Hâkim-Savcı İdare Hukuku Kolluk ve Kamu Hizmeti Konu Anlatımı

Kolluk ve kamu hizmeti idare hukukunda birbirine yakın fakat aynı olmayan iki kavramdır.

İkisi de idarenin kamu yararı amacına bağlıdır; ikisi de kamu gücü ve örgütlenme gerektirir.

Ancak kamu hizmeti toplumun ortak ihtiyaçlarını karşılayan faaliyetleri anlatırken, kolluk daha çok idarenin düzeni sağlama, güvenliği koruma ve bu amaçla emir ve denetim yetkisi kullanma yönünü gösterir.

Kaynak metin kamu hizmetini açık biçimde tanımlar: bir kamu tüzel kişisi tarafından üstlenilen, doğrudan doğruya kendisi veya onun görevlendirdiği ve denetimi altındaki özel hukuk kişisi tarafından yürütülen kamu yararı amacına yönelik faaliyet kamu hizmetidir.

Bu tanım, hizmeti yürüten kişinin mutlaka idarenin kendi personeli olmasını şart koşmaz; fakat özel hukuk kişisi eliyle yürütülse bile idarenin görevlendirme, denetim ve gözetim bağı önemini korur.

Kamu hizmetinin üç öğesi vardır.

Birincisi hizmeti sunan organik öğedir.

Faaliyetin kamu hizmeti sayılabilmesi için bir kamu tüzel kişisi veya onun denetim ve gözetimi altındaki özel hukuk kişileri tarafından yerine getirilmesi gerekir.

Ancak kaynak metin önemli bir sınır da koyar: devlet ve diğer kamu tüzel kişilerinin yürüttüğü her faaliyet kamu hizmeti olmayabilir; faaliyetin kamu hizmeti sayılabilmesi için özel hukuk hükümlerini aşan bir rejime tabi olması gerekir.

İkinci öğe kamu yararıdır.

Sağlık, güvenlik, adalet ve eğitim hizmetleri, kamu tüzel kişileri tarafından kamu yararı sağlamak amacıyla yürütülen faaliyetlere örnek gösterilir.

Belediye sınırları içinde özel kişilerce işletilen halk otobüsleri de izin, denetim ve gözetim altında yürütüldüğü için kamu hizmeti kabul edilebilir.

Üçüncü öğe ise hizmetten yararlanan veya yararlanmaya aday olan kişilerdir.

Kamu hizmetleri konularına göre farklı türlere ayrılır.

İdari kamu hizmetleri, devletin eskiden beri yerine getirdiği geleneksel hizmetlerdir; bayındırlık, kamu mallarının bakımı ve korunması, eğitim, sağlık, tapu-kadastro ve nüfus işleri bu grupta açıklanır.

İktisadi kamu hizmetleri sanayi ve ticaret niteliği taşıyan, demir yolları, gaz, elektrik, telefon gibi faaliyetleri ve devletin özel teşebbüsle birlikte yürüttüğü ekonomik faaliyetleri kapsar.

Sosyal kamu hizmetleri emeklilik, yoksullara yardım, çalışma düzeni, sosyal güvenlik, iş ve işçi bulma gibi alanlarda görülür; bu hizmetlerde kamu yararı amacı daha yoğun ve belirgindir, kârlılık ve verimlilik kaygısı belirleyici değildir.

Bilimsel ve kültürel kamu hizmetleri ise yayın, tiyatro, müzik, sinema gibi kültürel hareketlerle ilişkilidir ve çoğu zaman klasik idari kalıpların ötesinde özerk kuruluş, bağımsız personel ve serbest usuller gerektirir.

Kamu hizmetinin ilkeleri, hizmetin nasıl yürütülmesi gerektiğini gösterir.

Devamlılık ilkesi, hizmetlerin kanunların öngördüğü durumlar dışında kesintisiz, sürekli ve düzenli yürütülmesini ifade eder.

Değişebilirlik ilkesi, toplumun ortak ihtiyaçları ve kamu yararı gerekleri değiştikçe hizmetin teknik, ekonomik, sosyal ve kültürel koşullara uyum sağlamasını gerektirir.

Eşitlik ilkesi, aynı hukuki durumda bulunan kişilerin kamu hizmetlerinden eşit yararlanmasını anlatır.

Tarafsızlık ilkesi eşitliğin doğal sonucudur; idare hizmeti yürütürken siyasal düşünce, etnik köken veya dinsel inanış gibi nedenlerle ayrım yapmamalıdır.

Laiklik ilkesi, Türkiye Cumhuriyeti’nin laik devlet niteliğine bağlı olarak idarenin kamu hizmetlerini laik biçimde yürütmesini gerektirir.

Bedelsizlik ise bütün hizmetler için mutlak değildir; ancak anayasa ve kanunların uygun gördüğü hizmetlerde geçerli olabilen istisnai bir ilkedir.

Kolluk kavramı kaynak metinde özellikle taşra teşkilatı anlatılırken görünür.

Merkezi idarenin başkent dışında ülkeye yayılmış örgütü taşra teşkilatıdır ve il ile ilçe idareleri bu yapının temel parçalarıdır.

İl idaresinin başı validir.

Vali, ilde devletin ve cumhurbaşkanının temsilcisi ve idari yürütme vasıtasıdır.

İl genel idaresinin en yüksek mercii olarak bakanlıkların ildeki örgütleri üzerinde emir ilişkisi içinde bulunur.

Kaynak metin valinin ildeki bütün kolluk teşkilatının hiyerarşik amiri olduğunu ve onlara emir ve talimat verebileceğini belirtir.

Bu ifade kolluğun yalnızca fiili güvenlik görevlilerinden ibaret olmadığını, idarenin hiyerarşik komuta ve denetim yapısı içinde yürütülen bir idari faaliyet olduğunu gösterir.

İlçe düzeyinde aynı işlev kaymakam üzerinden açıklanır.

Kaymakam ilçede cumhurbaşkanının temsilcisi ve idari yürütme vasıtasıdır.

Askeri ve adli örgütler dışında ilçedeki merkezi idare örgütlerinin ve personelinin başıdır.

Kaynak metne göre kaymakam, ilçe sınırları içinde bulunan genel ve özel kolluk kuvvet ve teşkilatının amiridir ve bu örgüt ile personeli denetleme yetkisine sahiptir.

Bu çerçevede kolluk yetkisi, idarenin kamu düzeniyle ilgili emir, gözetim ve denetim fonksiyonunu taşrada somutlaştırır.

Vali ve kaymakamın kolluk üzerindeki konumu, merkezi idarenin ülke çapında düzenli ve hiyerarşik şekilde işlemesini sağlar.

Kolluk ile kamu hizmeti arasındaki ilişki bu noktada netleşir.

Güvenlik, kaynak metinde kamu yararı amacıyla yürütülen kamu hizmetleri arasında sayılır; dolayısıyla kolluk faaliyeti kamu hizmeti niteliği taşıyan bir idari faaliyettir.

Fakat her kamu hizmeti kolluk değildir.

Eğitim, sağlık, tapu-kadastro veya sosyal güvenlik hizmetleri toplumun ihtiyaçlarını karşılar, ancak kolluk gibi kamu düzenini sağlama amacıyla emir ve zorlayıcı denetim yetkisine dayanmaz.

Kolluk, kamu hizmetleri içinde daha belirgin bir kamu gücü görünümüdür; kamu hizmeti ise idarenin kamu yararı için üstlendiği daha geniş faaliyet alanıdır.