Avukatlık Sözleşmesi ve Ücreti Konu Anlatımı

Avukatlık sözleşmesi ve ücreti, avukat ile iş sahibi arasındaki özel hukuk ilişkisini mesleğin kamusal niteliğiyle birlikte düzenler.

Avukat bir işi üstlenirken yalnız vekalet ilişkisine girmez; aynı zamanda savunma hizmetinin güvenilir, bağımsız ve özenli biçimde yürütülmesi beklentisini de kabul eder.

Bu nedenle avukatlık sözleşmesinde genel sözleşme serbestisi vardır, fakat bu serbesti meslek kuralları, ücret tavanı, asgari tarife, haksız edinim yasağı ve işi sonuna kadar takip yükümlülüğü gibi özel sınırlara tabidir.

Sınavda temel yaklaşım, avukatlık sözleşmesini sıradan vekalet sözleşmesinden ayıran özel hükümleri yakalamaktır.

Avukatlık sözleşmesi serbestçe düzenlenebilir.

Bununla birlikte sözleşmenin belli bir hukuki yardımı ve bir meblağı yahut değeri kapsaması gerekir.

Bu koşul, tarafların hangi iş için anlaştığını ve ücretin neye karşılık geldiğini belirginleştirir.

Yazılı sözleşme yapılmamış olması, anlaşmanın kendiliğinden yok sayılması anlamına gelmez; yazılı olmayan anlaşmalar genel hükümlere göre ispatlanır.

Hukuka aykırı olmayan şarta bağlı sözleşmeler de geçerlidir.

Buna karşılık avukatlık ücret tavanını aşan sözleşmeler, kanundaki tavan miktarıyla sınırlı olarak geçerli olur.

Yokluk halleri dışında sözleşmenin bir hükmünün geçersiz olması, bütün sözleşmeyi ortadan kaldırmaz.

Bu parçalı geçersizlik kuralı, sınavda “ücret hükmü sakat ise tüm sözleşme çöker” şeklindeki yanlış önermelere karşı dikkat gerektirir.

Avukatlık ücreti, avukatın hukuki yardımının karşılığı olan para veya değerdir.

Taraflar, dava veya hükmolunacak şeyin değeri yahut paranın belli bir yüzdesini ücret olarak kararlaştırabilir; ancak bu oran yüzde yirmi beşi aşamaz.

Ayrıca bu tür yüzdeli sözleşmeler, dava konusu para dışındaki mal veya haklardan bir kısmının aynen avukata ait olacağı yönünde hüküm içeremez.

Buradaki yasak, avukatın uyuşmazlık konusu hak üzerinde doğrudan pay sahibi haline gelmesini önlemeye yöneliktir.

Ücretin değere bağlanması mümkündür; fakat dava konusu malın veya hakkın avukata aynen devri şeklindeki düzenleme mümkün değildir.

Bu ayrım uygulamada ve sınavda karıştırılmaya çok elverişlidir.

Avukatlık asgari ücret tarifesinin altında vekalet ücreti kararlaştırılamaz.

Ücretsiz dava alınması tamamen yasak değildir; ancak böyle bir durumda baro yönetim kuruluna bildirim yapılmalıdır.

Ücretin hiç kararlaştırılmadığı, yazılı ücret sözleşmesinin bulunmadığı, sözleşmenin belirsiz veya tartışmalı olduğu ya da ücrete ilişkin hükmün geçersiz sayıldığı hallerde kanun tamamlayıcı bir düzen kurar.

Değeri para ile ölçülebilen dava ve işlerde, asgari tarifenin altında kalmamak koşuluyla, davanın kazanılan bölümü için avukatın emeğine göre ilamın kesinleştiği tarihteki müddeabih değerinin yüzde onu ile yüzde yirmisi arasında ücret belirlenir.

Değeri para ile ölçülemeyen işlerde ise avukatlık asgari ücret tarifesi uygulanır.

Böylece ücret boşluğu, keyfi bir değerlendirmeyle değil kanuni ölçülerle doldurulur.

Dava sonunda tarifeye veya karara dayanarak karşı tarafa yükletilen vekalet ücreti avukata aittir.

Bu ücret iş sahibinin borcu nedeniyle takas veya mahsup edilemez, haczedilemez.

Burada dikkat edilmesi gereken, iş sahibi ile avukat arasındaki sözleşmesel ücret alacağı ile yargılama sonunda karşı tarafa yüklenen vekalet ücretinin aynı hukuki sonuçlara tabi olmadığıdır.

Karşı tarafa yüklenen ücretin avukata ait olduğu kuralı, avukatın emeğinin korunması ve yargılama giderleri içinde görünmesine rağmen ücretin meslek mensubuna yönelmesi düşüncesine dayanır.

İş sahibinin birden fazla olduğu hallerde, bunlardan her biri ücretin ödenmesinden müteselsilen sorumludur.

Sulh, anlaşma veya işin takipsiz bırakılması gibi sonuçlarda ise taraflar arasında varılan sonuç, avukat ücretinin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; kanun belirli hallerde her iki tarafı da müteselsil borçlu sayar.

Avukatın hapis hakkı ve rüçhan hakkı ücretin güvenceleridir.

Avukat, müvekkili tarafından verilen veya onun adına aldığı malları, parayı ve diğer kıymetleri, ücret ve giderler ödenene kadar kendi alacağı oranında elinde tutabilir.

Ancak bu hak sınırsız değildir; hapis hakkı sınırlarını aşacak biçimde müvekkile ait değerleri vermemek disiplin sorumluluğuna da yol açabilir.

Rüçhan hakkı ise avukatın sözleşmeyle kararlaştırılan veya hakim tarafından takdir edilen ücretinden dolayı, kendi çalışması sonucunda müvekkilin muhafaza ettiği ya da kazandığı mallar ve ilama göre karşı taraftan tahsil edilecek para veya mallar üzerinde diğer alacaklılara göre öncelikli konumda bulunmasıdır.

Vekaletnamenin düzenlenme tarihi, genel vekaletnamede ise ücret konusu iş için ilk resmi başvuru tarihi sıra bakımından önem taşır.

Avukatın üstlendiği dosyayı sürdürme borcu, yazılı ücret sözleşmesi bulunmasa da kanuni çerçeve içinde devam eder ve işin yarıda bırakılmaması esastır.

Vekaletnamede başkasını tevkile yetki verilmişse ve yazılı sözleşmede aksi açıkça kararlaştırılmamışsa, işi başka bir avukatla birlikte veya başka avukata vererek takip ettirebilir.

Bu durumda avukatın müvekkile karşı sorumluluğu kural olarak devam eder; birlikte takip eden veya işi devralan avukatların kusurundan dolayı müvekkile karşı sorumluluk doğabilir.

İşe başka avukatların katılması, kural olarak müvekkilden ayrıca ücret isteme sonucunu doğurmaz.

İş tamamen başka avukata bırakılmışsa, tevkil eden ve tevkil olunan avukatlar sözleşmedeki miktarı aşmamak üzere harcadıkları emeğe karşılık ücret isteyebilir.

İş sahibinin başka avukatları işe katması ayrı bir düzenlemeye bağlıdır.

İş sahibi, ilk avukatın yazılı onayıyla başka avukatları kovuşturma veya savunmaya dahil edebilir.

Onay yazılı olarak istenir ve en az bir haftalık süre verilir; avukat bu sürede cevap vermezse onay vermiş sayılır.

İlk avukat onay vermezse vekalet ilişkisi kendiliğinden sona erer ve iş sahibi ücreti tam olarak ödemekle yükümlü olur.

İlk avukatın onayıyla başka avukatlar işe katılırsa, iş sahibi ilk avukatın ücretinden indirim yapamaz.

Bu kurallar, müvekkilin avukat seçme imkanını korurken ilk avukatın sözleşmesel ücret beklentisini de güvence altına alır.

Ücretin hangi işe ait olduğu da önemlidir.

Sözleşmede aksi yoksa kararlaştırılan ücret yalnız avukatın üstlendiği işin karşılığıdır; karşı dava, bağlantılı dava, icra takibi veya başka hukuki yardımlar ayrı ücrete tabidir.

İşin yapılması için gerekli vergi, resim, harç ve giderler iş sahibinin sorumluluğundadır; yeterli avans verilmeden avukat bu masrafları yapmak zorunda bırakılamaz.

Yolculuk masrafı ve bulunduğu yerden ayrılma tazminatı da ayrıca ödenir; peşin ödenmezse avukat yolculuğa zorlanamaz.

Bu gider hükümleri, avukatlık ücretinin masraf avansıyla karıştırılmaması gerektiğini gösterir.

Avukat haklı sebep olmaksızın işi takipten vazgeçerse ücret isteyemez ve peşin aldığı ücreti geri vermek zorundadır.