Avukatlık Mesleğinin Niteliği ve Kabul Şartları Konu Anlatımı

Avukatlık mesleğinin niteliği, Avukatlık Kanunu’nun ilk maddesinde iki yönlü olarak belirlenir.

Avukatlık bir kamu hizmetidir; çünkü adaletin gerçekleşmesine, hukuki uyuşmazlıkların çözümlenmesine ve savunma hakkının kullanılmasına hizmet eder.

Aynı zamanda serbest bir meslektir; çünkü avukat, bağımsız mesleki faaliyeti kendi sorumluluğu altında yürütür.

Bu iki özellik birbirini dışlamaz.

Kamu hizmeti niteliği avukatı devlet memuruna dönüştürmez; serbest meslek niteliği de avukatlığı yalnız özel çıkar takip eden ticari bir faaliyet haline getirmez.

Kanunun “bağımsız savunma” vurgusu bu dengeyi açıklar.

Avukat, yargının kurucu unsurlarından olan savunmayı serbestçe temsil eder.

Bu nedenle avukatlık, sadece müvekkil adına dilekçe yazmak değil, yargılama düzeni içinde bağımsız savunmanın kurumsal temsilidir.

Mesleğin amacı da bu kurumsal konuma uygun biçimde geniş düzenlenmiştir.

Avukatlığın amacı, hukuki ilişkilerin düzenlenmesini sağlamak, hukuki mesele ve anlaşmazlıkların adalet ve hakkaniyete uygun çözümüne katkı vermek ve hukuk kurallarının her derecede yargı organları, hakemler, resmi ve özel kişi, kurul ve kurumlar önünde tam olarak uygulanmasını sağlamaktır.

Avukat bu amaçla hukuki bilgisini ve tecrübesini adalet hizmetine ve kişilerin yararlanmasına ayırır.

Burada yalnız dava takip eden bir meslek değil, hukuki önleme, danışmanlık ve çözüm üretme fonksiyonu da görülür.

Kanun ayrıca yargı organları, emniyet makamları, kamu kurumları, kamu iktisadi teşebbüsleri, bankalar, noterler, sigorta şirketleri ve vakıflar için avukatlara görevlerinde yardımcı olma yükümlülüğü getirir.

Kanunlardaki özel hükümler saklı kalmak şartıyla, avukatın gerek duyduğu bilgi ve belgeler incelemeye sunulmalıdır; belge örneği alınması ise vekaletname ibrazına bağlanmıştır.

Mesleğe kabul şartları, avukatlığın hem kamusal hem bağımsız niteliği nedeniyle sıkı tutulur.

Adayın Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olması gerekir.

Eğitim şartı bakımından Türk hukuk fakültelerinden mezuniyet esastır.

Yabancı ülkedeki hukuk fakültesinden mezun olanların ise Türkiye hukuk fakülteleri programlarına göre eksik kalan derslerden başarılı sınav vermeleri gerekir.

Aday ayrıca avukatlık stajını tamamlamış ve staj bitim belgesi almış olmalıdır.

Levhasına yazılmak istediği baro bölgesinde ikametgah bulunması ve kanuna göre avukatlığa engel bir halin olmaması da şarttır.

Bu şartlar birlikte aranır; birinin varlığı diğerinin yokluğunu telafi etmez.

Örneğin hukuk fakültesi mezuniyeti, baro bölgesinde ikametgah şartını ortadan kaldırmaz.

Stajın tamamlanması da engel hallerden birinin varlığında kabul sonucunu doğurmaz.

Kanun bazı kişiler için staj ve staj bitim belgesi şartını aramaz.

Adli, idari ve askeri yargı hakimlik ve savcılıklarında, Anayasa Mahkemesi raportörlüklerinde, Danıştay üyeliğinde veya üniversiteye bağlı fakültelerde hukuk bilimi dersleri alanında profesörlük, doçentlik ya da yardımcı doçentlik görevlerinde dört yıl hizmet edenler bu istisnadan yararlanabilir.

Kamu kurum ve kuruluşlarının hukuk müşavirliği görevinde on yıl hizmet edenler de aynı bakımdan staj şartı dışında tutulur.

Yabancı hukuk fakültesinden mezun olup geldiği yerde dört yıl hakimlik, savcılık veya avukatlık yapmış ve avukatlığı meslek edinmiş Türk vatandaşları için de özel bir istisna vardır; ancak bunların Türk hukuk programına göre eksik derslerden başarı göstermesi ve Türkçeyi iyi bildiğinin sınavla anlaşılması gerekir.

Bu istisnalar, mesleki tecrübeyi belirli koşullarla stajın yerine kabul eder; fakat vatandaşlık, hukuk formasyonu ve engel bulunmaması gibi temel şartları tamamen kaldırmaz.

Avukatlığa kabulde engeller, mesleğin güven ve dürüstlük yönünü korur.

Kasten işlenen bir suçtan dolayı iki yıldan fazla hapis cezası almak veya devletin güvenliğine, anayasal düzene, zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye veya edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama ya da kaçakçılık gibi suçlardan mahkum olmak kabul isteminin reddine yol açar.

Kanun, bazı yüz kızartıcı suçlar bakımından cezanın ertelenmiş, paraya çevrilmiş veya affa uğramış olmasını sonucu değiştirmeyen bir engel olarak düzenler.

Ayrıca kesinleşmiş disiplin kararıyla hakim, memur veya avukat olma niteliğini kaybetmek, avukatlıkla birleşmeyen işle uğraşmak, mahkeme kararıyla kısıtlanmış olmak, itibarı iade edilmemiş iflas, kaldırılmamış aciz vesikası ve mesleği sürekli gereği gibi yapmaya engel bedensel veya zihinsel rahatsızlık kabulü engelleyebilir.

Hakkında belirli suçlardan kamu davası açılmış olan aday bakımından kararın kovuşturma sonuna kadar bekletilmesi mümkündür.

Bu, kesin ret ile bekletme kararının farklı olduğunu gösterir.

Bekletmede baro, adayın durumunu ceza yargılamasının sonucuna göre değerlendirmeyi uygun görür.

Ancak ceza kovuşturmasının sonucu ne olursa olsun kabul isteminin zaten geri çevrilmesi gereken bir hal varsa, sonucun beklenmesi gerekmez.

Sınavda bu ayrım önemlidir: mahkumiyet kesin engel doğurabilir; yalnız kamu davası açılmış olması ise bazı hallerde bekletme kararı verilmesine yol açabilir.

Baro yönetim kurulu kararında gerekçe göstermelidir ve adayın kanun yolları da bu kararın türüne göre işler.

Başvuru, adayın baro levhasına yazılmak için dilekçe vermesiyle başlar.

Baro yönetim kurulu, dilekçenin varış tarihinden itibaren bir ay içinde gerekçeli karar vermekle yükümlüdür.

Bu süre içinde karar verilmezse istem reddedilmiş sayılır; aday bir aylık sürenin bitiminden itibaren on beş gün içinde Türkiye Barolar Birliğine itiraz edebilir.

Baro kabul, ret veya kovuşturma sonuna kadar bekleme kararı verebilir.

Ret veya bekletme kararının gerekçesi adaya tebliğ edilir ve aday, tebliğden itibaren on beş gün içinde kararı veren baro aracılığıyla Türkiye Barolar Birliğine başvurabilir.

Birliğin de itiraz üzerine belirli süre içinde karar vermesi beklenir; karar verilmezse itiraz reddedilmiş sayılır.

Kabul kararları da Türkiye Barolar Birliğine gönderilir ve Birlik ile Adalet Bakanlığı denetiminden geçerek kesinleşir.

Bakanlığın uygun bulmadığı kararları geri gönderme ve Birliğin nitelikli çoğunlukla direnmesi gibi aşamalar, kabul sürecinin yalnız yerel baro kararıyla bitmediğini gösterir.

Kabul edilen adaya ruhsatname verilir ve kabul, ruhsatnamenin verildiği andan itibaren hüküm doğurur.

Aday bu andan sonra avukat unvanını kullanma hakkını kazanır.