Ticari Kazanç Konu Anlatımı

Gelir Vergisi Kanunu sistemi, gerçek kişilerin bir takvim yılı içinde elde ettiği kazanç ve iratların safi tutarını vergilendirir.

Bu yedi gelir unsurunun ilki ticari kazançtır.

Kaynak ticari kazancı sermaye yoğun alım satım işleriyle ilişkilendirir ve ticari işletmenin esnaf işletmesi düzeyini aşan, devamlı ve bağımsız biçimde yürütülen faaliyet olduğunu açıklar.

Buradaki devamlılık ve bağımsızlık vurgusu önemlidir; tekil ve arızi bir işlem ticari kazanç alanına değil, şartlarına göre diğer kazanç ve iratlar alanına gidebilir.

Ticari kazançta faaliyet bir organizasyon içinde, gelir elde etme amacıyla ve mükellefin kendi hesabına yürütülür.

Ticari kazancın vergilendirilmesinde ilk ayrım esnaf muaflığı, basit usul ve gerçek usul ekseninde yapılır.

Esnaf muaflığından yararlananlar gelir vergisine tabi olmaz; ancak bunlardan mal veya hizmet alanlar bakımından gider pusulası ve tevkifat gibi sonuçlar doğabilir.

Esnaf muaflığı dışında kalan ticari kazanç sahipleri ise basit usul veya gerçek usul kapsamında değerlendirilir.

Gerçek usulde birinci sınıf tacirler bilanço esasına, ikinci sınıf tacirler işletme hesabı esasına göre defter tutar.

Bu ayrım yalnızca muhasebe biçimini değil, kazancın tespit yöntemini ve belge düzeninin ağırlığını da etkiler.

Basit usul, belirli genel ve özel şartların birlikte sağlanmasına bağlıdır.

Kendi işinde bilfiil çalışmak veya bulunmak, işyeri kira bedelinin belirli sınırlar içinde kalması ve ticari, zirai ya da mesleki faaliyetler nedeniyle gerçek usulde gelir vergisine tabi olmamak genel şartlar arasında yer alır.

Kaynak, işte yardımcı işçi veya çırak kullanmanın, hastalık, seyahat, askerlik veya benzeri zorunlu ayrılmaların bu şartı bozmayabileceğini de belirtir.

Özel şartlarda ise alım, satış veya gayrisafi iş hasılatı sınırları öne çıkar.

Basit usulde beyanname verme ve ödeme zamanları, yalnız ticari kazanç bulunup bulunmamasına ve beyana tabi başka gelirlerin eşlik edip etmemesine göre farklılaşır.

Ortaklıklar bakımından ticari kazanç daha dikkatli okunmalıdır.

Kolektif şirket, gerçek kişiler arasında ticari işletmeyi ticaret unvanı altında işletmek amacıyla kurulur ve ortakların sorumluluğu sınırlandırılmamıştır.

Gelir vergisi açısından muhatap şirket değil, ortaklardır.

Adi komandit şirkette komandite ortaklar sınırsız sorumludur ve ticari faaliyet varsa gelirleri ticari kazanç olarak ele alınır; komanditer ortağın kazancı ise her zaman menkul sermaye iradı olarak gösterilir.

Adi ortaklıkta da ortakların faaliyetin niteliğine göre ticari, zirai veya serbest meslek kazancı elde etmesi mümkündür.

Bu yüzden ortaklık türü ile ortağın sıfatı birlikte okunmadan doğru gelir unsuru seçilemez.

Ticari kazancın safi tutarına ulaşırken giderlerin indirilebilirliği ayrıca değerlendirilir.

Kaynak, ticari kazanç sahibinin yaptığı her harcamanın otomatik olarak matrahtan indirilemeyeceğini vurgular.

Giderin ticari kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi için yapılmış olması, VUK'ta belirtilen ispat edici belgelerle tevsik edilmesi, tahakkuk ve dönemsellik ilkelerine uygun olarak ilgili dönemde dikkate alınması gerekir.

Gelirin kendisi vergiden istisna edilmişse, o gelir için yapılan giderler diğer gelirlerden indirilemez.

Bu mantık, kanunen kabul edilmeyen gider kavramını açıklar: işletme defterlerinde gider kaydedilen bir ödeme, vergi matrahı açısından kabul edilmiyorsa sonradan matraha ilave edilir.

Geçici vergi ticari kazançla yakından bağlantılıdır.