Yasak İşler ve Sır Saklama Yükümlülüğü Konu Anlatımı

Yasak işler ve sır saklama yükümlülüğü, avukatlık mesleğinin iki farklı ama bağlantılı yüzünü korur.

Yasak işler, avukatın bağımsızlığını, mesleki onurunu ve çıkar çatışmasından uzak durmasını hedefler.

Sır saklama ise müvekkilin avukata güvenerek bilgi verebilmesini sağlar.

Avukatlık hizmeti, kişinin malvarlığına, özgürlüğüne, aile hayatına, ticari sırrına veya ceza tehdidine ilişkin en hassas bilgileri içerebilir.

Bu nedenle avukatın hem başka işlerle bağımsızlığını zedelememesi hem de öğrendiği bilgileri açıklamaması mesleğin varlık koşuludur.

Avukatlıkla bağdaşmayan işler bakımından ana kural geniştir.

Aylık, ücret, gündelik veya kesenek gibi ödemeler karşılığında görülen hizmet ve görevler avukatlıkla birleşmez.

Sigorta prodüktörlüğü, tacirlik ve esnaflık da aynı kapsamda yasaklanmıştır.

Ayrıca kanun yalnız sayılan işleri değil, mesleğin onuruyla bağdaşması mümkün olmayan her türlü işi de yasak kapsamına alır.

Bu açık uçlu ifade, kanunun yalnız ekonomik faaliyeti değil mesleki saygınlığı zedeleyen faaliyetleri de dışladığını gösterir.

Sınavda “avukat ücret karşılığı hiçbir iş yapamaz” gibi aşırı genellemeler yanlıştır; çünkü kanun, bağdaşmayan işleri belirledikten sonra bağdaşabilen işleri ayrıca sayar.

Doğru yöntem, önce yasağı, sonra kanuni istisnayı ve istisnanın sınırlarını birlikte okumaktır.

Avukatlıkla birleşebilen işler kanunda tek tek gösterilmiştir.

Milletvekilliği, il genel meclisi ve belediye meclisi üyeliği bu istisnalardandır.

Hukuk alanında profesörlük ve doçentlik de avukatlıkla bağdaşabilir.

Özel hukuk tüzel kişilerinin hukuk müşavirliği veya sürekli avukatlığı ile bir avukat yazıhanesinde ücret karşılığında avukatlık yapılması mümkündür.

Hakemlik, arabuluculuk, tasfiye memurluğu, yargı mercileri veya adli bir daire tarafından verilen görev ve hizmetler de istisna kapsamındadır.

Bazı kamu iktisadi teşebbüsleri ve devlet sermayeli kuruluşlarda yönetim kurulu başkanlığı, üyeliği veya denetçilik; anonim, limited ve kooperatif şirketlerde ortaklık, yönetim kurulu başkanlığı, üyeliği ve denetçilik; komandit şirkette komanditer ortaklık; hayri, ilmi ve siyasi kuruluşlarda yönetim ve denetim görevleri; gazete ve dergi sahipliği veya yayım müdürlüğü de kanunda bağdaşabilir işler arasında yer alır.

Bu istisnalar, avukatın her türlü dosyada serbestçe iş alabileceği anlamına gelmez.

Kanun bazı görevleri yapan avukatlar için temsil yasağı getirir.

Örneğin belirli kamu iktisadi teşebbüsü veya sermayesi kamuya ait kuruluşlarda görev alanlar, Hazine, belediye, özel idare, kamunun yönetim veya denetimi altındaki kurumlar, köy tüzel kişilikleri ve kamunun hissedar olduğu şirket ve kuruluşlar aleyhine dava ve iş takip edemez.

İl genel meclisi ve belediye meclisi üyeleri bağlı bulundukları tüzel kişiler aleyhine iş alamaz.

Yüksek öğretimde görevli profesör ve doçentlerin de yüksek öğretim kurum ve kuruluşları aleyhine dava ve iş takip etmeleri yasaktır.

Bu yasakların avukatın ortaklarını ve yanında çalıştırdığı avukatları da kapsaması özellikle önemlidir.

Böylece çıkar çatışmasının yalnız kişinin kendi imzasıyla değil, büro çevresi üzerinden dolanılması da engellenir.

Bir kadroya bağlı olarak aylık veya ücreti devlet, il veya belediye bütçelerinden ya da bunların yönetim ve denetimi altındaki daire, müessese veya şirketlerden verilen müşavir ve avukatlar bakımından da özel sınırlama vardır.

Bu kişiler yalnız bağlı oldukları daire, kurum, müessese veya şirketlere ait işlerde avukatlık yapabilir.

Bu kural, kamu kaynaklı görevle serbest avukatlık alanının birbirine karışmasını önler.

Burada öğretici nokta şudur: kanun bazı ücretli avukatlık ilişkilerini tamamen yasaklamaz, fakat kime karşı ve hangi işlerde avukatlık yapılabileceğini sınırlar.

Sınavda kamu avukatı veya kurum müşaviri için genel serbestlik varsaymak hatalıdır.

Hakim veya Cumhuriyet savcısıyla evlilik ya da yakın hısımlık ilişkisi de yasak işler başlığıyla bağlantılıdır.

Bir hakim veya Cumhuriyet savcısının eşi olan avukat, ya da sebep veya soy bağı bakımından üstsoy, altsoy veya ikinci dereceye kadar hısımlarından olan avukat, o hakim veya savcının baktığı dava ve işlerde avukatlık yapamaz.

Bu yasak, avukatın genel mesleki faaliyetini değil, belirli yargı görevlisinin baktığı dava ve işleri hedefler.

Amaç, yargılamanın tarafsız görünümünü ve kamu güvenini korumaktır.

Bu nedenle “hakim yakını avukatlık yapamaz” gibi genel bir cümle eksiktir; yasak, ilgili hakim veya savcının baktığı işlerle sınırlı olarak kurulmuştur.

Sır saklama yükümlülüğü, avukatın mesleki güven ilişkisinin merkezindedir.

Avukatlar, kendilerine verilen veya avukatlık görevi nedeniyle öğrendikleri hususları açıklayamaz.

Aynı yasak, Türkiye Barolar Birliği ve baro organlarındaki görevler nedeniyle öğrenilen bilgiler için de geçerlidir.

Bu nokta önemlidir; sır yalnız müvekkilden gelen bilgi değildir.

Baro veya Birlik organlarında görev yapan avukatın meslek örgütü faaliyeti sırasında öğrendiği bilgiler de koruma altındadır.

Böylece sır saklama yükümlülüğü, hem bireysel avukatlık ilişkisini hem de meslek örgütü görevini kapsar.

Sır saklama, tanıklık bakımından özel bir kuralla tamamlanır.

Avukatın sır kapsamındaki konularda tanıklık edebilmesi için iş sahibinin muvafakati gerekir.

Ancak bu muvafakat verilse bile avukat tanıklıktan çekinebilir.

Çekinme hakkının kullanılması hukuki veya cezai sorumluluk doğurmaz.

Bu düzenleme, sırrın yalnız müvekkilin tasarrufuna bırakılmadığını, avukatın mesleki bağımsızlığı ve mesleğin güvenilirliği bakımından da korunduğunu gösterir.

İş sahibi izin verdi diye avukat mutlaka tanıklık etmek zorunda değildir.

Sınavda en kritik ayrım budur: muvafakat tanıklığın ön koşuludur, fakat avukatın çekinme hakkını ortadan kaldıran zorlayıcı bir emir değildir.

Sır saklama yükümlülüğü Türkiye Barolar Birliği ve baroların memurları hakkında da uygulanır.

Bu genişleme, dosyaların ve mesleki işlemlerin sadece avukat tarafından değil, meslek örgütleri içinde çalışan kişiler tarafından da görülebileceği gerçeğine dayanır.

Müvekkil veya avukat hakkındaki bilgilerin kurumsal işleyiş sırasında öğrenilmesi, açıklamayı meşru hale getirmez.

Bu nedenle sır saklama yükümlülüğü, meslek örgütü çevresinde de devam eden bir gizlilik ağı kurar.

Yasak işler ile sır saklama arasındaki ortak ilke güvendir.

Bağdaşmayan iş yasağı, avukatın bağımsız karar verebilmesini ve mesleğin çıkar çatışması gölgesinde kalmamasını sağlar.

Sır saklama ise müvekkilin savunma hakkını gerçek anlamda kullanabilmesi için avukata tam bilgi verebilmesini mümkün kılar.

Her iki konuda da kanun kesin yasaklar getirirken bazı istisnaları dikkatle düzenlemiştir.

Öğrenirken ezber listesinden çok sistematiğe odaklanmak gerekir: genel yasak, sayılı istisna, istisnanın temsil sınırı, hısımlığa dayalı belirli dosya yasağı, sır kapsamı, tanıklık için muvafakat ve buna rağmen çekinme hakkı.

Bu sıra izlendiğinde konu hem sınav sorularında hem de uygulama mantığında daha rahat çözülür.