Gecikme Zammı, Gecikme Faizi ve Zamanaşımı Konu Anlatımı

Vergi Usul Kanunu, ikmalen, re'sen veya idarece yapılan tarhiyatlarda gecikme faizi uygulanacağını öngörür: dava konusu yapılmaksızın kesinleşen vergilerde, tarhiyatın ilgili bulunduğu döneme ait normal vade tarihinden son tarhiyatın tahakkuk tarihine kadar; dava konusu yapılan vergilerin ödenmemiş kısmında ise aynı normal vade tarihinden yargı organı kararının tebliğ tarihine kadar geçen süreler için, 6183 sayılı Kanuna göre belirlenen gecikme zammı oranında gecikme faizi hesaplanır ve bu faiz de aynı süre içinde ödenir; hesaplamada ay kesirleri dikkate alınmaz.

Uzlaşılan vergilerde gecikme faizi, uzlaşılan vergi miktarına, normal vade tarihinden uzlaşma tutanağının imzalandığı tarihe kadar geçen süre için uygulanır; dava açılması nedeniyle tahsili duran vergi ve cezalar, mükellef isterse davanın devamı sırasında kısmen veya tamamen ödenebilir.

Fazla veya yersiz olarak tahsil edilen vergilerin iadesinde de, tahsilatın mükelleften kaynaklanması halinde düzeltmeye dair müracaat tarihinden, diğer hallerde tahsil tarihinden düzeltme fişinin tebliğine kadar geçen süre için, devletin kendi alacaklarına uyguladığı gecikme zammı oranında faiz hesaplanarak mükellefe ödenir.

Bu uygulama, Anayasa Mahkemesinin fazla veya yersiz tahsil edilen vergilerin iadesinde mükellef lehine faiz öngörmeyen eski düzenlemeyi iptal etmesinin ardından yapılan kanun değişikliğiyle bugünkü biçimini almıştır; değişiklik öncesinde iade yalnızca belirli bir başvuru süresinin geçmesinden sonra ve sınırlı bir faizle yapılırken, yeni düzenlemeyle tahsil tarihinden iade tarihine kadar geçen sürenin tamamı için, herhangi bir bekleme süresi aranmaksızın faiz hesaplanması ve tahsilatın mükelleften kaynaklanıp kaynaklanmadığına göre faizin başlangıç tarihinin belirlenmesi esası benimsenmiştir.

Gecikme zammı, amme alacağının ödeme süresi içinde ödenmeyen kısmına, vadenin bitim tarihinden itibaren her ay için ayrı ayrı ve dönemsel olarak yeniden belirlenen bir oranda uygulanır; ay kesirlerine isabet eden gecikme zammı günlük esasa göre hesaplanır.

Gecikme zammı, Vergi Usul Kanununa göre uygulanan vergi ziyaı cezalarına aynı oranda, mahkemelerce verilen ceza mahiyetindeki amme alacaklarına ise bu oranın yarısı ölçüsünde uygulanır; bunların dışındaki ceza mahiyetindeki amme alacaklarına gecikme zammı hiç uygulanmaz.

Sürenin hesaplanmasında amme alacağının vade tarihi süreye dahil edilmez, ödeme veya tahsil tarihi ise süreye dahil edilir; tam aylar için aylık esasa, ay kesirleri için günlük esasa göre hesaplama yapılır ve oran değişikliği bir aylık sürenin ortasına rastlarsa, aylık hesaplamada o ayın tamamına eski oran, günlük hesaplamada ise değişiklik tarihinden itibaren yeni oran uygulanır.

Amme alacağının tecil edilmesi halinde tecilin yapıldığı tarihe, borçlunun iflası halinde iflasın açıldığı tarihe, aciz halinde bu durumun tespit edildiği tarihe kadar gecikme zammı hesaplanır ve bu tarihten sonra işlemeyi durdurur.

Tahsil zamanaşımı, amme alacağının vadesinin rastladığı takvim yılını izleyen takvim yılı başından itibaren beş yıl içinde tahsil edilmemesi halinde zamanaşımına uğramasıdır; para cezalarına ilişkin özel kanunlardaki zamanaşımı hükümleri saklıdır ve zamanaşımından sonra mükellefin kendi isteğiyle yapacağı ödemeler yine de kabul edilir.

Zamanaşımını kesen başlıca haller arasında ödeme, haciz tatbiki, cebren tahsil ve takip işlemleri sonucunda yapılan her türlü tahsilat, ödeme emri tebliği, mal bildirimi ile mal edinme ve artmalarının bildirilmesi, bu işlemlerin kefile veya yabancı şahıs ve kurum temsilcilerine uygulanması, ihtilaflı alacaklarda yargı mercilerince bozma kararı verilmesi, alacağın teminata bağlanması, yargı mercilerince icranın tehirine karar verilmesi ve iki amme idaresi arasında borcun ödenmesi için yazılı başvuruda bulunulması sayılır; kesilme halinde zamanaşımı, kesilmenin rastladığı takvim yılını izleyen yıl başından itibaren yeniden işlemeye başlar.

Borçlunun yabancı bir ülkede bulunması, hileli iflas etmesi veya terekesinin tasfiyesi nedeniyle hakkında takip yapılmasına imkân bulunmadığı hallerde ise, bu durumun sürdüğü müddetçe zamanaşımı işlemez ve engelin kalktığı günün bitiminden itibaren yeniden işlemeye veya durmadan önceki seyrine devam eder.