Hâkim-Savcı Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk (MÖHUK) Andlaşmalar Hukuku Konu Anlatımı

Andlaşmalar hukuku, milletlerarası hukukun en görünür kaynaklarından birini düzenler.

Andlaşma, devletler veya andlaşma yapma yetkisi bulunan uluslararası örgütler arasında, milletlerarası hukuk alanında hak ve yükümlülük doğuran irade uyuşmasıdır.

Bu irade uyuşmasının adı belirleyici değildir; sözleşme, misak, pakt, şart, protokol, statü, nihai senet veya mutabakat muhtırası gibi farklı adlar aynı hukuki niteliği taşıyabilir.

Yazılı andlaşmalar tek bir belgede toplanabileceği gibi birden çok belgeye de yayılabilir.

Devletler, tam bağımsız ve egemen hukuk kişileri olarak kural olarak her konuda andlaşma yapabilir.

Uluslararası örgütlerin yetkisi ise kurucu andlaşmalarından doğar ve onun çizdiği sınır içinde kullanılır.

Andlaşmanın yapılması üç ana aşamada düşünülür.

İlk aşama metnin oluşturulmasıdır.

İki taraflı andlaşmalarda bu süreç doğrudan görüşmelerle, çok taraflı andlaşmalarda ise konferans veya örgüt çalışmalarıyla yürütülür.

Devlet başkanı, hükümet başkanı ve dışişleri bakanı gibi genel yetkili kişiler bazı işlemler için ayrıca yetki belgesi göstermeksizin devleti temsil edebilir; diğer temsilciler bakımından yetki belgesi gerekebilir.

Metnin kesinleşmesi çoğu zaman imza veya parafla sağlanır, fakat metnin kesinleşmesi her zaman devletin andlaşmayla bağlandığı anlamına gelmez.

Bağlanma iradesi, andlaşmanın niteliğine ve tarafların kararlaştırdığı yönteme göre imza, onay, kabul, uygun bulma veya katılma yoluyla açıklanır.

Katılma, andlaşmanın ilk kuruluşuna katılmamış bir devletin sonradan o andlaşmayla bağlanmasıdır.

Andlaşmaların yürürlüğe girmesi ayrı bir meseledir.

Uluslararası düzeyde yürürlük, tarafların kararlaştırdığı koşullara veya böyle bir koşul yoksa bütün tarafların bağlanma iradesini açıklamasına bağlıdır.

Çok taraflı andlaşmalarda belirli sayıda onay veya katılma belgesinin tevdiinden sonra belli bir sürenin geçmesi öngörülebilir.

Tescil, andlaşmanın gizli kalmasını önlemeye yönelik bir kayıt işlemidir.

Milletler Cemiyeti döneminde tescil edilmeyen andlaşmaların geçersizliği öngörülmüşken, Birleşmiş Milletler düzeninde tescil edilmeyen andlaşmalar geçerliliğini korur; fakat BM organları önünde ileri sürülememesi sonucu doğar.

Türk hukukunda ise usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir ve Anayasa Mahkemesine aykırılık iddiasıyla götürülemez.

Temel hak ve özgürlüklere ilişkin andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi halinde andlaşma hükmünün esas alınması da özel bir anayasal sonuçtur.

Andlaşmanın temel etkisi ahde vefa ilkesine dayanır.

Taraflar verdikleri söze iyi niyetle uymalı, andlaşmayı amacından saptırmadan uygulamalıdır.

Kural olarak andlaşma yalnız taraflar arasında hüküm doğurur; üçüncü devlet için hak veya yükümlülük yaratması rızaya bağlıdır.

Buna karşılık statü yaratan andlaşmalar, belirli bir ülkesel veya hukuki rejim kurduklarında daha geniş objektif sonuçlar doğurabilir.

Çok taraflı andlaşmalarda çekince, bir devletin belirli hükümlerin kendisi bakımından uygulanmasını dışlama veya değiştirme iradesidir.

Çekince andlaşmada yasaklanmamış olmalı, konu ve amaca aykırı düşmemeli ve gerekli durumlarda diğer taraflarca kabul edilmelidir.

Yorum, andlaşmanın belirsiz kalan yönlerini açıklığa kavuşturur.

İyi niyet, terimlerin olağan anlamı, andlaşmanın bütünü ve bağlamı temel ölçütlerdir.

Hükmü etkisiz bırakacak yorumdan kaçınılır; gerekirse hazırlık çalışmaları ve andlaşmanın yapıldığı koşullar yardımcı unsur olarak değerlendirilir.

Andlaşmalar tarafların ortak rızasıyla değiştirilebilir veya sona erdirilebilir.