HMGS Ceza Yargılama Usulü İstinaf Konu Anlatımı

İstinaf, ceza yargılamasında ilk derece mahkemesinin hükmünü bölge adliye mahkemesi önüne taşıyan olağan kanun yoludur.

Temyizden farklı olarak yalnız soyut hukuk denetimiyle sınırlı düşünülmez; dosyadaki deliller, işlemler, usul hataları ve ispat değerlendirmesi de istinaf incelemesinin konusu olabilir.

Bu nedenle istinaf, ilk derece hükmünün hem hukuki hem de gerektiğinde maddi yönden yeniden gözden geçirilmesini sağlar.

Kural, ilk derece mahkemelerinden verilen hükümlere karşı istinafa başvurulabilmesidir.

Ayrıca hükümden önce verilip hükme esas oluşturan veya başka bir kanun yolu bulunmayan mahkeme kararları da hükümle birlikte istinaf denetimine götürülebilir.

Böylece ara kararın etkisi hükümde görünür hale geldiğinde, o karar da denetim dışında kalmaz.

Kanun bazı hükümleri istinaf dışında bırakır.

Hapis cezasından çevrilen adli para cezaları hariç olmak üzere, sonuç olarak belirlenen on beş bin Türk lirası dahil adli para cezasına mahkumiyet hükümleri istinafa konu edilemez.

Üst sınırı beş yüz günü geçmeyen adli para cezasını gerektiren suçlardan verilen beraat hükümleri de istinafa kapalıdır.

Kanunlarda kesin olduğu yazılı bulunan hükümler bakımından da aynı sonuç geçerlidir.

Bu şekilde kesinleşen hükümler tekerrüre esas olmaz.

Buna karşılık on beş yıl ve daha fazla hapis cezasına ilişkin hükümler için başvuru şartı aranmaz; bölge adliye mahkemesi resen inceleme yapar.

Sınavda istinafın kapsamı sorulurken bu iki uç birlikte hatırlanmalıdır: Bazı hafif sonuçlar kapalıdır, bazı ağır hapis hükümleri ise kendiliğinden denetlenir.

İstinaf istemi, gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki hafta içinde yapılır.

Başvuru hükmü veren mahkemeye dilekçeyle sunulabilir veya zabıt katibine beyanda bulunularak tutanağa geçirilebilir; tutanak hakime onaylatılır.

Tutuklu sanık bakımından tutuklulara özgü başvuru kolaylığı saklıdır.

Ağır ceza mahkemelerinde bulunan Cumhuriyet savcıları, yargı çevreleri içindeki asliye mahkemesi hükümlerine karşı kararın o yer Cumhuriyet başsavcılığına gelişinden itibaren iki hafta içinde istinafa başvurabilir.

Sanık, katılan, katılma talebi karara bağlanmamış veya reddedilmiş olanlar ile katılan sıfatını alabilecek suçtan zarar görenlerin başvurularında neden göstermemesi incelemeye engel olmaz.

Cumhuriyet savcısı ise istinaf nedenlerini gerekçeleriyle açıkça yazmak zorundadır; bu istem ilgililere tebliğ edilir ve cevap süresi tanınır.

Yoklukta aleyhine hüküm verilen sanık eski hale getirme isteyebilir, fakat bu durum istinaf süresini durdurmaz.

Eski hale getirme süresi içinde istinaf süresi de işler; sanık ayrıca istinaf isteminde bulunmalıdır.

Bu durumda istinafla ilgili işlemler, eski hale getirme talebi hakkında karar verilinceye kadar ertelenir.

Bu kural, sınavda önemli bir usul tuzağıdır: Eski hale getirme istemi tek başına istinaf başvurusu yerine geçmez.

Süresinde yapılan istinaf başvurusu ise hükmün kesinleşmesini engeller.

Başvurunun zamanında olup olmadığı, kararın istinafa açık bulunup bulunmadığı ve başvuranın bu yola gitme hakkı, daha sonra hem ilk derece mahkemesi hem de bölge adliye mahkemesi düzeyinde kontrol edilebilir.

Hükmü veren mahkemenin ilk kontrol yetkisi vardır.

İstinaf istemi kanuni süreden sonra yapılmışsa, istinafa kapalı bir hükme yönelmişse veya başvuranın bu hakkı yoksa mahkeme dilekçeyi reddeder.

Başvuran Cumhuriyet savcısı veya ilgililer, ret kararının tebliğinden itibaren iki hafta içinde bölge adliye mahkemesinden bu konuda karar vermesini isteyebilir.

Bu nedenle ilk derece mahkemesinin ret kararı nihai kapanış gibi görülmemelidir; başvuru sahibinin bölge adliye mahkemesinden değerlendirme isteme imkanı vardır.

İlk derece mahkemesi başvuruyu reddetmezse dilekçe veya beyan tutanağının örneği karşı tarafa tebliğ edilir.

Karşı taraf iki hafta içinde yazılı cevap verebilir; karşı taraf sanıksa cevabını zabıt katibine tutanağa bağlatacağı beyanla da verebilir.

Süre bitince dosya bölge adliye mahkemesine gönderilir.

Dosya bölge adliye mahkemesine geldiğinde işbölümüne göre görevli ceza dairesine verilir ve varsa tebligat eksikleri giderilir.

Ön inceleme dosya üzerinden yapılır.

Bölge adliye mahkemesi yetkisizse dosyanın yetkili bölge adliye mahkemesine gönderilmesine karar verir.

Başvurunun süresinde yapılmadığı, kararın istinafta incelenebilir nitelikte olmadığı veya başvuranın hakkı bulunmadığı anlaşılırsa istinaf başvurusunun reddine karar verilir; bu ön inceleme kararları itiraza tabidir.

Ön inceleme, esasa girilmeden önce kanun yolunun kapısını kontrol eden aşamadır.

Bu aşamayla esasa ilişkin “istinaf başvurusunun esastan reddi” karıştırılmamalıdır; biri kabul edilebilirlik, diğeri hükmün içeriğiyle ilgilidir.

Esas incelemede bölge adliye mahkemesinin seçenekleri çeşitlidir.

Dosyayı ve sunulan delilleri inceledikten sonra ilk derece kararında usule veya esasa ilişkin hukuka aykırılık bulunmadığını, delil veya işlem eksikliği olmadığını ve ispat değerlendirmesinin yerinde olduğunu görürse başvuruyu esastan reddeder.

Bazı hukuka aykırılıklar, yeni bir yargılama gerektirmeden düzeltilebilir; bu durumda düzelterek esastan ret sonucu doğar.

Cumhuriyet savcısının başvuru nedeni doğrultusunda mahkumiyet konusu suç için kanundaki en alt derecenin uygulanması uygun görülürse veya başka araştırma gerekmeksizin cezayı kaldıran, azaltan ya da ceza verilmesine yer olmadığı sonucunu doğuran kişisel nedenler varsa da düzeltme yoluyla sonuç kurulabilir.

Olayın daha fazla araştırılmasına gerek olmadan davanın reddi veya güvenlik tedbirindeki hatanın düzeltilmesi de aynı mantıkla ele alınabilir.

Bazı durumlarda ise hükmün bozulması gerekir.

İlk derece kararında mutlak hukuka aykırılık nedenleri bulunması, soruşturma veya kovuşturma şartının gerçekleşmemiş olması, önödeme veya uzlaştırma usulünün uygulanmamış bulunması ya da davanın ilk derece mahkemesinde görülen başka bir dava ile birlikte yürütülmesinin zorunlu olması halinde bölge adliye mahkemesi hükmü bozarak dosyayı yeniden incelenmek ve hüküm kurulmak üzere ilk derece mahkemesine veya kendi yargı çevresinde uygun göreceği başka bir ilk derece mahkemesine gönderir.

Diğer hallerde ise gerekli tedbirleri alır, davanın yeniden görülmesine ve duruşma hazırlığına başlanmasına karar verir.

Duruşma sonunda bölge adliye mahkemesi başvuruyu esastan reddedebilir veya ilk derece hükmünü kaldırarak yeniden hüküm kurabilir.

Bölge adliye mahkemesinde duruşma açıldığında genel duruşma hükümleri uygulanır, fakat istinafa özgü bazı anlatım aşamaları vardır.

Görevlendirilen üyenin inceleme raporu, ilk derece mahkemesinin gerekçeli hükmü, ilk derecede dinlenen tanıkların ifade tutanakları, keşif tutanakları ve bilirkişi raporu anlatılır.