Devlet ülkesi kara alanı, egemenliğe tabi iç sular ve karasuları ile bunların üzerindeki hava sahasından oluşur; takımada devletlerinde takımada suları da bu rejime girer. Bitişik bölge, kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge devlet ülkesinin parçası değildir; kıyı devletine konuya bağlı denetim, egemen hak veya yargı yetkisi verir. Açık deniz hiçbir devletin egemenliğine tabi değildir ve seyrüsefer, uçuş, kablo-boru döşeme, balıkçılık, bilimsel araştırma ve izin verilen tesisler bakımından serbestlik rejimine tabidir. Açık denizde kural bayrak devleti yetkisidir. UNCLOS m. 110’daki ziyaret hakkı; deniz haydutluğu, köle ticareti, yetkisiz yayın, tabiiyetsizlik ve görünürde yabancı olup gerçekte savaş gemisiyle aynı tabiiyette olma şüpheleriyle sınırlıdır. Uyuşturucu kaçakçılığı m. 108’de iş birliği yükümlülüğüdür; tek başına yabancı bayraklı gemiye genel ziyaret yetkisi vermez. Kesintisiz takip ise m. 111’in başlangıç, süreklilik ve sona erme koşullarına bağlı ayrı bir kurumdur.
Hakim-Savcı Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk (MÖHUK) Ülke, Deniz ve Hava Sahası Konu Anlatımı
Ülke, Deniz ve Hava Sahası konusunun özeti ve anlatımı — Hakim-Savcı Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk (MÖHUK) dersi. Özet her zaman ücretsiz.
Kısaca
Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.
Özet: Sesli anlatım yakında
Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış
Hakim-Savcı konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.
Hakim-Savcı ders notları PDF’ini indirKonu Anlatımı
Tam anlatım: Sesli anlatım yakında
Devlet ülkesinin üç boyutu
Devlet ülkesi, egemenliğin mekânsal temelidir.
Kara ülkesi kıtasal alanı, adaları, kara içindeki göl ve akarsuları ve bunların toprak altını kapsar.
Deniz bakımından iç sular ve karasuları kıyı devletinin egemenliğine tabidir; takımada devleti bakımından takımada suları da özel geçiş hakları saklı olmak üzere aynı egemenlik rejimine girer.
Hava ülkesi ise devletin kara alanları ve egemenliğine tabi deniz alanları üzerindeki hava sahasıdır.
Chicago Sözleşmesi m. 1 devletin ülkesi üzerindeki hava sahasında tam ve münhasır egemenliğini, m. 2 de ülkeyi kara alanları ile bitişik karasuları üzerinden tanımlar.
Kara ülkesinin büyüklüğü, tek parça veya parçalı oluşu devlet niteliğini belirlemez; önemli olan sınırları belirlenebilir bir mekânsal alanın bulunmasıdır.
Kara sınırı çoğunlukla andlaşmayla hukuken tarif edilir ve ardından harita veya arazi üzerinde işaretlenir.
Akarsularda ulaşıma elverişli ana kanalın orta çizgisi olan thalweg, başka akarsularda orta hat, dağlarda su bölümü çizgisi veya somut andlaşmanın seçtiği başka yöntem kullanılabilir.
Bunlar kendiliğinden her olaya uygulanacak değişmez kurallar değil, sınır andlaşması ve devlet uygulamasıyla somutlaşan tekniklerdir.
Egemen deniz alanları ile deniz yetki alanlarını ayırmak
UNCLOS m. 2 uyarınca kıyı devletinin egemenliği kara ülkesi ve iç suların ötesinde karasularına, bunların hava sahasına, deniz yatağına ve toprak altına uzanır.
Bu egemenlik mutlak bir kapatma yetkisi değildir; yabancı gemilerin zararsız geçişi gibi milletlerarası hukuk kuralları saklıdır.
Takımada suları da yalnız UNCLOS’taki takımada devleti koşullarını taşıyan devletler için söz konusudur ve takımada geçişi gibi özel rejimlere tabidir.
Bitişik bölge, kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge ise kıyı devletinin ülkesi sayılmaz.
Bitişik bölgede kıyı devleti, ülkesi veya karasularında gümrük, maliye, göç ve sağlık kurallarının ihlalini önlemek ve işlenmiş ihlali cezalandırmak için gerekli denetimi kullanabilir.
Bu yetki genel bir egemenlik değil, UNCLOS m. 33’te sayılan amaçlarla sınırlı kontroldür.
Kıta sahanlığında kıyı devleti deniz yatağı ve toprak altındaki doğal kaynakları araştırma ve işletme amacıyla münhasır egemen haklara sahiptir.
Bu haklar ilan veya fiilî işgale bağlı olmadan kendiliğinden doğar.
Üstteki su tabakası ile onun hava sahasının hukuki statüsünü değiştirmez.
Münhasır ekonomik bölge ise karasularının ötesinde ve ona bitişik, en fazla 200 deniz miline uzanabilen özel bir rejimdir.
Kıyı devleti su tabakası, deniz yatağı ve toprak altındaki canlı ve cansız kaynaklar üzerinde araştırma, işletme, koruma ve yönetim amacıyla egemen haklar; yapay ada ve tesisler, deniz bilimsel araştırması ve deniz çevresinin korunması konularında yargı yetkisi kullanır.
Diğer devletlerin seyrüsefer, uçuş ve kablo-boru döşeme hakları devam eder.
Deniz alanlarının sınırlandırılması
Karşılıklı veya bitişik kıyıları olan devletlerde genişlik kuralı tek başına sınırı çizmez.
Karasularında UNCLOS m. 15, aksine anlaşma yoksa orta hattı başlangıç noktası yapar; tarihsel hak veya başka özel koşullar farklı sınırı gerektirebilir.
Münhasır ekonomik bölge ve kıta sahanlığında m. 74 ve m. 83, hakkaniyete uygun çözüme ulaşmak amacıyla milletlerarası hukuka uygun anlaşmayı öngörür.
Uygulamada ilgili kıyılar, kıyı uzunlukları, adaların konumu ve başka ilgili koşullar değerlendirilir; tek bir coğrafi unsur her olay için otomatik sonuç üretmez.
Türkiye 1982 UNCLOS’a taraf değildir.
Bu durum, Sözleşme’nin taraf devletler için kurduğu bütün hükümler ile ayrıca teamül hukuku niteliği kazanmış kuralların aynı şey olmadığını hatırlatır.
Türkiye bakımından bir sonuca ulaşırken ilgili andlaşma yükümlülüğü, teamül kuralı ve somut bölgesel uygulama ayrı ayrı belirlenmelidir.
Açık deniz serbestileri
Açık deniz, UNCLOS m. 86 bakımından bir devletin münhasır ekonomik bölgesine, karasularına, iç sularına veya takımada devletinin takımada sularına girmeyen su alanıdır.
Hiçbir devlet açık denizin bir bölümünü egemenliğine tabi kılamaz.
Kıyısı olsun veya olmasın bütün devletler; seyrüsefer, uçuş, denizaltı kablo ve boru döşeme, milletlerarası hukukun izin verdiği yapay ada ve tesisleri kurma, balıkçılık ve bilimsel araştırma serbestilerinden ilgili koruma ve özen yükümlülükleri içinde yararlanır.
Açık deniz serbestliği kuralsızlık değildir.
Gemiler kural olarak tek bir devletin bayrağı altında seyreder ve UNCLOS m. 92’deki istisnalar dışında açık denizde o bayrak devletinin münhasır yetkisine tabi olur.
Bayrak devleti gemi üzerindeki idari, teknik ve sosyal denetimini etkin biçimde kullanmakla yükümlüdür.
Ziyaret hakkı, uyuşturucu iş birliği ve kesintisiz takip
Yabancı ticaret gemisine çıkma yetkisi sınırlı yorumlanır.
UNCLOS m. 110, bir andlaşmanın verdiği müdahale yetkileri dışında, savaş gemisinin ziyaret hakkını makul şüphe bulunan beş durum için tanır:
- Geminin deniz haydutluğu yapması
- Köle ticaretiyle uğraşması
- M. 109’daki yetki bağlantısı da bulunmak üzere yetkisiz yayın yapması
- Tabiiyetsiz olması
- Yabancı bayrak göstermesine veya bayrağını göstermeyi reddetmesine rağmen gerçekte savaş gemisiyle aynı tabiiyette olması
Bu listeye uyuşturucu kaçakçılığı ayrıca yazılmamıştır.
UNCLOS m. 108, devletlere açık denizdeki uyuşturucu ve psikotrop madde kaçakçılığını bastırmak için iş birliği yapma yükümlülüğü getirir; makul şüphesi bulunan devletin, kendi bayrağını taşıyan gemi için başka devletlerden iş birliği isteyebileceğini belirtir.
Yabancı bayraklı gemiye yalnız uyuşturucu şüphesiyle çıkmak için m. 108 tek başına genel yetki oluşturmaz; uygulanabilir başka bir andlaşma, bayrak devletinin izni veya ayrı bir hukuki dayanak gerekir.
Deniz haydutluğundaki evrensel el koyma yetkisi, köle ticaretindeki ziyaret yetkisi, yetkisiz yayındaki özel yargı bağlantıları ve uyuşturucu iş birliği aynı hukuki sonuç altında toplanmamalıdır.
Kesintisiz takip de bir suç listesi değil, kıyı devletinin belirli koşullarla kullandığı takip yetkisidir.
UNCLOS m. 111 uyarınca takip, yabancı gemi veya teknelerinden biri kıyı devletinin iç suları, takımada suları, karasuları ya da bitişik bölgesindeyken ve ilgili hukuk kuralının ihlal edildiğine inanmak için haklı sebep varken başlamalıdır.
Münhasır ekonomik bölge veya kıta sahanlığından başlayan takip, yalnız o alandaki kıyı devleti haklarını koruyan kuralların ihlaline dayanabilir.
Takip kesintisiz sürdürülmeli ve gemi kendi devletinin veya üçüncü bir devletin karasularına girdiğinde sona ermelidir.
Hava sahası ve çözüm sırası
Devletin egemen hava sahası kara ülkesi, iç suları ve karasuları üzerindedir.
Münhasır ekonomik bölge veya açık deniz üzerindeki uçuş serbestisi, bu alanların kıyı devletinin egemen hava ülkesi olmadığını gösterir.
Takımada geçişi ve boğazlardan transit geçiş gibi rejimler, şartları içinde hava araçlarına da geçiş hakkı tanıyabilir.
Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada
Ülke, Deniz ve Hava Sahası anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.
Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk (MÖHUK) dersindeki diğer konularBu Konunun Sınavdaki Ağırlığı
Ülke, Deniz ve Hava Sahası konusu Hakim-Savcı Adli Yargı düzeyindeki Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk (MÖHUK) dersine bağlıdır. Bu dersin müfredat ağırlığı %7. Ağırlıklar benzersor müfredat analizidir, resmî soru dağılımı değildir. Sınavda kaç soru çıkacağını göstermez.
Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.
İlgili Kavramlar
Bu anlatımda geçen ve sözlükte ayrı bir tanımı bulunan kavramlar.
Kaynaklar
Anlatımdaki bilgiler aşağıdaki resmî kurum yayınlarından doğrulanır ve kendi cümlelerimizle yeniden yazılır.
- ÖSYM (uygular) — Adalet Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğü (ilan/atama)Hâkim ve Savcı Yardımcılığı Sınavı sınavını düzenleyen kurumun resmî sitesi.
- ÖSYM Sınav TakvimiHâkim ve savcı yardımcılığı sınavı başvuru, sınav ve sonuç tarihleri (resmî ÖSYM takvimi).
- Adalet Bakanlığı Personel Genel MüdürlüğüHâkim ve savcı adaylığı ilanları, kontenjanlar ve başvuru şartlarına ilişkin resmî duyurular.
- ÖSYM Aday İşlemleri Sistemi (AİS)e-Devlet ile başvuru, sınav yeri ve sınava giriş belgesi işlemleri.
- ÖSYM Sonuç Açıklama SistemiHâkim-savcı yardımcılığı yazılı sınavı sonuç sorgulama ve belge doğrulama.
- ÖSYM Ana Sayfa ve DuyurularÖSYM güncel duyuruları ve hâkim-savcı yardımcılığı kılavuzuna erişim.
Sık Sorulan Sorular
Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk (MÖHUK) dersindeki diğer konular
Bu ders toplam 14 konu içerir.
- Milletlerarası Hukukun Kaynakları
- Devletin Unsurları ve Tanıma
- Andlaşmalar Hukuku
- Uluslararası Örgütler (Birleşmiş Milletler)
- Uluslararası Sorumluluk ve Uyuşmazlıkların Çözümü
- İnsan Hakları Avrupa Sistemi (İHAS/AİHM)
- Vatandaşlığın Kazanılması
- Vatandaşlığın Kaybedilmesi
- Yabancılar Hukuku
- Kanunlar İhtilafı ve Bağlama Kuralları
- Milletlerarası Yetki
- Tanıma ve Tenfiz
benzersor mobilde yayında
Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.
Hakim-Savcı soru çözme rehberi