Hâkim-Savcı Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk (MÖHUK) Tanıma ve Tenfiz Konu Anlatımı

MOHUK’ta tanıma ve tenfiz, yabancı bir yargı kararının Türkiye’de hangi sonuçları doğuracağını belirleyen ayrı fakat bağlantılı kurumlardır.

Tenfiz, yabancı mahkeme ilamının Türkiye’de icra edilebilmesi için gerekir.

Yabancı mahkemelerden hukuk davalarına ilişkin olarak verilmiş ve verildiği devlet hukukuna göre kesinleşmiş ilamlar, Türkiye’de kendiliğinden icra edilemez; yetkili Türk mahkemesinden tenfiz kararı alınması gerekir.

Yabancı ceza ilamlarında yer alan kişisel haklara ilişkin hükümler için de tenfiz istenebilir.

Tanıma ise ilamın icrası değil, kesin hüküm veya kesin delil etkisinin Türkiye’de kabul edilmesidir.

Bu nedenle tanımada tenfiz şartları esas alınır, fakat karşılıklılığa ilişkin şart uygulanmaz.

Tenfiz bakımından görevli mahkeme asliye mahkemesidir.

Yetki, kendisine karşı tenfiz istenen kişinin Türkiye’deki yerleşim yerine bağlanır.

Bu yer yoksa sakin olduğu yer mahkemesi yetkilidir.

Türkiye’de yerleşim yeri veya sakin olunan yer de bulunmuyorsa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden biri seçilebilir.

Tenfiz isteminde bulunabilecek kişi, kararın tenfiz edilmesinde hukuki yararı olan herkestir.

Başvuru dilekçeyle yapılır ve dilekçeye karşı taraf sayısı kadar örnek eklenir.

Dilekçede tarafların ve varsa kanuni temsilci ile vekillerinin ad, soyad ve adresleri, ilamın hangi devlet mahkemesinden verildiği, mahkemenin adı, ilamın tarih ve numarası ile hükmün özeti yer alır.

Tenfiz hükmün yalnız bir kısmı için isteniyorsa bunun hangi kısım olduğu da belirtilir.

Başvuruya eklenmesi gereken belgeler, Türk mahkemesinin yabancı kararın varlığını ve kesinleşmesini denetleyebilmesi için düzenlenmiştir.

Yabancı mahkeme ilamının o ülke makamlarınca usulen onanmış aslı veya ilamı veren yargı organı tarafından onanmış örneği ve onanmış tercümesi sunulur.

Ayrıca ilamın kesinleştiğini gösteren ve o ülke makamlarınca usulen onanmış yazı veya belge ile onanmış tercümesi eklenir.

Tenfiz istemine ilişkin dilekçe duruşma günüyle birlikte karşı tarafa tebliğ edilir.

İhtilafsız kaza kararlarının tanınması ve tenfizi de aynı tebliğ düzenine tabidir; hasımsız ihtilafsız kaza kararlarında ise tebliğ hükmü uygulanmaz.

İnceleme basit yargılama usulüne göre yapılır.

Tenfiz şartları, yabancı kararın Türkiye’de icra edilmesine izin verilip verilmeyeceğini belirleyen çekirdek denetim alanıdır.

İlk şart, Türkiye Cumhuriyeti ile ilamın verildiği devlet arasında karşılıklılık esasına dayanan bir anlaşmanın veya o devlette Türk mahkemesi ilamlarının tenfizini mümkün kılan kanun hükmünün ya da fiili uygulamanın bulunmasıdır.

İkinci olarak ilam, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen bir konuda verilmiş olmalıdır.

Davalının itiraz etmesi halinde ayrıca, ilamın dava konusu veya taraflarla gerçek ilişkisi bulunmadığı halde kendisine yetki tanıyan bir devlet mahkemesince verilmemiş olması aranır.

Üçüncü şart, hükmün kamu düzenine açıkça aykırı olmamasıdır.

Dördüncü denetim, savunma hakkıyla ilgilidir: kendisine karşı tenfiz istenen kişi yabancı mahkemeye usulüne uygun çağrılmamış, temsil edilmemiş veya ilgili devlet hukukuna aykırı biçimde gıyabında ya da yokluğunda hüküm verilmişse ve bu kişi buna dayanarak Türk mahkemesinde itiraz ederse tenfiz engeli doğar.

Karşı tarafın itiraz alanı sınırlıdır.

Karşı taraf, ancak tenfiz şartlarının bulunmadığını veya yabancı mahkeme ilamının kısmen ya da tamamen yerine getirilmiş olduğunu yahut yerine getirilmesine engel bir sebep ortaya çıktığını ileri sürebilir.

Mahkeme, ilamın kısmen veya tamamen tenfizine ya da istemin reddine karar verebilir.

Tenfiz kararı yabancı mahkeme ilamının altına yazılır ve hakim tarafından mühürlenip imzalanır.

Tenfiz edilen yabancı ilamlar Türk mahkemelerinden verilmiş ilamlar gibi icra olunur.

Tenfiz isteminin kabulü veya reddi hakkındaki kararların temyizi genel hükümlere tabidir ve temyiz yerine getirmeyi durdurur.

Tanıma kararı verildiğinde ise yabancı ilamın kesin hüküm veya kesin delil etkisi, yabancı mahkeme kararının kesinleştiği andan itibaren hüküm ifade eder.

Yabancı hakem kararları için kanun ayrı bir tenfiz rejimi kurar.

Kesinleşmiş ve icra kabiliyeti kazanmış ya da taraflar için bağlayıcı olan yabancı hakem kararları tenfiz edilebilir.

Tenfiz, tarafların yazılı olarak kararlaştırdığı yer asliye mahkemesinden istenir; böyle bir anlaşma yoksa aleyhine karar verilen tarafın Türkiye’deki yerleşim yeri, yoksa sakin olduğu yer, bu da yoksa icraya konu olabilecek malların bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir.

Başvuran taraf tahkim sözleşmesi veya şartının aslı ya da onanmış örneğini, hakem kararının kesinleşmiş ve icra kabiliyeti veya bağlayıcılık kazanmış aslını ya da onanmış örneğini ve bunların tercüme edilmiş onanmış örneklerini sunar.

Hakem kararlarının tenfizinde tebliğ, karar ve temyize ilişkin bazı hükümler kıyas yoluyla uygulanır.

Hakem kararlarında ret sebepleri, tahkim ilişkisinin varlığı ve usul güvenceleri etrafında toplanır.