Diğer Kazanç ve İratlar Konu Anlatımı

Diğer kazanç ve iratlar başlığı, gelir vergisi sisteminde süreklilik ve asli gelir unsuru niteliği taşımayan bazı kazançları toplar.

Kaynağın iki ana ekseni değer artış kazancı ve arızi kazançtır.

Değer artış kazancında kişi bir mal veya hakkı elden çıkarır; mülkiyet ya da tasarruf hakkı başkasına geçer ve satış bedeli ile iktisap bedeli arasında olumlu fark doğar.

Bu nedenle gayrimenkulün kiralanması ile satılması aynı sonuçları doğurmaz.

Kiralamada kullanım hakkı devredilir ve gelir GMSİ niteliği taşır; satışta mülkiyet kaybedildiği için değer artış kazancı değerlendirilir.

Değer artış kazancı hesaplanırken kaynak, satış değeri ile iktisap bedeli arasındaki net farkın doğrudan vergi matrahı olmadığını belirtir.

Vergiye tabi matrah belirlenirken enflasyondan arındırma, elde tutma süresi, kazanç istisnası ve kanunen kapsam dışında bırakılan kazançlar gibi unsurlar dikkate alınabilir.

Bu yaklaşım, nominal fiyat artışının tamamının her zaman vergilendirilebilir kazanç olmadığı fikrine dayanır.

Özellikle gayrimenkul gibi uzun süre elde tutulan varlıklarda maliyet bedelinin ve elde tutma süresinin doğru okunması gerekir.

Kaynak değer artış kazancı sayılan işlemleri ayrıntılı gösterir.

Menkul kıymetlerin veya diğer sermaye piyasası araçlarının elden çıkarılmasından sağlanan kazançlar, belirli istisnalar dışında bu kapsama girebilir.

Arama, işletme ve imtiyaz hakları ile ruhsatların, telif hakları ve ihtira beratlarının bunların müellifleri veya kanuni mirasçıları dışındaki kişilerce elden çıkarılmasından doğan kazançlar da bu alandadır.

Ortaklık haklarının veya hisselerinin elden çıkarılması, faaliyeti durdurulan işletmenin kısmen veya tamamen elden çıkarılması ve belirli gayrimenkul ya da hakların belli süre içinde satılması da değer artış kazancı olarak değerlendirilir.

Limited şirket, kolektif şirket, adi komandit şirket, adi şirket ve kooperatif hissesi gibi ortaklık paylarının satışı da bu mantıkla okunur; pay hisse senedine bağlanmışsa elde edilen kazanç hisse senedi satış kazancı olarak değerlendirilir.

Safi değer hesabında elden çıkarma karşılığında alınan her türlü değerden maliyet bedeli ve satıcı üzerinde kalan değerler indirilir.

Maliyet bedeli tespit edilemiyorsa VUK hükümlerine göre takdir komisyonu bedeli, bilanço veya işletme hesabı esasındaki işletmelerde ise son bilanço ya da envanter kayıtlarında gösterilen değer esas alınabilir.

Amortismana tabi iktisadi kıymetlerin elden çıkarılmasında maliyet bedeli yerine amortismanlar düşüldükten sonraki net değer dikkate alınır.

Menkul kıymetlerde iktisap bedeli tevsik edilemiyorsa itibari değer ölçüsü kullanılır.

Bu ayrıntılar, değer artış kazancının yalnız satış farkını değil, vergiye esas safi farkı aradığını gösterir.

Arızi kazanç ise süreklilik taşımayan gelirleri kapsar.