Hâkim-Savcı Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk (MÖHUK) Ülke, Deniz ve Hava Sahası Konu Anlatımı

Ülke, devletin egemenlik yetkisini kullandığı mekânsal alanı ifade eder.

Milletlerarası hukukta devlet ülkesinin kara, deniz ve hava unsurlarından oluştuğu kabul edilir.

Kara ülkesi, kıtasal kara parçasını, adaları, kara ülkesi içindeki göl ve akarsuları ve toprak altını kapsar.

Devlet ülkesinin büyük veya küçük olması, tek parça ya da parçalı olması devlet niteliğini değiştirmez.

Asıl mesele, alanın belirlenebilir olması ve yerleşik insan topluluğu tarafından devlet ülkesi olarak yaşanmasıdır.

Kara sınırları genellikle andlaşmalarla çizilir; önce sınır oluşturacak doğal veya yapay unsurlar belirlenir, sonra bunlar harita üzerinde gösterilir ve sahada işaretlenir.

Akarsu sınırlarında ulaşıma elverişlilik, thalweg veya eşit uzaklık çizgisi gibi ölçütler önem kazanabilir.

Dağlarda su ayrımı çizgisi, göllerde ise paylaşım yöntemleri gündeme gelebilir.

Deniz ülkesi, kara ülkesine göre daha katmanlıdır.

İç sular, karasuları ve takımada suları klasik anlamda deniz ülkesi içinde düşünülür.

Karasuları, kıyı devletinin egemenliğinin denize doğru uzandığı alandır; buna karşılık yabancı gemilerin zararsız geçişi gibi milletlerarası hukuktan doğan sınırlamalar bulunur.

Deniz hukukunun tarihsel gelişiminde karasuları yanında açık deniz, bitişik bölge, kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge gibi alanlar ortaya çıkmıştır.

1958 Cenevre Deniz Hukuku Sözleşmeleri ve 1982 Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi, bu alanların kavramsallaşmasında merkezi rol oynar.

Türkiye'nin 1982 Sözleşmesi'ne taraf olmaması, özellikle Ege gibi coğrafi özellikleri yoğun alanlarda deniz yetki alanlarına ilişkin hassasiyetle birlikte değerlendirilir.

Kıyı devletinin deniz yetkileri her alanda aynı yoğunlukta değildir.

İç sularda ve karasularında egemenlik kuvvetli iken, bitişik bölgede gümrük, maliye, sağlık veya göç gibi belirli konularda denetim yetkisi öne çıkar.

Kıta sahanlığı, deniz yatağı ve toprak altındaki doğal kaynaklar üzerinde haklar verir; münhasır ekonomik bölge ise su tabakası, deniz yatağı ve toprak altındaki canlı ve cansız kaynakların araştırılması, işletilmesi ve korunması bakımından kıyı devletine işlevsel yetkiler sağlar.

Bu alanlar devlet ülkesinin basit uzantısı gibi değil, milletlerarası hukukun tanıdığı özel yetki rejimleri olarak kavranmalıdır.

Açık denizde ise hiçbir devlet egemenlik iddiasında bulunamaz.

Seyrüsefer serbestisi, uçma serbestisi, sualtı kablo ve boru döşeme, bilimsel araştırma, balıkçılık ve suni ada ya da tesis inşa etme gibi serbestiler bu rejimin temelini oluşturur.

Açık denizde gemi üzerinde kural olarak bayrak devleti yetkilidir; deniz haydutluğu, köle ticareti, uyuşturucu ticareti, izinsiz yayın veya kesintisiz takip gibi istisnalar ayrıca değerlendirilir.

Deniz alanlarının sınırlandırılması, özellikle kıyıları karşı karşıya veya bitişik devletler arasında önemlidir.

Karasuları bakımından özel koşullar ve tarihsel haklar dikkate alınabilir.

Kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge için 1982 Sözleşmesi, hakkaniyete uygun çözüme ulaşmak amacıyla UAD Statüsü'nün 38. maddesinde belirtilen milletlerarası hukuka göre anlaşma yapılmasını öne çıkarır.

Bu formül, tek başına her somut olay için mekanik bir çizgi üretmez; kıyıların genel yapısı, kıyı uzunlukları, adaların etkisi ve ilgili coğrafi koşullar değerlendirilir.