Cumhuriyet'in hukuk devrimi, Millî Mücadele ve egemenliğin millete geçişi sonrasında hukuk birliğini, laikleşmeyi ve çağdaş kurumları kurma hedefiyle yürütüldü. Mondros Ateşkes Antlaşması Osmanlı Devleti'ni hukuken sona erdirmedi; işgal sürecini açtı. Saltanatın 1922'de kaldırılması, Cumhuriyet'in 1923'te ilanı ve halifeliğin 1924'te kaldırılması siyasal zemini değiştirdi. Resepsiyon, yabancı bir kanunun mekanik kopyası değil, seçilen düzenlemenin Türk hukukuna uyarlanarak kabul edilmesidir. 1926 Medenî ve Borçlar Kanunları İsviçre, Ceza Kanunu İtalya, Ticaret Kanunu ise ağırlıkla Alman ve İtalyan kaynaklarından yararlandı. Lozan hukuk devrimini emretmedi; kapitülasyonların kaldırılması ve azınlık haklarıyla ilişkili yükümlülükler hukuk birliği tartışmasını etkiledi. Devrim tek tarihte tamamlanmış değil, aşamalı bir dönüşümdür.
Cumhuriyet Dönemi Hukuk Devrimi Konu Anlatımı
Cumhuriyet Dönemi Hukuk Devrimi konusunun özeti ve anlatımı — HMGS Türk Hukuk Tarihi dersi. Özet her zaman ücretsiz.
Kısaca
Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.
Özet: Sesli anlatım yakında
Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış
HMGS konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.
HMGS ders notları PDF’ini indirKonu Anlatımı
Tam anlatım: Sesli anlatım yakında
Cumhuriyet dönemi hukuk devrimi, Osmanlı hukukunun bir günde ortadan kaldırılması değil; egemenlik, yargı, kişi-aile ilişkileri ve ekonomik hayatın yeni devlet anlayışına göre aşamalı biçimde yeniden düzenlenmesidir.
Siyasal zemin
30 Ekim 1918 tarihli Mondros Ateşkes Antlaşması Osmanlı Devleti'ni hukuken sona erdirmedi; ordunun terhisi ve stratejik yerlerin işgaline imkân veren hükümleriyle fiilî çözülme ve işgal sürecini hızlandırdı.
23 Nisan 1920'de TBMM açıldı.
Saltanat 1 Kasım 1922'de kaldırıldı, Cumhuriyet 29 Ekim 1923'te ilan edildi, halifelik 3 Mart 1924'te kaldırıldı.
1921 Anayasasındaki millî egemenlik ilkesi, 1924 Anayasasında daha ayrıntılı devlet düzenine dönüştü.
Resepsiyonun anlamı
Resepsiyon, başka bir hukuk düzenindeki kurum veya kanunun seçilip ulusal sisteme uyarlanarak benimsenmesidir.
Amaç yalnız yabancı metin çevirmek değil; dağınık mevzuat yerine hukuk birliği, öngörülebilirlik, laik devlet düzeni ve çağın sosyal-ekonomik ihtiyaçlarına cevap veren kurumlar kurmaktı.
Lozan Barış Antlaşması kapitülasyonları kaldırdı ve gayrimüslim azınlıkların kişi ve aile hukuku bakımından bazı güvencelerini düzenledi.
Ancak “Lozan Türkiye'ye mutlaka din dışı kanunlar kabul ettirdi” biçimindeki genelleme doğru değildir.
Hukuk devriminin siyasal tercihi ve iç gerekçeleri ayrıca değerlendirilmelidir.
Başlıca kanunlar
- İsviçre Medenî Kanunu temel alınarak hazırlanan 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi 17 Şubat 1926'da kabul edildi, 4 Ekim 1926'da yürürlüğe girdi.
Resmî nikâh, tek eşlilik, boşanmanın hâkim kararına bağlanması ve kadın-erkek mirasçılığı gibi alanlarda hukuk birliğini güçlendirdi.
- İsviçre Borçlar Kanunu temelindeki 818 sayılı Borçlar Kanunu Medenî Kanunla aynı dönemde kabul edildi.
- 1889 İtalyan Ceza Kanunu başta olmak üzere farklı kaynaklardan yararlanılan 765 sayılı Türk Ceza Kanunu 1926'da kabul edildi.
- Ticaret ve usul alanlarında Alman, İtalyan, İsviçre ve Fransız düzenlemelerinden yararlanıldı; her kanunun kaynağı ayrı incelenmelidir.
Süreklilik ve sonuç
Hukuk devrimi 1937'de laikliğin Anayasa'ya girmesiyle tek seferde “tamamlanan” kapalı bir olay değildir.
1920'lerden başlayan kurumsal dönüşüm sonraki anayasa, kanun ve yargı reformlarıyla devam etti.
Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada
Cumhuriyet Dönemi Hukuk Devrimi anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.
Türk Hukuk Tarihi dersindeki diğer konularBu Konunun Sınavdaki Ağırlığı
Cumhuriyet Dönemi Hukuk Devrimi konusu HMGS Tüm Konular düzeyindeki Türk Hukuk Tarihi dersine bağlıdır. Bu dersin müfredat ağırlığı %2. Ağırlıklar benzersor müfredat analizidir, resmî soru dağılımı değildir. Sınavda kaç soru çıkacağını göstermez.
Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.
İlgili Kavramlar
Bu anlatımda geçen ve sözlükte ayrı bir tanımı bulunan kavramlar.
Kaynaklar
Anlatımdaki bilgiler aşağıdaki resmî kurum yayınlarından doğrulanır ve kendi cümlelerimizle yeniden yazılır.
- ÖSYM (Adalet Bakanlığı ile)HMGS (Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavı) sınavını düzenleyen kurumun resmî sitesi.
- ÖSYM Sınav Takvimi2026 HMGS başvuru, sınav ve sonuç tarihleri (resmî ÖSYM takvimi).
- HMGS Başvuru — Aday İşlemleri Sistemi (AİS)e-Devlet ile başvuru, sınav yeri ve sınava giriş belgesi işlemleri.
- Adalet BakanlığıHMGS yeterlilik ve hukuk meslekleri (avukatlık, noterlik, hâkimlik-savcılık) kapısına ilişkin resmî mevzuat.
- ÖSYM Sonuç Açıklama SistemiHMGS sonuç sorgulama ve sonuç belgesi doğrulama.
- ÖSYM Ana Sayfa ve DuyurularÖSYM güncel duyuruları ve HMGS kılavuzu erişimi.
Sık Sorulan Sorular
Türk Hukuk Tarihi dersindeki diğer konular
Bu ders toplam 6 konu içerir.
benzersor mobilde yayında
Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.
HMGS soru çözme rehberi