İdarenin yaptığı her sözleşme idari sözleşme değildir. Nitelendirmede önce kanunun sözleşmeyi açıkça idari veya özel hukuk sözleşmesi sayıp saymadığı incelenir; Anayasanın 47. maddesi kamu yatırım ve hizmetlerinden hangilerinin özel hukuk sözleşmesiyle gördürüleceğinin kanunla belirlenmesine izin verir. Açık nitelendirme yoksa kamu tüzel kişisi tarafı, kamu hizmetinin yürütülmesine katılım ve özel hukukta olağan olmayan kamu gücü yetkileri ilişkinin bütünü içinde değerlendirilir. İdari sözleşmede idare kamu hizmetinin sürekliliği için denetim, yaptırım, tek taraflı uyarlama veya fesih yetkisi kullanabilir; bu yetkiler kanun, kamu yararı, ölçülülük ve sözleşmecinin mali dengesinin korunmasıyla sınırlıdır. İhale kararları gibi sözleşmeden ayrılabilen tek yanlı işlemler, menfaati ihlal edilenlerce iptal davasına konu olabilir. Sözleşmenin uygulanmasından taraflar arasında çıkan uyuşmazlık ise İYUK 2/1-c'deki ayrı idari dava türüdür; onu her durumda 'tam yargı davası' diye adlandırmak doğru değildir. Tahkim öngörülen imtiyazlar ve kanunen özel hukuka tabi sözleşmeler ayrıca ayrılır.
Hakim-Savcı İdare Hukuku İdari Sözleşmeler Konu Anlatımı
İdari Sözleşmeler konusunun özeti ve anlatımı — Hakim-Savcı İdare Hukuku dersi. Özet her zaman ücretsiz.
Kısaca
Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.
Özet: Sesli anlatım yakında
Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış
Hakim-Savcı konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.
Hakim-Savcı ders notları PDF’ini indirKonu Anlatımı
Tam anlatım: Sesli anlatım yakında
İdarenin her sözleşmesi idari değildir
Sözleşme iki veya daha çok iradenin aynı hukuki sonucu doğurmak üzere uyuşmasıyla kurulur.
İdarenin taraf olması bu kuruluş tekniğini değiştirmez; fakat uygulanacak hukuk rejimini tek başına da belirlemez.
İdare bazı ilişkilerde özel hukuk kişisi gibi eşit konumda sözleşme yapar, bazı ilişkilerde ise kamu hizmeti ve kamu gücü nedeniyle idare hukukuna özgü yetki ve yükümlülükler taşır.
Bu ayrımın sonucu yalnız terminoloji değildir.
Sözleşmenin kurulması, idarenin tek taraflı yetkileri, sözleşmecinin mali hakları, görevli yargı ve uygulanabilecek tahkim rejimi nitelendirmeye göre değişir.
Bu yüzden bir sözleşmeyi yalnız başlığına, tarafında belediye bulunmasına veya ihale sonrasında imzalanmasına bakarak sınıflandırmak güvenli değildir.
İlk soru: Kanun hangi rejimi seçmiş?
Önce sözleşmenin özel kanununda açık bir nitelendirme aranır.
Kanun ilişkiyi idari sözleşme veya özel hukuk sözleşmesi olarak düzenlemişse başlangıç noktası bu tercihtir.
Anayasanın 47. maddesi, devlet ve diğer kamu tüzel kişilerince yürütülen yatırım ve hizmetlerden hangilerinin özel hukuk sözleşmeleriyle gerçek veya tüzel kişilere yaptırılabileceğinin ya da devredilebileceğinin kanunla belirlenebileceğini söyler.
Dolayısıyla bir kamu hizmetinin özel kişiye gördürülmesi, sözleşmeyi kendiliğinden idari yapmaz; kanun özel hukuk rejimini seçmiş olabilir.
Kamu ihalesi yapılmış olması da tek başına cevap değildir.
İhale süreci kamu hukuku kurallarına tabi tek yanlı işlemler içerirken imzalanan sözleşmenin rejimi özel kanundan ve ilişkinin niteliğinden belirlenir.
Yap-işlet-devret, kamu-özel iş birliği veya sektörel görev sözleşmeleri için toplu ezber yerine her modelin yürürlükteki kanunundaki nitelendirme okunmalıdır.
Açık hüküm yoksa ölçütler
Kanun açıkça rejim seçmemişse önce organik ölçüt incelenir: taraflardan en az birinin kamu tüzel kişisi olması beklenir.
Ardından maddi ölçütlere geçilir.
Sözleşmenin özel kişiyi bir kamu hizmetinin kurulmasına veya yürütülmesine katması ya da ilişkiye özel hukuk sözleşmelerinde olağan olmayan kamu gücü yetkileri ve yükümlülükleri yerleştirmesi idari niteliği destekler.
Mahkeme, tek bir sözcük yerine sözleşmenin konusu, amacı, hükümleri ve yasal çevresini birlikte değerlendirir.
Kamu hizmeti bağlantısı, idarenin herhangi bir mal veya hizmet satın almasından daha özeldir.
Özel kişi hizmetin yürütülmesini üstleniyor, kamu yararı ve süreklilik yükümlülüğü altında faaliyet gösteriyor veya kullanıcılarla kurulan ilişkiyi kamu hizmeti kuralları belirliyorsa maddi ölçüt güçlenir.
Buna karşılık idarenin piyasadan masa, kira alanı veya standart hizmet alması, özel bir kanuni düzen yoksa çoğu kez özel hukuk sözleşmesi alanında kalabilir.
Özel hukuku aşan rejim
İdari sözleşmede idareye hizmetin düzenli ve sürekli yürütülmesini sağlamak için özel yetkiler tanınabilir.
Denetim ve talimat, sözleşmesel yaptırım, kamu yararı gerektirdiğinde tek taraflı uyarlama ve belirli koşullarda fesih bunların başlıca örnekleridir.
Bu yetkiler idareye keyfî davranma hakkı vermez.
Yetkinin dayanağı, amacı ve usulü bulunmalı; işlem ölçülü olmalı ve yargısal denetime açık kalmalıdır.
Kamu yararı için tek taraflı değişiklik, sözleşmecinin bütün ekonomik yükü karşılıksız taşıması anlamına da gelmez.
Sözleşmenin mali dengesi idarenin işlemi veya öngörülemeyen olağanüstü koşullar nedeniyle bozulduğunda, ilgili kurumun koşulları içinde uyarlama ya da tazmin gündeme gelebilir.
Hizmetin sürekliliği ile sözleşmecinin karşılığını alma hakkı birlikte korunur.
Sözleşmeci de sıradan bir satıcıdan farklı yükümlülükler üstlenebilir.
Kamu hizmetini kesintisiz ve eşitlik ilkesine uygun yürütme, idarenin gözetimine katlanma, tarifeye veya hizmet standardına uyma ve sözleşmeyi izinsiz devretmeme gibi yükümlülükler ilişkinin kamu hizmeti niteliğinden doğabilir.
Hangi yükümlülüğün var olduğu somut kanun ve sözleşmeden okunur.
Güvenli tür bilgisi
Kamu hizmeti imtiyazı idari sözleşmenin temel örneğidir.
Özel kişi, sermayesi ve riski kendisine ait olmak üzere bir kamu hizmetini kurar veya işletir; gelir çoğu kez hizmetten yararlananlardan sağlanır ve idare hizmet üzerinde gözetim-denetim yetkisini korur.
Ancak her uzun süreli kamu yatırımı imtiyaz değildir; kanuni model, ödeme mekanizması, risk ve hizmet ilişkisi ayrı incelenir.
İşçi sayılmayan kimi sözleşmeli kamu görevlilerinin hizmet sözleşmeleri de kamu hukuku rejiminde değerlendirilebilir.
Bunun dışındaki eski iltizam, kamu istikrazı, maden, orman veya sektörel görev sözleşmesi listeleri tarihsel öğretim değerine sahip olabilir; fakat güncel sonuca özel kanun görülmeden ulaşılamaz.
Ruhsat tek yanlı idari işlem olabilir, kamu borçlanma aracı sermaye piyasası rejimine tabi olabilir, aynı sektördeki iki proje farklı kanuni sözleşme türlerine bağlanabilir.
Kuruluş süreci ve ayrılabilir işlemler
Sözleşme imzalanmadan önce ihtiyaç, şartname, yeterlik, ihale ve ihale sonucu gibi tek yanlı idari işlemler yapılabilir.
Bunlardan sözleşmeden hukuken ayrılabilenler, menfaat ihlali ve diğer dava koşulları varsa iptal davasına konu olabilir.
Davacı yalnız imzalanmış sözleşmenin tarafı olmak zorunda değildir; örneğin ihale sürecinden hukuken etkilenen aday veya istekli, kendi menfaatini ihlal eden ayrılabilir işleme yönelebilir.
Şartnamenin her hükmü aynı hukuki nitelikte değildir.
İhale sürecini genel ve tek yanlı biçimde düzenleyen hükümler ile imzadan sonra tarafların karşılıklı edimlerini belirleyen hükümler ayrılabilir.
Uyuşmazlıkta önce dava konusu edilen şeyin tek yanlı işlem mi, sözleşme hükmü mü, yoksa sözleşmenin uygulanmasına ilişkin yeni bir idari işlem mi olduğu belirlenmelidir.
Yargı yolu ve dava türü
İYUK 2/1-c, tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç olmak üzere, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmeden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davaları ayrı bir idari dava türü olarak sayar.
Bu nedenle sözleşmenin ifası, bedeli, uyarlanması, yaptırımı veya sona ermesi konusundaki taraf uyuşmazlığını otomatik olarak “tam yargı davası” diye etiketlemek kanun metnindeki ayrımı siler.
İptal davası ise idari sözleşmenin kendisinden doğan her taraf uyuşmazlığının genel adı değildir.
Sözleşme öncesindeki ayrılabilir idari işlem veya sözleşme uygulanırken tesis edilen bağımsız tek yanlı işlem iptal davasına elverişli olabilir.
Zararın giderilmesi isteniyorsa olayın dayanağına göre tam yargı talebi de gündeme gelebilir.
Görevli yargı ve dava türü, talebin konusu ile işlem-sözleşme ayrımı üzerinden kurulmalıdır.
Kanunen özel hukuka tabi sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklar kural olarak adli yargıya gider.
Anayasanın 125. maddesi kamu hizmeti imtiyaz sözleşmelerinde millî veya milletlerarası tahkime imkân tanır; İYUK 2/1-c de tahkim öngörülen imtiyazları kendi sözleşme davası kategorisinin dışında bırakır.
Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada
İdari Sözleşmeler anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.
İdare Hukuku dersindeki diğer konularBu Konunun Sınavdaki Ağırlığı
İdari Sözleşmeler konusu Hakim-Savcı Adli Yargı-Avukat düzeyindeki İdare Hukuku dersine bağlıdır. Bu dersin müfredat ağırlığı %9. Ağırlıklar benzersor müfredat analizidir, resmî soru dağılımı değildir. Sınavda kaç soru çıkacağını göstermez.
Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.
İlgili Kavramlar
Bu anlatımda geçen ve sözlükte ayrı bir tanımı bulunan kavramlar.
- GörevBir davaya hangi tür ve derecedeki mahkemenin bakacağını belirleyen, kural olarak kamu düzenine ilişkin ve resen dikkate alınan bir dava şartıdır.
- YetkiBir davaya yer (coğrafi) bakımından hangi mahkemenin bakacağını belirleyen kuraldır. Kesin yetki hâlleri dışında taraf iradesiyle değişebilir.
- İptal DavasıBir idari işlemin; yetki, şekil, sebep, konu veya maksat yönlerinden hukuka aykırı olduğu iddiasıyla iptali için idari yargıda açılan davadır.
- Tam Yargı DavasıBir idari işlem veya eylem nedeniyle kişisel hakkı ihlal edilenin, uğradığı zararın tazminini istemek için idari yargıda açtığı davadır.
- İptal Davasıİdari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriyle hukuka aykırı olduğu iddiasıyla iptali için idari yargıda açılan davadır. Menfaati ihlal edilenlerce açılabilir.
- Tam Yargı Davasıİdari eylem veya işlemler nedeniyle hakkı ihlal edilenlerin uğradıkları zararın tazminini istedikleri idari dava türüdür. İptal davasından farkı, doğrudan tazminat talebine yönelmesidir.
- İdari İşlemİdarenin kamu gücüne dayanarak tek yanlı irade açıklamasıyla hukuki sonuç doğuran işlemidir. Yetki, şekil, sebep, konu ve maksat olmak üzere beş unsurdan oluşur.
- Kamu HizmetiToplumun genel ve ortak ihtiyaçlarını karşılamak üzere kamu tüzel kişileri veya onların denetiminde özel kişilerce yürütülen faaliyetlerdir. Süreklilik, değişkenlik ve eşitlik ilkelerine tabidir.
Kaynaklar
Anlatımdaki bilgiler aşağıdaki resmî kurum yayınlarından doğrulanır ve kendi cümlelerimizle yeniden yazılır.
- ÖSYM (uygular) — Adalet Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğü (ilan/atama)Hâkim ve Savcı Yardımcılığı Sınavı sınavını düzenleyen kurumun resmî sitesi.
- ÖSYM Sınav TakvimiHâkim ve savcı yardımcılığı sınavı başvuru, sınav ve sonuç tarihleri (resmî ÖSYM takvimi).
- Adalet Bakanlığı Personel Genel MüdürlüğüHâkim ve savcı adaylığı ilanları, kontenjanlar ve başvuru şartlarına ilişkin resmî duyurular.
- ÖSYM Aday İşlemleri Sistemi (AİS)e-Devlet ile başvuru, sınav yeri ve sınava giriş belgesi işlemleri.
- ÖSYM Sonuç Açıklama SistemiHâkim-savcı yardımcılığı yazılı sınavı sonuç sorgulama ve belge doğrulama.
- ÖSYM Ana Sayfa ve DuyurularÖSYM güncel duyuruları ve hâkim-savcı yardımcılığı kılavuzuna erişim.
Sık Sorulan Sorular
İdare Hukuku dersindeki diğer konular
Bu ders toplam 20 konu içerir.
- İdare Hukukunun Temel İlkeleri ve Kaynakları
- Merkezden Yönetim
- Yerinden Yönetim
- Kamu İktisadi Teşebbüsleri
- Kamu Kurumu Niteliğindeki Meslek Kuruluşları
- Yetki
- Şekil
- Sebep
- Konu
- Maksat
- İdari İşlemin Sona Ermesi
- Kamu Görevlileri (Memurlar)
- Kamu Malları
- Kusurlu Sorumluluk
- Kusursuz Sorumluluk
- Kolluk ve Kamu Hizmeti
- Kamulaştırma ve Devletleştirme
benzersor mobilde yayında
Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.
Hakim-Savcı soru çözme rehberi