Avukatlıkta Disiplin Konu Anlatımı

Avukatlıkta disiplin rejimi, mesleğin yalnız teknik bilgiyle değil güven, sadakat, özen, bağımsızlık ve saygınlıkla yürütüldüğü düşüncesine dayanır.

Avukatın davranışı bazen ceza hukuku bakımından suç oluşturmayabilir; buna rağmen savunma mesleğinin gerektirdiği güveni zedeliyorsa disiplin sorumluluğu doğabilir.

Tersi de mümkündür: aynı olay hem ceza yargılamasına hem disiplin incelemesine konu olabilir.

Bu yüzden disiplin hukukunu ceza hukukunun basit bir eki gibi değil, avukatlık mesleğinin kendi standartlarını koruyan bağımsız bir sorumluluk düzeni olarak okumak gerekir.

Kanunda disiplin yaptırımlarının uygulanacağı alan, avukatlık onur ve unvanına, savunma hakkının gerektirdiği saygı ve güvene, özen ve doğruluk yükümlülüklerine aykırı davranışların tespitiyle açıklanır.

Disiplin cezaları ağırlık sırasına göre uyarma, kınama, para cezası, işten çıkarma ve meslekten çıkarmadır.

Uyarma, avukata mesleğinde veya davranışında daha dikkatli olması gerektiğinin yazılı biçimde bildirilmesidir.

Bu ceza daha hafif görünse de mesleki sicil bakımından önem taşır.

Kınama, avukatın kusurlu sayıldığının yazılı olarak bildirilmesidir ve reklam yasağının ihlali, sır saklama yükümlülüğüne aykırılık, işin reddi zorunluluğunun veya işi sonuna kadar takip yükümlülüğünün ihlali gibi daha ağır mesleki kusurlarda gündeme gelir.

Para cezası, kanunda belirlenen aralıkta baroya ödenen disiplin yaptırımıdır.

İşten çıkarma, avukatın veya avukatlık ortaklığının üç aydan az ve iki yıldan fazla olmamak üzere mesleki faaliyetten yasaklanmasıdır.

Meslekten çıkarma ise avukatlık ruhsatnamesinin geri alınması, avukatın adının levhadan silinmesi ve avukatlık unvanının kaldırılması sonucunu doğurur.

Sınavda en sık yapılan hata, işten çıkarma cezası ile işten yasaklanma tedbirini aynı şey sanmaktır.

İşten çıkarma, disiplin cezasıdır ve belirli süreli mesleki faaliyet yasağıdır.

İşten yasaklanma ise özellikle meslekten çıkarma cezasını gerektirebilecek nitelikte bir işten dolayı kovuşturma yürütülürken, disiplin kurulu kararıyla alınabilen geçici bir tedbirdir.

Tedbir kararından önce avukatın dinlenmiş veya dinlenmek üzere çağrılmış olması aranır; baroya bildirilen büro adresine tebligat yapılamayan avukat bakımından ayrıca çağırma zorunluluğu yoktur.

Bu karar gerekçesiyle tebliğ edilir ve verildiği tarihte yürürlüğe girer.

İtiraz mümkündür, ancak itiraz uygulamayı durdurmaz.

İşten yasaklanan avukat, kural olarak avukatlığa ait yetkileri kullanamaz; mahkemeler ve resmi daireler de onu bu sıfatla kabul etmemekle görevlidir.

Eş ve ergin olmayan çocuklara ait işler bakımından kanuni istisna ayrıca hatırlanmalıdır.

Disiplin süreci, yetkili baro bakımından da dikkat ister.

Kovuşturmanın dayandığı şikayet veya ihbarın yapıldığı, Cumhuriyet savcısının istemde bulunduğu yahut eylemin resen öğrenildiği tarihte avukat hangi baro levhasında yazılı ise yetki o baroya aittir.

Baro başkanı veya kurul üyeleri kendi haklarındaki kovuşturmaya ilişkin görüşme ve kararlara katılamaz.

Yeter sayı bu yüzden sağlanamazsa yedekler, onlar da yetmezse seçilme yeterliği bulunan avukatlar arasından ad çekme yöntemiyle eksik üyeler tamamlanır.

Bu düzenleme, disiplin kararının tarafsız organ tarafından verilmesini sağlamaya yöneliktir.

Disiplin kovuşturmasının açılması baro yönetim kurulu kararıyla olur.

Yönetim kurulu, ihbar, şikayet veya istem tarihinden itibaren en çok bir yıl içinde kovuşturma hakkında karar vermek zorundadır.

Ön inceleme için kendi üyelerinden birini görevlendirebilir; bu üye delilleri toplar, gerekli kişileri dinleyebilir, hakkında soruşturma yapılan avukatı da dinledikten veya verilen süre dolduktan sonra raporunu yönetim kuruluna sunar.

Kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilirse bu karar ilgililere ve Cumhuriyet savcısına bildirilir.

Şikayetçi veya Cumhuriyet savcısı, tebliğden itibaren on beş gün içinde Türkiye Barolar Birliği Yönetim Kuruluna itiraz edebilir.

Birlik, incelemeye değer bir durum görürse kararı kaldırıp dosyayı kovuşturma açılması için baroya gönderir.

Kovuşturma açılınca dosya baro disiplin kuruluna gider.

Disiplin kurulu kural olarak evrak üzerinde inceleme yapar; avukatın istemi veya kurulun gerekli görmesi halinde duruşma yapılır.

Duruşma gizlidir.

Kurul, dosya kendisine geldiği tarihten itibaren ivedilikle ve en geç bir yıl içinde incelemeyi sonuçlandırmalıdır; ceza davasının sonucunun beklenmesini gerektiren haller saklıdır.

Savunma hakkı, disiplin hukukunun vazgeçilmez güvencesidir.

İsnat açık ve yazılı biçimde avukata bildirilir, yazılı savunması istenir ve savunma için en az on günlük süre tanınır.

Bu güvence yoksa disiplin kararının sağlıklı kurulması beklenemez.

Ceza kovuşturmasının disiplin sürecine etkisi ince bir ayrımdır.

Avukat hakkında ceza kovuşturması başlamış olması, kural olarak disiplin işlem ve kararlarının uygulanmasına engel değildir.

Ancak disiplin işlemine konu olan aynı eylem nedeniyle ceza mahkemesinde dava açılmışsa, disiplin kovuşturması ceza davası sonuna kadar bekletilir.

Bu bekleme döneminde yönetim kurulunun istemi üzerine disiplin kurulu, işten yasaklanmaya gerek olup olmadığını değerlendirmek zorundadır.

Beraat kararı her durumda disiplin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; eylemin işlenmediği veya sanık tarafından yapılmadığı gerekçesi dışındaki beraatlerde, davranış ceza hukukundan bağımsız olarak mesleki disiplin ihlali niteliği taşıyorsa kovuşturma sürdürülebilir.

Mahkumiyetle sonuçlanan ceza davasının konusu olan eylemler için baro yönetim kurulu ayrıca disiplin kovuşturması açmak zorundadır.

Disiplin kurulunun kararlarına karşı Cumhuriyet savcısı ve ilgililer, tebliğden itibaren otuz gün içinde Türkiye Barolar Birliği Disiplin Kuruluna itiraz edebilir.

Birlik Disiplin Kurulu dosya üzerinden inceleme yapar; işten veya meslekten çıkarma yahut işten yasaklanma kararlarında avukatın istemiyle ya da kendiliğinden duruşma yapılabilir.

Birlik Disiplin Kurulu kararı onaylayabilir, bozup dosyayı geri gönderebilir, yeniden inceleme gerekmiyorsa esasa ilişkin karar verebilir veya kararı düzelterek onaylayabilir.

Uyarma, kınama ve para cezası kararları Bakanlık onayına tabi değildir; diğer kararların kesinleşmesinde Adalet Bakanlığına gönderilme ve geri gönderme mekanizması önemlidir.

Zamanaşımı ve sicilden silinme de sınavın ayırt edici başlıklarıdır.

Disiplin cezasını gerektiren eylemden itibaren üç yıl geçerse kovuşturma yapılamaz; yönetim kurulunca işe el konulursa bu süre işlemez.

Eylemden itibaren dört buçuk yıl geçerse disiplin cezası verilemez.

Eylem aynı zamanda suç oluşturuyor ve ceza hukuku daha uzun zamanaşımı öngörüyorsa o uzun süre uygulanır.

Disiplin kurulu ceza kovuşturması sonucunun beklenmesine karar vermişse, kesinleşen mahkeme kararının ilgili baroya bildirilmesinden itibaren bir yıl geçmekle ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.

Disiplin soruşturması veya kovuşturması sonunda kurulan idari işleme karşı dava açılması halinde zamanaşımı kesilir.

Mahkemenin iptal kararının ilgili baro veya Türkiye Barolar Birliğine bildirilmesinden itibaren mahkeme kararına göre en geç iki yıl içinde yeniden soruşturma veya kovuşturma sonucu karar verilmelidir; bu bildirimin üzerinden iki yıl geçtikten sonra disiplin cezası verilemez.

Disiplin cezaları kesinleşmeden uygulanamaz.

Meslekten çıkarma dışındaki cezalar bakımından, cezanın uygulanmasından itibaren beş yıl geçtikten sonra sicilden silinme istenebilir; bu sürede yeni disiplin cezası alınmamış olması gerekir.

Tekerrür uygulanarak verilen işten çıkarma cezaları bu silinme imkanının dışında tutulur.