Yüce Divan Sıfatı Konu Anlatımı

Yüce Divan, ayrı bir mahkeme adı gibi görünse de 6216 sayılı Kanundaki tanım, bunun Anayasa Mahkemesi Genel Kurulunun belirli bir yargılama fonksiyonunu ifade ettiğini gösterir.

Kanun Yüce Divanı, Anayasanın ilgili fıkralarında belirtilen kişilerin görevleriyle ilgili suçlarından dolayı yargılamasını yapmakla görevli Mahkeme Genel Kurulu olarak tanımlar.

Bu nedenle Yüce Divan sıfatı, Anayasa Mahkemesinin norm denetimi veya bireysel başvuru incelemesiyle karıştırılmamalıdır.

Aynı kurum içinde farklı görev alanları vardır; Yüce Divan bunlardan ceza yargılaması niteliği taşıyan özel görev alanıdır.

Kanunda Genel Kurul, on beş üyeden oluşan kurul olarak tanımlanır.

Anayasa Mahkemesinin teşkilatı içinde Başkanlık, Genel Kurul, bölümler, komisyonlar, Genel Sekreterlik ve idari birimler bulunur.

Bu kurulun toplantısı, Başkan ya da onun görevlendirdiği başkanvekili yönetiminde yapılır ve toplantı için üye sayısı en az on olmalıdır.

Genel Kurulun görevleri arasında iptal ve itiraz davaları yanında Yüce Divan sıfatıyla yürütülecek yargılamalara bakmak da açıkça sayılmıştır.

Buradaki önemli sonuç şudur: Yüce Divan yargılaması, Mahkemenin bölümleri veya komisyonları tarafından değil, Genel Kurul tarafından yürütülür.

Bu bağlantı aynı zamanda toplantı ve görev ayrımı bakımından öğreticidir.

Bölümler bireysel başvurular hakkında karar verme yetkisine sahipken, Yüce Divan yargılaması Genel Kurulun görev alanındadır.

Komisyonlar ise bireysel başvuruların kabul edilebilirlik incelemesi için oluşturulan kurullardır.

Böylece Anayasa Mahkemesinin iç yapısında her kurulun görevi aynı değildir; konu Yüce Divan olduğunda odak daima Genel Kuruldur.

Mahkemenin görev ve yetkileri maddesinde Yüce Divan sıfatıyla yargılanacak kişiler tek tek sayılır.

Bu kapsamda Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı, Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar yer alır.

Ayrıca Anayasa Mahkemesi, Yargıtay ve Danıştay başkan ve üyeleri ile bu organların başsavcıları ve Cumhuriyet Başsavcıvekili; Hakimler ve Savcılar Kurulu ve Sayıştay başkan ve üyeleri; Genelkurmay Başkanı ile Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri komutanları da görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divan sıfatıyla yargılanır.

Sınav bakımından belirleyici ifade, kişilerin her türlü suçu değil, görevleriyle ilgili suçlarıdır.

Kişisel suçlar bakımından aynı yargılama sıfatının her zaman devreye girdiği söylenemez; kaynakta ayrıca Anayasa Mahkemesine üyeler yönünden görevle ilgili suçlarda Yüce Divan, kişisel suçlarda ise ilgili ceza dairesi bağlantısı kurulmuştur.

Bu sayım yorumla genişletilmemelidir.

Kaynak, Yüce Divan görevini belirli anayasal ve yüksek kamusal görevlerle ilişkilendirir.

Bu yüzden sınavda listede açıkça bulunmayan kişi veya organlar için aynı sonuca ulaşmadan önce kanuni dayanak aranmalıdır.

6216 sayılı Kanun, Yüce Divan yargılamasını ayrı bir başlık altında düzenler.

Genel Kurul, Yüce Divan görevini yerine getirirken duruşmayı ve hüküm aşamasını mevcut kanuni usule bağlı olarak yürütür.

Bu ifade, Yüce Divan yargılamasının keyfi veya yalnız içtüzüksel bir süreç olmadığını; yürürlükteki yargılama kanunlarıyla bağlantılı yürüdüğünü gösterir.

Duruşma sırasında Başkanın uygun göreceği teknik araçlarla kayıt yapılabilir.

Bu kayda dayanılarak düzenlenen duruşma tutanaklarının her sayfası Başkan ve tutanağı düzenleyenler tarafından imzalanır.

Böylece duruşma faaliyeti hem kayda hem de tutanağa bağlanır.

Kanun belirli makam sahipleri için süreli yargılama kuralı da koymuştur.

Cumhurbaşkanı, Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar bakımından Yüce Divan süreci için ilk tamamlanma sınırı üç aydır.

Bu süre içinde tamamlanamazsa, ilave üç aylık süre içinde kesin olarak tamamlanması gerekir.

Bu kural, genel Yüce Divan yargılamasından daha özel bir zaman sınırı getirir ve yalnız kaynakta sayılan kişiler bakımından ifade edilmiştir.

Yüce Divan, 5271 sayılı Kanundaki iddianamenin iadesi sebeplerinden başka, esaslı hukuka aykırı haller varsa iddianamenin veya iddianame yerine geçen belgelerin iadesine karar verebilir.

Bu düzenleme, Yüce Divana yalnız genel iade sebeplerini uygulama görevi vermekle kalmaz; esaslı hukuka aykırılık hallerinde de iade imkanı tanır.

Sanığın duruşmaya gelmemesi konusunda da özel bir hüküm vardır.

Yüce Divanda sorgusu yapılmış olan sanık sonraki oturumlara gelmezse ve Yüce Divan da duruşmada hazır bulunmasını gerekli görmezse, sanığın duruşmadan vareste tutulma talebi olmasa bile yokluğunda duruşmaya devam edilerek kamu davası sonuçlandırılabilir.

Müdafi ise her zaman duruşmada hazır bulunabilir.

Burada sınav tuzağı, sanığın her oturumda mutlaka hazır olması gerektiğini düşünmektir.

Kaynak, sorgusu yapılmış sanık için belirli şartlarla yoklukta devam imkanı tanır.

Yüce Divan önünde iddia makamı, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ya da Yargıtay Cumhuriyet Başsavcıvekili tarafından temsil edilir.

Yargıtay Cumhuriyet savcılarından görevlendirilenler de bu kişilerle birlikte duruşmaya katılabilir.

Bu hüküm, yargılamada iddia makamının kim tarafından temsil edildiğini açıklar.

Dolayısıyla Yüce Divan, Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu tarafından yürütülse de savcılık fonksiyonu Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı bağlantısıyla yerine getirilir.

Yüce Divan tarafından verilen hükme karşı yeniden inceleme başvurusu yapılabilir.

Başvuru hakkı Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı veya Başsavcıvekili, sanık, müdafi, katılan veya vekiline tanınmıştır.

Başvuru, hükmün açıklanmasından itibaren on beş gün içinde Yüce Divana dilekçe verilerek yapılır.

Karar açıklanırken yeniden inceleme isteme yetkisine sahip kişiler hazır değilse, on beş günlük başvuru süresinin başlangıcı tebliğin yapıldığı gündür.

Bu ayrım, süre hesabı bakımından önemlidir: hazır olunan açıklamada süre açıklamayla, yoklukta açıklamada ise tebliğle başlar.

Yüce Divan yeniden incelemeyi kural olarak dosya üzerinden yapar.

Ancak Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının veya Başsavcıvekilinin, sanığın ya da katılanın istemi üzerine ya da resen duruşma açılarak inceleme yapılmasına karar verilebilir.

Duruşma açılırsa Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısına veya Başsavcıvekiline, sanığa, katılana, müdafiye ve vekile duruşma günü tebliğ edilir; sanık hazır bulunabileceği gibi kendisini müdafi ile temsil ettirebilir.

Duruşmada iddia ve savunmalar açıklanır, başvuruda bulunan tarafa önce söz verilir ve her halde son söz sanığındır.

Yeniden inceleme yalnız başvuruda belirtilen hususlarla sınırlıdır; başvuru yerinde görülürse aynı zamanda başvuru konusu hakkında da karar verilir ve bu karar kesindir.

Bu yapı, yeniden incelemenin mutlaka yeni bir tam duruşma anlamına gelmediğini; fakat şartları varsa duruşmalı incelemeye de dönüşebileceğini gösterir.