Hâkim-Savcı Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk (MÖHUK) Uluslararası Örgütler (Birleşmiş Milletler) Konu Anlatımı

Milletlerarası hukukta uluslararası örgütler, devletlerden sonra hukuk kişiliği en belirgin olan yapılardır.

Bir örgütün uluslararası nitelikte görünmesi tek başına onu milletlerarası hukuk kişisi yapmaz.

Kural olarak devletlerin hükümetleri aracılığıyla katıldığı, kurucu bir andlaşmaya dayanan, kendisine özgü organları bulunan ve uluslararası düzeyde faaliyet gösteren örgütler bu niteliği taşır.

Örgütün kişiliği devlet kişiliği kadar genel değildir; kurucu andlaşmada verilen amaç ve yetkilerle sınırlıdır.

Bu nedenle devlet, milletlerarası hukukta genel yetkili kişi iken, uluslararası örgüt işlevsel ve sınırlı yetkili kişidir.

Ulusüstü yapılarda üye devletler örgüte daha yoğun yetki devredebilir; klasik eşgüdüm örgütlerinde ise üyeler arasında işbirliği ve koordinasyon esastır.

Birleşmiş Milletler, çağdaş milletlerarası örgütlenmenin merkezindeki yapıdır.

BM Andlaşması'nın birinci maddesinde örgütün amaçları uluslararası barış ve güvenliği sağlamak, uluslar arasında dostça ilişkileri geliştirmek, ekonomik, sosyal, kültürel ve insani sorunların çözümünde işbirliği yapmak, insan haklarına ve temel özgürlüklere saygıyı güçlendirmek ve bu amaçlar doğrultusunda devletlerin eylemlerini uyumlaştıran bir merkez olmak şeklinde kurulur.

Bu amaçların hepsi önemli olmakla birlikte kaynaklarda barış ve güvenliğin korunması örgütün en öncelikli amacı olarak anlatılır.

Çünkü uluslararası toplumun işleyebilmesi, devletlerin ticaret, işbirliği ve karşılıklı bağımlılık ilişkilerini sürdürebilmesi için asgari barış ortamına ihtiyaç duyar.

BM'nin temel ilkeleri ikinci maddede toplanır.

Üye devletlerin egemen eşitliği, örgütün hukuki başlangıç noktasıdır.

Devletler andlaşmadan doğan yükümlülüklerini iyi niyetle yerine getirmeli, uyuşmazlıklarını barışçı yollarla çözmeli ve başka devletlerin toprak bütünlüğüne veya siyasal bağımsızlığına karşı kuvvet kullanmaktan ya da kuvvet kullanma tehdidinden kaçınmalıdır.

Üyeler, BM'nin andlaşmaya uygun eylem ve kararlarına yardımcı olur.

Örgüt de esas itibarıyla devletlerin milli yetkisine giren konulara müdahale etmez; fakat bu ilke, Güvenlik Konseyinin uluslararası barış ve güvenlik alanındaki yetkileriyle birlikte değerlendirilir.

BM'nin ana organları Genel Kurul, Güvenlik Konseyi, Ekonomik ve Sosyal Konsey, Vesayet Konseyi, Uluslararası Adalet Divanı ve Sekreterliktir.

Genel Kurulda bütün üyeler temsil edilir ve her devletin bir oyu bulunur.

Bu yapı egemen eşitlik ilkesini görünür kılar.

Genel Kurul, örgütün yetki alanına giren pek çok konuda görüşebilir; fakat Güvenlik Konseyinin hâlen ele aldığı bir konuda aynı anda karar sürecine girmesi sınırlanmıştır.

Genel Kurul kararları üye devletlere yönelik olduğunda çoğunlukla tavsiye niteliğindedir; örgütün iç işleyişine ilişkin bazı kararları ise bağlayıcı sonuç doğurabilir.

Güvenlik Konseyi, BM sisteminin barış ve güvenlik alanındaki en güçlü organıdır.

Beş sürekli üye ile geçici üyelerden oluşur.

Usule ilişkin konularda herhangi yeterli çoğunlukla karar alınabilirken, esasa ilişkin kararlarda sürekli üyelerin olumsuz oy kullanmaması gerekir; bu durum veto mekanizmasının temelidir.

Konsey, BM Andlaşması'nın altıncı bölümü çerçevesinde uyuşmazlıkların barışçı çözümü için tavsiye kararları alabilir.