Uluslararası Vergilendirme ve Çifte Vergilendirmeyi Önleme (Giriş) Konu Anlatımı

Uluslararası vergilendirme, vergi ilişkisinin tek ülke sınırını aşmasıyla başlar.

Bir kişi bir ülkede yerleşik olup başka ülkede gelir elde edebilir; bir kurumun kanuni merkezi bir ülkede, iş merkezi başka bir ülkede olabilir; bir gayrimenkul sahibinin mukim olduğu devlet ile gayrimenkulün bulunduğu devlet farklılaşabilir.

Bu durum aynı gelir üzerinde birden fazla devletin vergileme iddiası doğurmasına yol açar.

Kaynak, uluslararası vergi anlaşmalarını vergi hukukunun bağlayıcı kaynakları arasında sayar ve usulüne uygun yürürlüğe giren anlaşmaların kanun hükmünde olduğunu, bunlar hakkında Anayasa'ya aykırılık iddiasıyla dava açılamayacağını belirtir.

Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarının işlevi, devletler arasında vergileme yetkisini paylaştırmak ve mükerrer vergilendirmeyi önlemektir.

Kaynak, Türkiye'nin taraf olduğu anlaşmalarda gayrimenkul varlıklardan elde edilen gelirlerde vergileme hakkının gayrimenkulün bulunduğu devlete bırakıldığını açıklar.

Aynı mantık, başka devlette bulunan gayrimenkul varlıkların elden çıkarılmasından doğan değer artış kazançlarında da gayrimenkulün bulunduğu devletin iç mevzuatı çerçevesinde vergileme yapılacağını gösterir.

Örneğin yurt dışında yerleşik bir kişinin Türkiye'deki gayrimenkulünü kiraya vermesi halinde kira geliri Türkiye'de vergilendirilebilir; bu verginin mukim olunan devlette dikkate alınmasıyla mükerrer vergileme önlenir.

Gelir vergisinde tam ve dar mükellefiyet ayrımı uluslararası vergilendirmenin kişi bakımından temelidir.

Tam mükellefler Türkiye'de yerleşmiş olanlardır; ikametgahı Türkiye'de bulunanlar ve bir takvim yılı içinde Türkiye'de altı aydan fazla kalanlar bu kapsamda düşünülür.

Geçici ayrılmalar süre hesabını kesmez.

Buna karşılık ikametgahı Türkiye'de bulunmayan ve bir takvim yılı içinde Türkiye'de altı aydan fazla kalmayanlar dar mükellefiyet alanındadır.

Kaynak, uyruğun tek başına belirleyici olmadığını özellikle vurgular; Türk vatandaşları her zaman tam mükellef olmayabilir, yabancı kişiler de koşulları taşıyorsa tam mükellef sayılabilir.

Türkiye'de yerleşmiş sayılmayan haller de ayrıca önemlidir.

Belli ve geçici görev veya iş için Türkiye'ye gelen iş, bilim ve teknik uzmanları, memurlar, basın ve yayın muhabirleri; tahsil, tedavi, istirahat veya seyahat amacıyla gelenler; tutukluluk, hükümlülük veya hastalık gibi elde olmayan sebeplerle Türkiye'de alıkonulanlar yalnız bu nedenlerle Türkiye'de tam mükellef sayılmaz.

Buna karşılık resmi daire ve müesseselere veya merkezi Türkiye'de bulunan teşekkül ve teşebbüslere bağlı olup işleri nedeniyle yabancı ülkelerde oturan Türk vatandaşları tam mükellef olarak vergilendirilir; fakat bulundukları ülkede bu kazançlar üzerinden gelir vergisi veya benzeri vergi ödemişlerse ayrıca vergilendirilmeme kuralı kaynakta belirtilir.

Mukimlik, anlaşma hükümlerinden yararlanmanın kilit kavramıdır.

Bir kişinin daimi olarak kalabileceği evin bulunduğu devlet, kişisel ve ekonomik ilişkilerinin daha yakın olduğu devlet, kalmayı adet edindiği evin bulunduğu devlet ve vatandaşlık gibi ölçüler sırayla dikkate alınabilir; sorun çözülemezse yetkili makamların karşılıklı anlaşması gündeme gelir.

Mukimlik belgesi de bu statünün uygulamadaki ispat aracıdır.