Defter ve Belge Düzeni Konu Anlatımı

Vergi sisteminde defter ve belge düzeni, yalnızca muhasebe tekniği değildir; beyanın doğruluğunu, incelemenin yapılabilirliğini ve vergi matrahının ispatını sağlayan ana omurgadır.

Vergiyi doğuran olayın gerçek mahiyeti her türlü delille ispatlanabilir, fakat ticari ve mesleki hayatta bu ispatın en düzenli yolu defterler ve kanuni belgelerdir.

Bu nedenle işe başlama, işi bırakma, defter tutma, kayıt nizamı ve belge düzenleme ödevleri VUK sisteminin ayrılmaz parçalarıdır.

Kaynak, işe başlamanın vergiye tabi ticaret ve sanat erbabı, serbest meslek erbabı, kurumlar vergisi mükellefleri, kolektif ve adi şirket ortakları ile komandit şirketlerin komandite ortakları bakımından bildirilmesi gereken bir ödev olduğunu gösterir.

İşi bırakma da bildirilir; ayrıca mükellefin bilinen adreslerinde bulunamaması, başka adreste faaliyetine dair bilgi edinilememesi veya sahte belge düzenleme amacıyla mükellefiyet tesis ettirdiğinin raporla saptanması gibi hallerde re'sen terk gündeme gelebilir.

Defter tutma bakımından tüccarlar birinci sınıf ve ikinci sınıf olarak ayrılır.

Birinci sınıf tüccarlar bilanço usulüne göre, ikinci sınıf tüccarlar işletme hesabı usulüne göre defter tutar.

Bilanço esasında yevmiye defteri, defterikebir ve envanter defteri temel defterlerdir.

Yevmiye defteri, kayda geçirilmesi gereken işlemlerin tarih sırasıyla ve madde halinde yazıldığı defterdir.

Defterikebir, yevmiyeye geçirilmiş işlemleri hesaplara dağıtır ve bu hesaplarda sınıflandırır.

Envanter defteri ise başlama tarihinde ve her hesap dönemi sonunda çıkarılan envanterler ile bilançoları içerir; bu tarih bilanço günü olarak anılır.

İşletme hesabı defteri ikinci sınıf tüccarlarca, zirai kazanç defteri gerçek usulde vergilendirilen çiftçilerce, serbest meslek kazanç defteri serbest meslek erbabı tarafından kullanılır.

Elektronik defter uygulaması, kayıt düzeninin dijital ortama taşınmış halidir.

Gerçek kişi mükellefler için nitelikli elektronik sertifika, tüzel kişiler için elektronik fatura izni ve mali mühür, ayrıca defterin tutulması, kaydedilmesi, onaylanması, saklanması ve ibrazı için uyumluluk onayı almış yazılım gerekir.

Bu koşullar, elektronik defterin klasik defter gibi hukuki güvenilirlik taşımasını sağlamaya yöneliktir.

Kayıt nizamı kuralları defterlerin nasıl tutulacağını belirler.

Kayıtlar Türkçe yapılır; Türkçe kayıtlar bulunmak kaydıyla başka dilde kayıt da mümkündür.

Kayıt ve belgelerde Türk para birimi kullanılır; yabancı para ile düzenlenen belgelerde Türk parası karşılığının gösterilmesi gerekir, yurt dışındaki müşteriler adına düzenlenen belgelerde bu şart aranmaz.

Kayıtlar silinemeyen mürekkepli kalemle tutulur.

Yanlış kayıtlar silinmez; yalnızca yanlış kısmın üzeri çizilir ve doğrusu yanına yazılır.

Defterlerde sayfa ve satır atlanamaz, cilt veya sayfa koparılamaz.

Kayıtların günlük yapılması esastır; muhasebe fişi kullanılması halinde kaynak kırk beş günlük kayıt imkanını ayrıca belirtir.

Belge düzeni bu kayıtların dayanağını oluşturur.

Fatura, satılan emtia veya verilen hizmet karşılığında müşterinin borçlandığı meblağı gösterir ve birinci ya da ikinci sınıf tüccarlar, basit usulde kazanç sahipleri ve defter tutmak zorunda olan çiftçiler gibi mükelleflerce düzenlenir.

Faturada tarih, seri ve sıra numarası, düzenleyenin adı veya unvanı, iş adresi, vergi dairesi ve vergi sicil numarası bulunur.

Gider pusulası, vergiden muaf esnaftan alınan mal veya hizmetler için düzenlenir ve fatura hükmündedir.

Müstahsil makbuzu, defter tutan çiftçi veya toptancıların defter tutmayan çiftçilerden ürün alımında düzenlediği belgedir.