Avukatın Hak ve Yükümlülükleri Konu Anlatımı

Avukatın hak ve yükümlülükleri, mesleğin yalnız teknik hukuk bilgisiyle değil, güven, bağımsızlık ve dürüstlükle yürütülmesi gerektiği fikrine dayanır.

Kanunun temel ilkesi, avukatın yüklendiği görevleri özen, doğruluk ve onur içinde yerine getirmesidir.

Avukat, avukatlık unvanının gerektirdiği saygı ve güvene uygun davranmalı ve Türkiye Barolar Birliğince belirlenen meslek kurallarına uymalıdır.

Bu ilke soyut görünse de, iş kabulünden sır saklamaya, dosya saklamadan büro düzenine kadar birçok somut hükmün temelini oluşturur.

HMGS bakımından konu sadece avukatın hangi haklara sahip olduğu şeklinde değil, bu hakların hangi mesleki sınırlarla birlikte kullanıldığı şeklinde öğrenilmelidir.

Avukatlara özgü iş alanı, mesleğin yetki boyutunu gösterir.

Kanun işlerinde ve hukuki meselelerde görüş vermek, mahkeme, hakem veya yargı yetkisine sahip diğer organlar önünde gerçek ve tüzel kişilere ait hakları dava etmek ve savunmak, adli işlemleri takip etmek ve bu işlere ait evrakı düzenlemek yalnız baroda yazılı avukatlara aittir.

Baroda yazılı avukatlar, bu alan dışında kalan resmi daire işlerini de takip edebilir.

Bununla birlikte dava açmaya ehil olan herkes kendi davasına ait evrakı düzenleyebilir, davasını bizzat açabilir ve işini takip edebilir.

Bu istisna, avukatlık tekeline rağmen kişinin kendi hakkını bizzat arama imkanının korunduğunu gösterir.

Ayrıca belirli sermaye büyüklüğündeki anonim şirketler ile üye sayısı yüz veya daha fazla olan yapı kooperatifleri sözleşmeli avukat bulundurmak zorundadır; aykırılık halinde Cumhuriyet savcısı tarafından idari para cezası verilir.

Avukatın uzlaşma sağlama yetkisi, dava dışı çözüm fonksiyonunu ortaya koyar.

Avukatlar, dava açılmadan önce veya dava açılmış olsa bile henüz duruşma başlamadan önce kendilerine intikal eden iş ve davalarda, tarafların kendi iradeleriyle elde edebilecekleri sonuçlara ilişkin konularla sınırlı olarak, müvekkilleriyle birlikte karşı tarafı uzlaşmaya davet edebilir.

Karşı taraf davete uyup uzlaşma sağlanırsa, konu, yer, tarih ve tarafların yerine getireceği edimler tutanağa bağlanır; tutanak avukatlar ve müvekkiller tarafından imzalanır.

Bu tutanak icra hukuku bakımından ilam niteliğindedir.

Burada dikkat edilmesi gereken, avukatın kamu gücüyle karar vermediği, taraf iradelerinin serbestçe belirleyebileceği alanda hukuki sonuç doğuran bir anlaşmanın kurulmasına aracılık ettiğidir.

Sır saklama yükümlülüğü, avukat-müvekkil ilişkisinin güven temelidir.

Avukatlar, kendilerine verilen veya avukatlık görevi, Türkiye Barolar Birliği ya da baro organlarındaki görevleri sebebiyle öğrendikleri hususları açıklayamaz.

Bu yasak, yalnız dosyadaki belgeleri değil, görev nedeniyle öğrenilen bilgileri de kapsar.

Avukatın bu hususlarda tanıklık edebilmesi iş sahibinin rızasına bağlıdır.

Ancak rıza bulunsa bile avukat tanıklıktan çekinebilir ve çekinme hakkını kullanması hukuki veya cezai sorumluluk doğurmaz.

Aynı kurallar Türkiye Barolar Birliği ve baro görevlileri için de uygulanır.

Sınavda önemli nokta, sır saklamanın sadece ahlaki bir tercih değil, kanuni yükümlülük olması ve tanıklıktan çekinme hakkının müvekkil rızasına rağmen devam edebilmesidir.

İşin kabulü ve reddi, avukatın bağımsızlığını gösteren alanlardan biridir.

Avukat, kendisine teklif edilen işi sebep göstermeden reddedebilir; fakat reddi iş sahibine gecikmeden bildirmek zorundadır.

İşi iki avukat tarafından reddedilen kişi, kendisine avukat tayin edilmesini baro başkanından isteyebilir.

Bu durumda tayin edilen avukat, baro başkanınca belirlenen ücret karşılığında işi takip etmekle yükümlüdür.

Buna karşılık bazı hallerde avukat işi reddetmek zorundadır.

Teklifin yolsuz veya haksız görülmesi, aynı işte menfaati zıt tarafa daha önce avukatlık veya hukuki görüş verilmiş olması, avukatın o işte daha önce hakim, hakem, Cumhuriyet savcısı, bilirkişi veya memur olarak görev yapmış bulunması, kendi düzenlediği senet veya sözleşmenin hükümsüzlüğünü ileri sürme durumunun doğması ve işin mesleki dayanışma ile düzen gereklerine uygun olmaması bu kapsamdadır.

Zorunlu ret, avukatın ortaklarını ve yanında çalıştırdığı avukatları da kapsar.

Dosya saklama ve hapis hakkı, avukatın iş görme ilişkisinin sona ermesinden sonra da bazı yükümlülük ve yetkilerinin sürdüğünü gösterir.

Avukat, kendisine teslim edilen evrakı vekaletin sona ermesinden itibaren üç yıl saklamakla yükümlüdür.

Eğer evrakın geri alınması müvekkile yazılı olarak bildirilmişse, saklama yükümlülüğü bildirim tarihinden itibaren üç ayın sonunda sona erer.

Avukat, ücreti ve yaptığı giderler ödenmedikçe elindeki evrakı geri vermek zorunda değildir.

Bu, alacağı güvence altına alan kanuni bir haktır; ancak mesleki özen ve dürüstlük ilkeleriyle birlikte kullanılmalıdır.

İş sahibinin sözleşmeye dayanarak avukata karşı ileri süreceği tazminat istemleri ise hakkın doğduğunun öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her halde zararı doğuran olaydan itibaren beş yıl geçmekle düşer.

Avukatın vekaletten çekilmesi de süre sonuçları doğurur.

Belli bir işi takipten veya savunmadan kendi isteğiyle çekilen avukatın o işe ait vekalet görevi, durumun müvekkile tebliğinden itibaren on beş gün daha devam eder.

Bu düzenleme, müvekkilin bir anda korumasız kalmasını önlemeye yöneliktir.

Adli yardım bürosu veya baro başkanı tarafından tayin edilen avukat ise kaçınılmaz sebep veya haklı özür bulunmadıkça görevi yerine getirmekten çekinemez; bu nedenlerin varlığını görevlendiren makam takdir eder.

Bir avukatın ölümü, meslekten veya işten çıkarılması, işten yasaklanması ya da geçici olarak iş yapamaz duruma gelmesi halinde baro başkanı, ilgililerin istemi veya iş sahiplerinin yazılı muvafakatiyle dosyaları geçici olarak takip edecek bir avukatı görevlendirebilir.

Dosyaların devrine kadar kanuni süreler işlemez, ancak bu durma üç ayı geçemez.

Büro düzeni, avukatın mesleğini hangi fiziksel ve örgütsel çerçevede yürüteceğini belirler.

Her avukat, levhaya yazıldığı tarihten itibaren üç ay içinde baro bölgesinde büro kurmak zorundadır.

Bir avukatın birden fazla bürosu olamaz; birlikte çalışan avukatlar ayrı büro edinemez ve avukatlık ortaklığı yurt içinde şube açamaz.

Milletvekilleri milletvekilliği süresince avukatlık yapamaz.

Büro veya konut adresini değiştiren avukat, yeni adresini bir hafta içinde baroya bildirmelidir.

Avukatlar mesleki çalışmalarını aynı büroda birlikte veya avukatlık ortaklığı şeklinde sürdürebilir.

Aynı büroda birlikte çalışma tüzel kişilik doğurmaz ve ticari sayılmaz.

Avukatlık ortaklığı ise sicile yazılmayla tüzel kişilik kazanır; amacı dışında hak ve mal edinemez, üçüncü kişilerle ortaklık kuramaz ve ortaklık borçları bakımından ortaklar ve çalışan avukatlarla birlikte sorumluluk kuralları uygulanır.

Avukat bürosunda çalışabilecek kişiler ve dosya inceleme yetkisi de kanunda özel olarak düzenlenmiştir.

Avukatlar ve avukatlık ortaklıkları bürolarında yalnız meslek için gerekli yardımcı elemanları çalıştırabilir.

Hakimliğe ve avukatlığa engel suçlardan hükümlü olanlarla veya avukatlıktan yasaklananlarla işbirliği yapılamaz; bu kişiler büroda çalıştırılamaz.

Avukat, işlerini kendi sorumluluğu altında stajyeri veya sekreteri eliyle takip ettirebilir ve örnek aldırabilir.

Avukat veya stajyer vekaletname olmaksızın dava ve takip dosyalarını inceleyebilir; bu inceleme isteğinin yerine getirilmesi zorunludur.

Ancak vekaletname ibraz etmeyen avukata dosyadaki kağıt veya belgelerin örneği verilmez.

Bu ayrım, inceleme yetkisi ile örnek alma yetkisinin aynı genişlikte olmadığını gösterir.