HMGS Ceza Yargılama Usulü Temyiz Konu Anlatımı

Temyiz, ceza yargılamasında Yargıtay denetimine götüren kanun yoludur ve temel işlevi hükmün hukuka uygun kurulup kurulmadığını sınamaktır.

Bu nedenle temyizi, istinafın devamı gibi düşünmek öğrenme hatasına yol açar.

İstinaf aşamasında bölge adliye mahkemesi olay, delil ve hukuk değerlendirmesi yapabilir; temyizde ise ağırlık hukuki denetimdedir.

CMK temyiz nedenini hükmün hukuka aykırı olmasıyla sınırlar ve hukuka aykırılığı bir hukuk kuralının hiç uygulanmaması ya da yanlış uygulanması olarak tanımlar.

Bu çerçevede Yargıtay, dosyadaki her ihtilafı yeniden yargılama konusu yapmaz; hüküm kurulurken görev, yetki, usul güvenceleri, delil yasakları, gerekçe ve yaptırım kurallarının kanuna uygun biçimde işletilip işletilmediğini inceler.

Sınav bakımından ilk ayrım, hangi kararların temyize konu olabileceğidir.

Kanun, bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin bozma dışında kalan hükümlerinin temyiz edilebileceğini söyler; fakat hemen ardından geniş bir temyiz kapalılığı listesi kurar.

İlk derece mahkemesinin verdiği beş yıl veya daha az hapis cezasına ya da adli para cezasına karşı istinaf başvurusunun esastan reddi, beş yıl veya daha az hapis cezasını artırmayan bölge adliye mahkemesi kararı, yalnız adli para cezasını gerektiren suçlara ilişkin kararlar, belirli müsadere kararları, on yıl veya daha az hapis cezasını ya da adli para cezasını gerektiren suçlarda beraatin istinafta esastan reddi gibi haller temyize kapalı olabilir.

Buna karşılık kanun, bazı suçlar bakımından bu kapalılığın dışında özel bir temyiz imkanı tanımıştır.

Hakaretin belirli hali, halkı kin ve düşmanlığa tahrik, Cumhurbaşkanına hakaret, silahlı örgüt, halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma, Terörle Mücadele Kanunu ve toplantı gösteri düzenine ilişkin sayılan suçlarda verilen bölge adliye mahkemesi kararları, normal kesinlik sınırları içinde görünse bile temyiz edilebilir.

Buradaki pratik tuzak şudur: yalnız ceza miktarına bakmak yetmez; kararın hangi mahkemeden geldiği, istinafta ne yapıldığı, hükmün türü ve suçun kanundaki özel listeye girip girmediği birlikte değerlendirilir.

Hükümden önce verilen ara kararlar da bağımsız temyiz konusu yapılmaz; hükme esas oluşturan veya başka kanun yolu bulunmayan kararlar ancak hükümle birlikte temyiz edilebilir.

Temyiz başvurusunun süresi, gerekçeli hükmün ilgiliye tebliğ edildiği tarihten itibaren iki haftadır.

Başvuru, hükmü veren mahkemeye dilekçe verilerek veya zabıt katibine beyanda bulunularak yapılır; beyan tutanağa geçirilir ve hakime onaylatılır.

Tutuklu sanık yönünden kanun yollarına başvuruda özel kolaylıklar saklıdır.

Süresinde yapılan temyiz, hükmün kesinleşmesini engeller; bu etki temyizin en önemli usuli sonucudur.

Buna karşılık süresi geçtikten sonra başvuru yapılmışsa, karar temyize elverişli değilse veya başvuranın temyiz hakkı yoksa hükmü veren mahkeme temyiz istemini reddeder.

Bu ret kararına karşı iki hafta içinde Yargıtaydan karar istenebilir; ancak bu başvuru, yalnız bu nedenle infazı kendiliğinden ertelemez.

Yargıtay da kendi incelemesinde süresizlik, temyiz edilemezlik, başvuru hakkının bulunmaması veya dilekçede temyiz sebebi gösterilmemesi hallerini tespit ederse temyiz istemini reddeder.

Temyiz dilekçesinin içeriği de başvurunun kaderini etkiler.

Temyiz eden, hükmün neden bozulmasını istediğini göstermek zorundadır; temyiz sebebi yalnız hükmün hukuki yönüne ilişkin olabilir.

Bu nedenle yalnızca deliller farklı değerlendirilmeli, tanığa inanılmamalıydı veya ceza ağır oldu biçimindeki soyut yakınmalar, hukuki hata ile ilişkilendirilmediği sürece temyiz mantığına tam oturmaz.

Cumhuriyet savcısı temyiz ettiğinde istemin sanığın yararına mı yoksa aleyhine mi olduğunu açıkça belirtir.

Sanığın yararına olan kurallara aykırılık, savcıya sanık aleyhine bozma isteme hakkı vermez; bu da aleyhe sonuç doğuracak temyizlerde dikkat edilmesi gereken bir sınırdır.

Temyiz dilekçesi reddedilmezse karşı tarafa tebliğ edilir; karşı taraf iki hafta içinde cevap verebilir.

Dosya daha sonra Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir.

Başsavcılığın düzenlediği tebliğname, hükmü temyiz edenlere veya aleyhlerine sonuç doğurabilecek görüş içermesi halinde ilgili sanık, müdafi, katılan ya da vekile tebliğ edilir ve buna da iki hafta içinde cevap verilebilir.

Yargıtay incelemesinin kapsamı, temyiz başvurusunda belirtilen hususlarla sınırlıdır.

Eğer temyiz istemi usule ilişkin noksanlara dayanıyorsa, başvuruda bu noksanlara temel gösterilen olaylar incelenir.

Ancak CMK m. 289, dilekçede yazılmasa bile kesin hukuka aykırılık sayılan halleri saklı tutar.

Mahkemenin kanuna uygun kurulmaması, yasaklı hakimin hükme katılması, reddi kabul edilmiş ya da hukuka aykırı biçimde reddedilmiş hakimin hükümde yer alması, mahkemenin kanuna aykırı biçimde kendisini görevli veya yetkili görmesi, zorunlu kişilerin yokluğunda duruşma yapılması, duruşma açıklığının ihlali, hükmün kanuni gerekçeyi içermemesi, savunma hakkının mahkeme kararıyla önemli noktada sınırlandırılması ve hükmün hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen delile dayanması bu kapsamdadır.

Yargıtay, temyiz olunan hükmü hukuka uygun bulursa istemi esastan reddeder.

Hükmü etkileyecek hukuka aykırılık görürse bozar ve bozma nedenlerini ilamda ayrı ayrı gösterir.

Bozma, hukuka aykırılığın hükme esas alınan işlemlerden kaynaklanması halinde o işlemlere de uzanır.

On yıl veya daha fazla hapis cezalarına ilişkin hükümlerde Yargıtay uygun görürse duruşmalı inceleme yapabilir; tutuklu sanığın duruşmaya katılma isteminde bulunamaması ayrıca bilinmelidir.

Sonuç olarak temyizde doğru öğrenme sırası, önce kararın temyize açık olup olmadığını, sonra sürenin ve başvuru hakkının varlığını, ardından dilekçede hukuki sebep gösterilip gösterilmediğini ve en sonunda Yargıtay incelemesinin sınırını denetlemektir.

Temyizde başvuru hakkı bakımından genel kanun yolu hükümleri de arka planda tutulmalıdır.

Cumhuriyet savcısı, sanık, katılan ve kanuna göre kanun yoluna başvurabilecek diğer ilgililer temyiz yolunu kullanabilir; fakat başvuru hakkı bulunmayan kişinin dilekçesi esasa girilmeden reddedilir.

Bu nedenle kararın temyize açık olması tek başına yeterli değildir; başvuranın o karardan hukuken etkilenmesi ve kanunun kendisine bu yolu tanıması gerekir.

Hükmün gerekçesiyle birlikte tebliği süre başlangıcı olduğundan, açıklama anı ile tebliğ anı birbirine karıştırılmamalıdır.

Özellikle yoklukta verilen ve sanık aleyhine olan hükümler bakımından eski hale getirme hükümlerinin uygulanabilmesi, süre hesabının yalnız takvim bilgisiyle değil, tarafın hükümden usulünce haberdar edilip edilmediğiyle birlikte düşünülmesini gerektirir.

Temyiz başvurusunda bozma nedeni gösterilmesi zorunluluğu, dilekçenin kısa olamayacağı anlamına gelmez; fakat dilekçe hukuki denetimin konusunu belirleyecek kadar açık olmalıdır.

Örneğin mahkemenin görevli olmadığı, zorunlu müdafi yokluğunda hüküm kurulduğu, gerekçede suçun unsurlarının tartışılmadığı, kanuni indirim sırasının yanlış uygulandığı veya hükmün yasak delile dayandığı ileri sürülebilir.

Buna karşılık yalnızca mahkeme bana inanmadı demek, hukuki aykırılık kurulmadıkça temyiz sebebini belirginleştirmez.

Yargıtay kararının türleri de sonuç bakımından ayrılır.