Serbest Meslek Kazancı Konu Anlatımı

Serbest meslek kazancının ayırt edici çekirdeği kişisel emek ve uzmanlıktır.

Kaynak, serbest meslek faaliyetini sermayeden ziyade şahsi mesaiye, ilmi veya mesleki bilgiye ve ihtisasa dayanan, ticari mahiyette olmayan işlerin işverene tabi olmaksızın, şahsi sorumluluk altında, kendi nam ve hesabına yapılması olarak tanımlar.

Bu cümledeki her unsur işlevseldir.

Faaliyet sermaye yoğun bir organizasyon haline gelirse ticari kazanca yaklaşır.

Kişi işverenin emir ve talimatı altında çalışıyorsa ücret söz konusu olur.

Buna karşılık kişi mesleki bilgisini kendi namına, bağımsız ve şahsi sorumluluk altında sunuyorsa serbest meslek kazancı doğar.

Bu ayrım muhasebe mesleği açısından da önemlidir.

Serbest muhasebeci mali müşavirlik faaliyeti, bağımsız yürütüldüğünde serbest meslek faaliyeti karakteri taşır.

Müşavirlik, dava vekilliği, kurumlar veya tacirlerin ticari ve mesleki işlerini takip etme, konser verme, hakemlik gibi faaliyetler kaynakta serbest meslek alanıyla ilişkilendirilir.

Noterler ve noterlik görevini ifa ile mükellef olanlar da kanunen bu kapsamda gösterilir.

Bazı kişiler bizzat serbest meslek erbabı tarifine girmese bile serbest meslek erbabını bir araya getirerek teşkilat kurmak, sermaye temin etmek veya başka biçimde serbest meslek kazancından hisse almak nedeniyle bu gelir unsuruyla ilişkilendirilebilir.

Ortaklıklar açısından serbest meslek kazancında hukuki yapı yine belirleyicidir.

Serbest meslek faaliyetinde bulunan kolektif ve adi şirketlerde ortakların kazancı serbest meslek kazancı olarak değerlendirilebilir.

Adi komandit şirketlerde komandite ortak serbest meslek faaliyetiyle bağlantılı gelir elde edebilirken, komanditer ortağın payı menkul sermaye iradı olarak nitelendirilir.

Bu tablo, gelir unsurunu belirlerken yalnız faaliyetin adını değil, ortağın sorumluluk statüsünü de okumak gerektiğini gösterir.

Serbest meslek kazancında gider meselesi, özellikle meskenin işyeri olarak kullanılması halinde somutlaşır.

Kaynak, işyerinin kiralık olması durumunda ödenen kiraların tamamının gider yazılabileceğini belirtir.

İşyeri aynı zamanda ikametgah olarak kullanılıyorsa ödenen kiranın tamamı ile ısıtma ve aydınlatma giderlerinin yarısı dikkate alınır.

İşyeri kendi mülkü ise işyerine ait amortismanın tamamı indirilebilir; mülk aynı zamanda ikametgah olarak kullanılıyorsa amortismanın yarısı indirilir.

Bu yaklaşım, mesleki faaliyetle özel yaşam alanının iç içe geçtiği durumlarda giderin iş ile ilgili kısmını ayırmaya çalışır.

Serbest meslek kazancını çözerken tahsil ve belge düzeni de akılda tutulmalıdır.

Kaynak, VUK belgeleri arasında serbest meslek makbuzunu serbest meslek erbabının mesleki faaliyetlerine ilişkin her türlü tahsilatı için düzenlediği belge olarak açıklar.

Bu makbuz mesleki faaliyet karşılığında ücretin tahsil edildiğini gösterir, iki nüsha düzenlenir ve stopaj ya da tevkifat gibi kesintiler belge üzerinde gösterilir.