Baro ve Türkiye Barolar Birliği Konu Anlatımı

Baro ve Türkiye Barolar Birliği konusu, avukatlık hukukunda mesleğin bireysel icrası ile meslek örgütlenmesi arasındaki bağı gösterir.

Avukat serbest meslek mensubu olarak bağımsız çalışır; fakat bu bağımsızlık kuralsızlık anlamına gelmez.

Barolar, avukatlık mesleğinin gelişmesi, meslektaşlar ve iş sahipleri arasındaki ilişkilerde dürüstlük ve güvenin sağlanması, meslek düzeni ve saygınlığının korunması, hukukun üstünlüğü ile insan haklarının savunulması amacıyla kurulmuş kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşlarıdır.

Bu ifade sınav bakımından önemlidir; baro ne sıradan bir dernek ne de klasik anlamda idarenin hiyerarşik bir birimidir.

Tüzel kişiliği vardır, demokratik ilkelere göre çalışır ve kuruluş amacı dışına çıkamaz.

Bu nedenle baroyu sadece levhayı tutan kurum gibi görmek eksik olur; baro hem mesleki öz yönetim hem de savunma mesleğinin kamusal güvencesi işlevini taşır.

Baro kurulması bakımından temel kural, bölgesinde en az otuz avukat bulunan her il merkezinde baro kurulmasıdır.

Kurulmuş baroda avukat sayısı otuzun altına düşerse kanundaki bağlama ve yeniden örgütlenme hükümleri devreye girer.

Beşbinden fazla avukat bulunan illerde ise asgari ikibin avukatla bir baro kurulabilir.

Bu sayıların hesabında baro levhasına kayıtlı avukatlar ile kamu kurum ve kuruluşları ve kamu iktisadi teşebbüslerinde görev yapan avukatlar esas alınır.

Kuruluş başvurusunda, kuruluş talebini içeren dilekçe, ikibin avukatın imzası ve bu avukatların belirlediği dört kişilik kurucular kurulu listesi Türkiye Barolar Birliğine verilir.

Birlik kuruluş işlemlerini yürütmek üzere kurucular kurulunu görevlendirir; kurucular kurulu en geç altı ay içinde organ seçimlerini yapmak üzere kuruluş genel kurulunu toplar, yeni baronun kuruluşunu tamamlar ve Birliğe bildirir.

Bu baro, seçimli ilk olağan genel kurul tamamlanmadan Birlik Genel Kurulu temsil düzenine katılmaz.

Avukat sayısı ikibinin altına düşerse Birlik altı ay içinde eksikliğin giderilmesini yazılı olarak bildirir; giderilmezse baronun tüzel kişiliğine son verilir.

Barolar kuruluşlarını Birliğe bildirmekle tüzel kişilik kazanır; aynı ilde yeni baro kurulursa Birlik tüzel kişilik kazanma tarihini esas alarak baroları ilin adıyla numaralandırır.

Baro kurulmayan yerlerin en yakın baroya bağlanmasına veya birleştirilerek yeni baro kurulmasına ve merkezinin belirlenmesine de Türkiye Barolar Birliği karar verir.

Baroların organları kanunda sınırlı biçimde sayılmıştır: genel kurul, yönetim kurulu, başkanlık, başkanlık divanı, disiplin kurulu ve denetleme kurulu.

Genel kurul baronun en yüksek organıdır ve levhada yazılı avukatlardan oluşur.

Başkan, yönetim, disiplin ve denetleme kurulu üyeleri ile Türkiye Barolar Birliği delegelerini seçmesi, bütçeyi ve yönetim kurulunun hesaplarını incelemesi, mesleğe ilişkin istekleri görüşmesi genel kurulun baro içindeki ağırlığını gösterir.

Olağan toplantı dönemleri ve toplantı yeter sayıları ayrıntılıdır; ancak temel mantık, baronun en üst iradesinin meslek mensuplarının katılımıyla oluşmasıdır.

Sınavda gündem dışı karar verilemeyeceği kuralı da ayırt edici olabilir; genel kurulun geniş yetkisi, usul kurallarını bertaraf etmez.

Baro yönetim kurulu, baronun günlük ve sürekli yönetim organıdır.

Baro başkanı ile belli sayıda üyeden oluşur; üye sayısı barodaki avukat sayısına göre artar.

Yönetim kurulu levhaya yazılma, nakil, avukatlık ortaklığı sicili, stajın düzenlenmesi ve mesleki ödevlerin denetlenmesi gibi işlerde merkezi organdır.

Ayrıca avukatlar, avukatlık ortaklıkları ve iş sahipleri arasındaki bazı uyuşmazlıklarda istem üzerine aracılık etmek, ücret uyuşmazlıklarında sulha davet etmek, adli yardım bürosunu kurup yönetmek ve baro malları ile bütçesine ilişkin hazırlıkları yapmak gibi görevleri vardır.

Disiplinle bağlantısı da önemlidir: baro disiplin kurulu kendiliğinden her olayı ele alan bir organ değildir; disiplin kovuşturması açılmasına dair yönetim kurulu kararı sonrasında devreye girer.

Baro başkanı, baroyu temsil eden ve yönetim kuruluna başkanlık eden organdır.

Genel kurul, yönetim kurulu ve disiplin kurulu kararlarının uygulanmasını sağlar; günlük işlemleri yürütür, bütçenin uygulanmasında rol alır, meslek onuru ve bağımsızlığıyla ilgili konularda meslek kurallarının gereğini savunur.

Başkanlık divanı ise başkan, başkan yardımcısı, genel sekreter ve saymandan oluşur; belirli büyüklükteki barolarda zorunludur.

Divan, kanun veya yönetim kurulu kararıyla verilen görevleri yerine getirir ve baro mallarının yönetimi bakımından yönetim kuruluna karşı bilgi verme işlevi görür.

Denetleme kurulu, baronun mali işlemlerini denetlemek üzere genel kurul tarafından seçilir.

Böylece baro yapısı içinde temsil, yürütme, disiplin ve mali denetim görevleri farklı organlara dağıtılmış olur.

Türkiye Barolar Birliği, bütün baroları ilgilendiren ortak örgütlenme düzeyidir ve merkezi Ankara’dadır.

Birliğin görevleri baroları ilgilendiren konularda ortak görüş oluşturmak, baroların çalışmalarını ortak amaca yöneltmek, meslek ahlakını, düzenini ve geleneklerini korumak, kanunların mesleğin ihtiyaçlarına uygun gelişmesi için görüş ve yayınlarda bulunmak, resmi mercilerin adli ve mesleki konulardaki sorularına raporla cevap vermek, mesleki gelişimi desteklemek, zorunlu meslek kurallarını belirlemek ve hukukun üstünlüğü ile insan haklarını savunmaktır.

Bu sayım Birliğin sadece idari bir koordinasyon merkezi olmadığını gösterir; Birlik, meslek politikasının ülke düzeyindeki taşıyıcısıdır.

Bununla birlikte Birlik de kuruluş amacı dışında faaliyette bulunamaz.

Birliğin organları, baro organlarına benzer bir mantıkla düzenlenmiştir: Genel Kurul, Yönetim Kurulu, Başkanlık, Başkanlık Divanı, Disiplin Kurulu ve Denetleme Kurulu.

Birlik Genel Kurulu en yüksek organdır; baroların avukatlıkta en az on yıl kıdemi olan üyeleri arasından gizli oyla seçeceği üçer delegeyle kurulur.

Görevdeki baro başkanları ile Türkiye Barolar Birliği başkanlığı yapmış ve yapmakta olan avukatlar doğal üyedir; oylamalara katılma, seçme ve seçilme hakları vardır.

Baro genel kurulları ayrıca her beşbin üye için birer delege seçer ve aynı sayıda yedek üye belirler.

Delegeler iki yıl için seçilir.

Delegelikte kıdem ve üye sayısına bağlı ek temsil, Birlik Genel Kurulunda hem her baronun temel temsilini hem de büyük baroların sayısal ağırlığını yansıtır.

Birlik Yönetim Kurulu, Birlik başkanı ve Genel Kurulca seçilen üyelerden meydana gelir; bütçe hazırlama, Birliği yönetme, ruhsatname ve kimlik belgelerini düzenleme, baro kararlarına karşı kanunda başka merci gösterilmeyen itirazları inceleme, barolar arasındaki anlaşmazlıkları çözme ve meslek haklarını korumak için başvurular yapma gibi görevleri vardır.

Birlik Başkanı ise Birliği temsil eder, organ kararlarını yürütür ve meslek onuru ile bağımsızlığına ilişkin konularda savunma görevi üstlenir.

Baro ile Türkiye Barolar Birliği arasındaki ilişkiyi hiyerarşik memur amir ilişkisi gibi düşünmek yanıltıcıdır.

Barolar kendi tüzel kişilikleri ve organları olan yerel meslek kuruluşlarıdır; Birlik ise ülke düzeyinde ortak karar, koordinasyon, itiraz ve meslek standardı işlevlerini taşır.

Bazı kararlarda Adalet Bakanlığının onay veya geri gönderme yetkisi gündeme gelebilir; bazı kararlar ise doğrudan kesinleşir.

Ama bu idari denetim boyutu, baroların ve Birliğin demokratik meslek kuruluşu niteliğini ortadan kaldırmaz.

Sınavda doğru okuma için organ adları ile görevleri eşleştirmek gerekir: genel kurul seçim ve temel irade organı, yönetim kurulu yürütme ve mesleki kayıt-denetim organı, başkan temsil organı, disiplin kurulu kovuşturma organı, denetleme kurulu mali denetim organıdır.

Türkiye Barolar Birliği düzeyinde de aynı şema korunur; fakat görevler yerel baro işlerinden ülke çapındaki mesleki birlik ve standart görevlerine genişler.

Bir başka dikkat noktası, görevlerin ücretsiz veya ücretli oluşu ile bir kişide birleşemeyecek görevlerin karıştırılmasıdır.