Hâkim-Savcı Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk (MÖHUK) Devletin Unsurları ve Tanıma Konu Anlatımı

Devlet, milletlerarası hukukun en eski ve en geniş yetkili kişisidir.

Klasik anlatımda devletin üç kurucu unsuru bulunur: insan topluluğu, ülke ve üstün otorite.

İnsan topluluğu bakımından sayısal büyüklük belirleyici değildir; çok büyük nüfuslu devletlerle küçük nüfuslu devletler aynı hukukî statüye sahip olabilir.

Aranan nokta, topluluğun toplumsal bakımdan süreklilik göstermesi, belirli bir ülke üzerinde yerleşik olması ve devletle vatandaşlık bağı içinde bulunmasıdır.

Yabancılar devletin ülkesinde bulunabilir, haklardan yararlanabilir veya yükümlülüklere tabi olabilir; fakat devletin beşeri kurucu unsurunu oluşturan bağ vatandaşlık ilişkisidir.

Ülke unsuru, devletin egemenlik yetkilerini kullandığı coğrafi çevreyi ifade eder.

Kara ülkesi kıtasal kara parçasını, adaları, iç göl ve akarsuları ve toprak altını kapsar.

Deniz ülkesi iç sular, karasuları ve takımada sularıyla açıklanır; kıta sahanlığı, bitişik bölge ve münhasır ekonomik bölge gibi alanlar ise klasik ülke kavramından çok devletin belirli işlevsel yetkiler kullandığı deniz alanları olarak değerlendirilir.

Hava ülkesi, kara ve deniz ülkesinin üzerindeki hava sahasıdır.

Ülkenin çok büyük, çok küçük veya birkaç parçadan oluşması devlet niteliğini ortadan kaldırmaz.

Önemli olan, ülkenin devletin yerleşik insan topluluğu tarafından yaşanan ve sınırları belirlenebilir bir alan olmasıdır.

Bu unsurla yakından bağlantılı ilke toprak bütünlüğüdür; devletin ülkesi rızası dışında bölünemez ve başka devletlerin kuvvet kullanmasıyla ihlal edilemez.

Üstün otorite, devletin ayırt edici unsurudur.

İnsan topluluğu ve ülke, federe birimlerde veya mahalli idarelerde de bulunabilir; devlet olmayı belirleyen şey, bu unsurlar üzerinde hukuki ve siyasi bakımdan örgütlenmiş bağımsız otoritenin varlığıdır.

Egemenlik ile bağımsızlık bu noktada birbirinden tamamen ayrı kavramlar gibi değil, devletin milletlerarası hukukun tanıdığı hak ve yetkiler toplamına sahip olması şeklinde anlaşılır.

Devletlerin hukuki statü bakımından eşit kabul edilmesi de bu düşünceye dayanır.

Bir devletin nüfusu, ekonomik gücü veya askeri kapasitesi daha fazla olabilir; fakat milletlerarası hukukta devlet sıfatı, kural olarak egemen eşitlik ilkesiyle korunur.

Bununla birlikte ülkesel yetki sınırsız değildir.

Devlet, kendi ülkesinde tam ve münhasır yetkiye sahip olsa da başka devletlerin haklarına zarar vermeme, yabancı devlet veya örgütlere tanınan dokunulmazlıklara saygı gösterme ve andlaşmalarla üstlendiği sınırlamalara uyma yükümlülüğü altındadır.

Tanıma, devlet unsurlarıyla bağlantılı ama onlardan ayrı bir tek taraflı hukuki işlemdir.

Bir devlet, kendisi dışında ortaya çıkan bir devlet, hükümet, durum, belge veya iddiayı hukuka uygun kabul ettiğini ve sonraki ilişkilerini bu kabul üzerine kuracağını bildirebilir.

Devletlerin tanınmasında esas tartışma, tanımanın devlet olmanın kurucu şartı mı yoksa mevcut durumu açıklayan bir işlem mi olduğudur.

Kaynaklarda ağırlık kazanan görüş, tanımanın açıklayıcı nitelikte olduğu yönündedir.

Buna göre insan topluluğu, ülke ve üstün otorite unsurlarını taşıyan oluşum, başka devletlerin tanımasından bağımsız olarak devlet niteliği kazanabilir; tanıma ise tanıyan devlet bakımından hukuki ve siyasi ilişkinin kurulmasına imkân verir.

Tanıma açık bir beyanla yapılabileceği gibi üstü kapalı davranışlarla da ortaya çıkabilir.

De jure tanıma geri alınamaz nitelikte kabul edilir; de facto tanıma ise fiili ilişkiyi daha sınırlı biçimde yansıtır.