Vergilendirme Süreci ve Süreler Konu Anlatımı

Vergilendirme sürecini doğru okumak için önce başlangıç noktasını görmek gerekir.

Vergiyi doğuran olay gerçekleştiğinde mükellef bakımından vergi borcu, devlet bakımından vergi alacağı doğar.

Ancak bu alacağın fiilen istenebilir ve ödenebilir hale gelmesi, belirli idari aşamaların tamamlanmasına bağlıdır.

Kaynakta bu sıra tarh, tebliğ, tahakkuk ve tahsil olarak kurulmuştur.

Tarh, vergi alacağının kanunlarda gösterilen matrah ve nispetler üzerinden vergi dairesi tarafından hesaplanması ve miktar olarak tespit edilmesidir.

Bu işlem tek yanlı ve icrai niteliktedir; idare mükellefin rızasını aramadan hukuki durum üzerinde sonuç doğuran bir işlem yapar.

Tarhiyat usulleri arasındaki ayrım, özellikle VUK sorularında belirleyicidir.

Beyana dayalı tarhiyatta matrahı kural olarak mükellef belirler ve beyannameyle vergi dairesine bildirir.

Gelir, kurumlar, katma değer, veraset ve intikal vergileri bu usule örnek verilir.

Beyan üzerine tarhta tarh ve tahakkuk çoğu zaman tahakkuk fişiyle birlikte tamamlanır; bu nedenle mükellef kural olarak kendi beyanına dayalı tarhiyata karşı dava açamaz.

İkmalen tarhiyat, daha önce bir vergi tarh edilmişken defter, kayıt, belge veya kanuni ölçülere dayanılarak sonradan bulunan matrah ya da matrah farkı üzerinden yapılan tamamlayıcı tarhtır.

Re'sen tarhiyat ise matrahın defter, kayıt, belge veya kanuni ölçülere göre tespit edilemediği hallerde takdir komisyonu ya da inceleme raporu üzerinden yapılır.

İdarece tarhiyat, ikmalen ve re'sen tarh dışında kalan, mükellefin kanuni müracaat veya ödevlerini yerine getirmemesi sebebiyle zamanında yapılamayan tarhı anlatır.

Tarhtan sonra tebliğ gelir.

Tebliğ, tahakkuk fişi dışında vergilendirmeyle ilgili ve hüküm ifade eden belge ve yazıların yetkili makamlarca mükellefe veya ceza sorumlusuna bildirilmesidir.

Tebliğ mükellefe, kanuni temsilciye, tüzel kişilerde müdür veya kanuni temsilciye, kamu idarelerinde yetkili amirlere yapılabilir.

Muhatap bulunamazsa belirli koşullarla ikametgahtaki kişilere ya da işyerindeki memur ve müstahdemlere tebliğ mümkündür.

Yurt dışındakilere doğrudan vergi idaresi tarafından tebliğ yapılamaz; evrak Dışişleri Bakanlığı aracılığıyla ilgili temsilcilik veya makam üzerinden ulaştırılır.

Adres bilinmiyorsa veya diğer yollarla tebliğ imkanı yoksa ilanen tebliğ devreye girer.

Tahakkuk, tarh ve tebliğ edilen verginin ödenmesi gereken aşamaya gelmesidir.

Tahsil ise bu borcun kanuna uygun biçimde ödenmesidir.

Bazı vergilerde tahakkuk ve tahsil aynı anda gerçekleşebilir; kaynak harçlar ve ihale için ödenen damga vergisini tahakkuku tahsile bağlı vergilere örnek gösterir.

Vergilendirme süreci bu yönüyle yalnızca bir hesaplama değil, alacağın hukuken istenebilir hale gelmesi ve ödeme ile sona ermesi sürecidir.

Süre kuralları bu sürecin güvenliğini sağlar.

Vergi muamelelerinde süreler kanunla belirlenir; kanunda açık hüküm yoksa idarenin belirleyeceği süre on beş günden az olamaz ve ilgiliye tebliğ edilir.

Gün olarak belirlenen sürelerde başladığı gün hesaba katılmaz ve son günün tatil saatinde biter.

Hafta veya ay olarak belirlenen süreler, başladığı güne son hafta veya ayda karşılık gelen günün tatil saatinde sona erer; karşılık gelen gün yoksa ayın son günü esas alınır.

Resmi tatiller süreye dahil olmakla birlikte son gün resmi tatile rastlarsa süre tatili izleyen ilk iş günü sonuna uzar.