Hâkim-Savcı İdare Hukuku Yerinden Yönetim Konu Anlatımı

Yerinden yönetim, kamu hizmetlerinin tamamının devlet tüzel kişiliği içinde doğrudan merkezden yürütülmesi yerine, bazı hizmetlerin ayrı kamu tüzel kişileri eliyle görülmesini ifade eder.

Kaynak metin, yerinden yönetimi topluma sunulacak bazı hizmetlerin devlet kamu tüzel kişiliğinin dışında kurulan kamu tüzel kişileri tarafından yürütülmesi olarak açıklar.

Bu tanım, yerinden yönetimin iki temel yönünü gösterir.

Birincisi, hizmeti yürüten yapı devlet tüzel kişiliğinden ayrıdır.

İkincisi, yine de kamu hizmeti alanında görev yaptığı için kamu hukuku düzeni içinde yer alır.

Bu nedenle yerinden yönetim, özel kişilerce serbest faaliyet yürütülmesi değil, idarenin kamu tüzel kişileri arasında paylaştırılmasıdır.

Yerinden yönetim teşkilatı kaynak metinde iki büyük gruba ayrılır: yerel yönetimler ve hizmet yönünden yerinden yönetim kuruluşları.

Yerel yönetimler, belirli bir yerde yaşayan topluluğun mahalli müşterek ihtiyaçlarını karşılamak için kurulur.

Burada kamu hizmetinin ölçüsü yer ve halk topluluğudur.

İl, belediye veya köy halkının ortak ihtiyaçları, merkezi idareden ayrı bir kamu tüzel kişisi tarafından karşılanır.

Bu kuruluşların karar organları kanunda gösterilen seçmenler tarafından seçilerek oluşturulur.

Böylece yerel ihtiyaç ile yerel karar alma arasında doğrudan bağ kurulmuş olur.

İl özel idaresi, il halkının mahalli müşterek ihtiyaçlarını karşılamak için kurulan idari ve mali özerkliğe sahip kamu tüzel kişisidir.

Kaynak metin, il özel idaresinin merkezi idarenin taşra teşkilatı olan il genel idaresiyle karıştırılmaması gerektiğini vurgular.

Bu ayrım önemlidir.

Vali il genel idaresinde merkezi idarenin temsilcisi iken, il özel idaresi ayrı bir yerel yönetimdir.

İl özel idaresinin organları vali, il genel meclisi ve il encümenidir; vali dışındaki organlar seçimle belirlenir.

Büyükşehir belediyesi kurulan illerde il özel idarelerinin kaldırılmış olması, yerel yönetim yapısının kanunla yeniden düzenlenebildiğini gösterir.

Belediye idaresi, belde sakinlerinin mahalli müşterek ihtiyaçlarına yönelir.

Belediye, idari ve mali özerkliğe sahip kamu tüzel kişisidir ve karar organı seçmenler tarafından oluşturulur.

Kaynak metin belediyelerin imar, su, kanalizasyon, ulaşım, temizlik, park, bahçe, mezarlık, defin ve şehir içi trafik gibi pek çok ortak ihtiyaca dönük faaliyet yürüttüğünü belirtir.

Belediye başkanı, belediye meclisi ve belediye encümeni belediye idaresinin organlarını oluşturur.

Büyükşehir belediyesi ise sınırları il mülki sınırı olan, içindeki ilçe belediyeleri arasında koordinasyon sağlayan özel bir belediye türüdür.

Büyükşehir düzeninde hem büyükşehir belediyesi hem de ilçe belediyesi birlikte bulunur.

Köy idaresi yerel yönetimlerin en eski ve en küçük yerleşim birimiyle bağlantılı görünümüdür.

Kaynak metin köyü kırsal kesimde tarihsel süreçte kendiliğinden oluşmuş, nüfus bakımından daha küçük bir yerleşim birimi olarak anlatır.

Köy muhtarı, köy derneği ve köy ihtiyar heyeti köy idaresinin organlarıdır.

Büyükşehir belediyesi sınırlarındaki köylerin mahalleye dönüştürülmüş olması, yerel yönetimlerin yapısının idari ve yasal düzenlemelerle değişebildiğini gösterir.

Buna rağmen köy idaresi, kaynakta yerel yönetim sisteminin temel örneklerinden biri olarak ele alınır.

Hizmet yönünden yerinden yönetim kuruluşlarında ölçüt yer değil, hizmetin kendisidir.

Bir kamu idaresi tarafından kurulan, onun vesayeti altında çalışan, belli bir özerkliğe sahip ve uzmanlık alanında faaliyet gösteren kamu tüzel kişilerine kamu kurumu denir.

Kaynak metin üniversiteleri, TRT’yi, TÜBİTAK’ı, TCDD’yi, SGK’yi, Orman Genel Müdürlüğünü, Karayolları Genel Müdürlüğünü, Vakıflar Genel Müdürlüğünü ve Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünü kamu kurumlarına örnek verir.

Bu kuruluşların varlık nedeni, belirli bir kamu hizmetinin uzmanlaşmış ve daha özerk bir yapı içinde yürütülmesidir.

Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, hizmet yönünden yerinden yönetimin mesleki alana bağlanan görünümüdür.

Kaynak metin bu kuruluşları, belli mesleklerin icrası veya belirli meslek unvanlarını almış kişilerin profesyonel olarak mesleklerini yürütebilmesi için zorunlu katıldıkları kuruluşlar olarak açıklar.

Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği, TÜRMOB, Türkiye Barolar Birliği, Türk Eczacılar Birliği, Türk Tabipler Birliği ve Türk Noterler Birliği bu gruba örnek gösterilir.

Bu örnekler, yerinden yönetimin yalnızca yerel ihtiyaçlara değil, meslek alanlarının kurumsal düzenine de cevap verdiğini ortaya koyar.

Yerinden yönetimde karar organlarının ve hizmet alanlarının kanunla belirlenmesi, bu kuruluşların kamu hukuku içinde kaldığını gösterir.

Yerel yönetimlerin seçimle oluşan organları, hizmet kuruluşlarının uzmanlık alanları ve kamu kurumlarının vesayet bağlantısı farklı şekillerde görünse de ortak nokta, kamu hizmetinin ayrı bir kamu tüzel kişiliği eliyle yürütülmesidir.

Böylece yerinden yönetim, idareyi hem yerel topluluklara hem de teknik hizmet alanlarına yaklaştırır.

Yerinden yönetim, kamu hizmetlerinin çeşitliliğine uyum sağlayan bir ilkedir.