Menkul Sermaye İradı Konu Anlatımı

Menkul sermaye iradını anlamanın en pratik yolu, sermayenin kendisi ile sermayenin getirisini ayırmaktır.

Kaynak, para ve sermaye piyasalarından elde edilen gelirleri iki gruba ayırır.

Bir sermaye piyasası aracının veya para alacağının aslı elde tutulurken dönemsel gelir elde ediliyorsa menkul sermaye iradı söz konusudur.

Buna karşılık varlığın kendisi elden çıkarılıyor ve satış bedeli ile iktisap bedeli arasında kazanç oluşuyorsa konu diğer kazanç ve iratlar, özellikle değer artış kazancı alanına kayar.

Bu ayrım, hisse senedi temettüsü ile hisse senedi satış kazancını birbirinden ayırmanın da anahtarıdır.

Kaynak menkul sermaye iradı sayılan gelirleri geniş biçimde sayar.

Her çeşit hisse senedinin kar payı, kurucu ve intifa hisse senetlerine verilen kar payları, hazırlık dönemi için pay sahiplerine faiz veya başka adlarla yapılan ödemeler bu kapsamda yer alır.

Sermaye Piyasası Kanunu'na göre kurulan yatırım fonu katılma belgelerine ödenen kar payları, konut finansmanı fonlarını temsilen ihraç edilen ipoteğe dayalı menkul kıymetlere ödenen bedeller ve varlık finansmanı fonlarını temsilen ihraç edilen varlığa dayalı menkul kıymet gelirleri de menkul sermaye iradı niteliği taşır.

İştirak hisselerinden doğan kazançlarda limited şirket ortaklarının, iş ortaklığı ortaklarının, komanditerlerin ve kooperatif ortaklarının aldıkları kar payları ayrıca gösterilir.

Kar paylarında mükellefin niteliği ve kazancın kaynağı önemlidir.

Tam mükellef kurumlardan elde edilen kar paylarında kaynak, kar paylarından tevkifat yapılacağını ve kar paylarının yarısının gelir vergisinden istisna edildiğini belirtir.

İstisna sonrası kalan kısım beyan sınırını aşarsa beyan edilir; daha önce yapılan tevkifat ise beyan edilen gelir üzerinden hesaplanan vergide dikkate alınır.

Yurt dışından elde edilen kar paylarında ise kaynak tevkifat bulunmadığı için tamamının beyan edileceğini vurgular.

Bu nedenle kar payı sorularında önce kurumun tam veya dar mükellef olup olmadığı, sonra istisna ve beyan sınırı birlikte okunmalıdır.

Faiz gelirleri menkul sermaye iradının diğer büyük alanıdır.

Her nevi tahvil ve hazine bonosu faizleri, toplu konut idaresi ve kamu ortaklığı idaresince çıkarılan menkul kıymetlerden sağlanan gelirler, varlık kiralama şirketlerince ihraç edilen kira sertifikalarından elde edilen gelirler kaynakta sayılır.

Her nevi alacak faizleri de bu kapsamdadır; adi, imtiyazlı, rehinli veya senetli alacaklardan doğan faizler ile mahkeme kararına dayanılarak ödenen faizler örnek gösterilir.

Ancak borç verme işi devamlı ve organizasyon içinde yürütülüyorsa artık menkul sermaye iradı değil, ticari kazanç gündeme gelebilir.

Bu ayrım, faaliyetin sürekliliği ve ticari organizasyon niteliğiyle ilgilidir.

Mevduat faizleri, bankalara ve benzeri kurumlara yatırılan paralara ödenen faizlerdir.

Bankalar ve aracı kurumlar arasındaki borsa para piyasasında değerlendirilen paralara ödenen faizler de bu grupta sayılır.