İptal davası, kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve TBMM İçtüzüğü'nün tamamı veya belirli hükümleri hakkında doğrudan Anayasa Mahkemesinde açılan soyut norm denetimi yoludur; Anayasa değişiklikleri yalnız şekil bakımından denetlenebilir. Genel olarak Cumhurbaşkanı, TBMM'de en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu ve üye tam sayısının en az beşte biri tutarındaki milletvekilleri dava açabilir. Anayasa değişiklikleri ile kanunların şekil denetiminde yetki Cumhurbaşkanı ve en az beşte bir milletvekiliyle sınırlıdır. Bu şekil iddialarında süre Resmî Gazete'de yayımdan itibaren 10 gün; kanunların esas, Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ile İçtüzüğün şekil ve esas denetiminde 60 gündür. Dilekçe denetlenen hükmü, dayanılan Anayasa maddesini ve gerekçeyi açıkça göstermelidir.
Soyut Norm Denetimi (İptal Davası) Konu Anlatımı
Soyut Norm Denetimi (İptal Davası) konusunun özeti ve anlatımı — HMGS Anayasa Yargısı dersi. Özet her zaman ücretsiz.
Kısaca
Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.
Özet: Sesli anlatım yakında
Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış
HMGS konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.
HMGS ders notları PDF’ini indirKonu Anlatımı
Tam anlatım: Sesli anlatım yakında
İptal davası, somut bir uyuşmazlıkta uygulanacak kuraldan bağımsız olarak bir normun Anayasaya uygunluğunu denetletir.
Dava doğrudan Anayasa Mahkemesinde açılır; konu, yetki, denetim yönü ve süre birlikte kurulmadan doğru sonuca ulaşılamaz.
Konu ve denetim yönü
Kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve TBMM İçtüzüğü'nün tamamı veya belirli hükümleri iptal davasına konu olabilir.
Anayasa değişiklikleri yalnız şekil bakımından denetlenir.
Kanunlarda şekil denetimi, son oylamanın öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığıyla sınırlıdır.
Anayasa değişikliklerinde ise teklif ve oylama çoğunlukları ile ivedilikle görüşülememe şartına uyulup uyulmadığı incelenir.
Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmalar hakkında şekil veya esas bakımından Anayasaya aykırılık iddiası ileri sürülemez.
Anayasa'nın koruduğu inkılap kanunları da ilgili anayasal sınırın içindedir.
Dava açma yetkisi
Genel yetki sahipleri şunlardır:
- Cumhurbaşkanı,
- TBMM'de en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubundan her biri,
- TBMM üye tam sayısının en az beşte biri tutarındaki milletvekilleri.
Anayasa değişiklikleri ile kanunların şekil bakımından denetimini yalnız Cumhurbaşkanı veya en az beşte bir milletvekili isteyebilir; siyasi parti grupları bu dar şekil yetkisinin içinde değildir.
Parti grubu adına dava, grup genel kurulunun üye tam sayısının salt çoğunlukla aldığı karar üzerine açılır.
Süre
Anayasa değişiklikleri ve kanunların şekil bakımından iptalinde süre, Resmî Gazete'de yayımdan başlayarak 10 gündür.
Kanunların esas bakımından; Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ile TBMM İçtüzüğü'nün şekil ve esas bakımından iptali için süre 60 gündür.
Bunlar hak düşürücü sürelerdir. “Şekil = her durumda 10 gün” genellemesi yapılmamalıdır; kısa süre Anayasa değişikliği ve kanun şekil iddialarına bağlanır.
Dilekçe ve ön inceleme
Dilekçede iptali istenen hükümler, aykırı görülen Anayasa maddeleri ve aykırılık gerekçeleri açıkça gösterilir.
Milletvekillerinin başvurusunda kimlik, seçim çevresi ve imza belgeleri ile tebligat yapılacak milletvekilleri; siyasi parti grubunda ise yetkili karar ve temsil belgeleri sunulur.
Dava, dilekçenin Genel Sekreterlikçe Yazı İşleri Müdürlüğüne havale edildiği tarihte açılmış sayılır.
Mahkeme dilekçe şartlarını kayıt tarihinden itibaren 10 gün içinde inceler.
Eksiklik belirlerse tamamlanması için 15 günden az olmayan süre verir; eksiklik giderilmezse Genel Kurul davanın açılmamış sayılmasına karar verebilir.
Mahkeme taleple bağlıdır, fakat başvurucunun ileri sürdüğü gerekçeyle bağlı değildir.
İnceleme kural olarak dosya üzerinden yapılır; gerekli görülürse sözlü açıklama alınabilir.
Soruda önce normu, sonra şekil-esas ayrımını, ardından yetkiliyi ve süreyi eşleştirin.
Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada
Soyut Norm Denetimi (İptal Davası) anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.
Anayasa Yargısı dersindeki diğer konularBu Konunun Sınavdaki Ağırlığı
Soyut Norm Denetimi (İptal Davası) konusu HMGS Tüm Konular düzeyindeki Anayasa Yargısı dersine bağlıdır. Bu dersin müfredat ağırlığı %3. Ağırlıklar benzersor müfredat analizidir, resmî soru dağılımı değildir. Sınavda kaç soru çıkacağını göstermez.
Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.
İlgili Kavramlar
Bu anlatımda geçen ve sözlükte ayrı bir tanımı bulunan kavramlar.
- YetkiBir davaya yer (coğrafi) bakımından hangi mahkemenin bakacağını belirleyen kuraldır. Kesin yetki hâlleri dışında taraf iradesiyle değişebilir.
- İptal DavasıBir idari işlemin; yetki, şekil, sebep, konu veya maksat yönlerinden hukuka aykırı olduğu iddiasıyla iptali için idari yargıda açılan davadır.
- Norm DenetimiKanunların ve diğer düzenlemelerin Anayasa’ya uygunluğunun Anayasa Mahkemesince denetlenmesidir. Soyut (iptal davası) ve somut (itiraz yolu) olmak üzere ikiye ayrılır.
- İptal Davasıİdari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriyle hukuka aykırı olduğu iddiasıyla iptali için idari yargıda açılan davadır. Menfaati ihlal edilenlerce açılabilir.
Kaynaklar
Anlatımdaki bilgiler aşağıdaki resmî kurum yayınlarından doğrulanır ve kendi cümlelerimizle yeniden yazılır.
- ÖSYM (Adalet Bakanlığı ile)HMGS (Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavı) sınavını düzenleyen kurumun resmî sitesi.
- ÖSYM Sınav Takvimi2026 HMGS başvuru, sınav ve sonuç tarihleri (resmî ÖSYM takvimi).
- HMGS Başvuru — Aday İşlemleri Sistemi (AİS)e-Devlet ile başvuru, sınav yeri ve sınava giriş belgesi işlemleri.
- Adalet BakanlığıHMGS yeterlilik ve hukuk meslekleri (avukatlık, noterlik, hâkimlik-savcılık) kapısına ilişkin resmî mevzuat.
- ÖSYM Sonuç Açıklama SistemiHMGS sonuç sorgulama ve sonuç belgesi doğrulama.
- ÖSYM Ana Sayfa ve DuyurularÖSYM güncel duyuruları ve HMGS kılavuzu erişimi.
Sık Sorulan Sorular
Anayasa Yargısı dersindeki diğer konular
Bu ders toplam 7 konu içerir.
benzersor mobilde yayında
Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.
HMGS soru çözme rehberi