılır; verilen bedel öngörülen değerin belirli bir oranının altında kalır veya hiç alıcı çıkmazsa kısa bir süre içinde ikinci bir artırmaya çıkarılır ve bu ikinci artırmada teklif edilen bedel ne olursa olsun mal satılır, satılamazsa pazarlıkla satışa geçilir.

Gayrimenkuller ve gemiler ise ilgili sicillere işlenmek üzere düzenlenen bir haciz bildirisiyle haczedilir ve ayrı bir satış süreciyle paraya çevrilir; satış bedelinden önce takip giderleri ve amme alacağı düşülerek kalan tutar, varsa hacze iştirak eden diğer daireler arasında paylaştırıldıktan sonra artan kısım borçluya iade edilir.