Uluslararası Adalet Divanı, Birleşmiş Milletlerin başlıca yargı organıdır ve on beş bağımsız yargıçtan oluşur. Çekişmeli davalarda yalnız devletler taraf olabilir; Divanın yetkisi devletlerin rızasına dayanır. Rıza özel anlaşma, bir antlaşmadaki yargı kaydı, Statü m. 36/2 uyarınca karşılıklı zorunlu yargı yetkisi beyanları veya davalı devletin sonradan kabulü yoluyla kurulabilir. Bir devletin Statüye taraf olması tek başına her uyuşmazlıkta yetki doğurmaz. Divan Statü m. 38'deki hukuk kaynaklarını uygular; hüküm kesindir ve yalnız davanın taraflarını o dava bakımından bağlar. Genel Kurul ve Güvenlik Konseyi her hukuki sorun için, diğer yetkilendirilmiş BM organları ve uzman kuruluşlar ise faaliyet alanlarındaki hukuki sorunlar için danışma görüşü isteyebilir. Türkiye'nin genel zorunlu yargı yetkisi beyanı bulunmaması, özel bir uyuşmazlıkta başka bir rıza temeliyle Divan yetkisini kabul edemeyeceği anlamına gelmez.
HMGS Uluslararası Sorumluluk ve Uyuşmazlıkların Çözümü Konu Anlatımı
Uluslararası Sorumluluk ve Uyuşmazlıkların Çözümü konusunun özeti ve anlatımı — HMGS Milletlerarası Hukuk dersi. Özet her zaman ücretsiz.
Kısaca
Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.
Özet: Sesli anlatım yakında
Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış
HMGS konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.
HMGS ders notları PDF’ini indirKonu Anlatımı
Tam anlatım: Sesli anlatım yakında
Uluslararası Adalet Divanı, Birleşmiş Milletler Antlaşması m. 92 uyarınca BM'nin başlıca yargı organıdır ve Divan Statüsü BM Antlaşmasının ayrılmaz parçasıdır.
Merkezi Lahey'dedir.
Kurum, Milletler Cemiyeti dönemindeki Daimi Adalet Divanının devamı niteliğinde kurulmuş olsa da ayrı bir mahkemedir ve 1946'dan beri faaliyet gösterir.
Görevi devletler arasındaki hukuki uyuşmazlıkları bağlayıcı hükümle çözmek ve yetkili BM organları ile uzman kuruluşlara danışma görüşü vermektir.
Divan on beş bağımsız yargıçtan oluşur.
Yargıçlar devlet temsilcisi değildir; yüksek ahlaki nitelikleri taşıyan ve kendi ülkelerinde en yüksek yargı görevine atanma koşullarını sağlayan veya uluslararası hukukta yetkinliği kabul edilen kişiler arasından seçilir.
BM Genel Kurulu ve Güvenlik Konseyi seçimleri birbirinden bağımsız yapar; adayın her iki organda da gerekli çoğunluğu alması gerekir.
Aynı devletin iki vatandaşı aynı anda Divanda yer alamaz ve heyetin bütünü başlıca hukuk sistemleri ile uygarlık biçimlerinin temsilini gözetir.
Çekişmeli davalarda yalnız devletler taraf olabilir.
Özel kişiler, şirketler, sivil toplum kuruluşları veya uluslararası örgütler kendi adlarına dava açamaz.
Divanın bir uyuşmazlığı karara bağlama yetkisi devletlerin rızasına dayanır.
Bu rıza, uyuşmazlık çıktıktan sonra yapılan özel anlaşmayla, daha önce kabul edilmiş bir antlaşmadaki yargı kaydıyla, Statü m. 36/2 kapsamında karşılıklı zorunlu yargı yetkisi beyanlarıyla veya başvurudan sonra davalı devletin açık ya da davranıştan anlaşılan kabulüyle kurulabilir.
Statüye taraf olmak Divana erişim sağlar; fakat tek başına her uyuşmazlık için yargı yetkisi vermez.
Divan uygulanacak hukuku Statü m. 38 çerçevesinde belirler: uyuşmazlık taraflarınca kabul edilen uluslararası antlaşmalar, hukuk kuralı olarak kabul edilmiş genel uygulamayı gösteren uluslararası teamül ve uygar milletlerce kabul edilen genel hukuk ilkeleri başlıca kaynaklardır.
Statü m. 59 saklı kalmak üzere yargı kararları ve en yetkin hukukçuların öğretileri yardımcı belirleme araçlarıdır.
Taraflar anlaşırsa Divan hakkaniyet ve nesafet uyarınca karar verebilir.
Hüküm gerekçeli, kesin ve temyize kapalıdır.
Statü m. 59'a göre karar yalnız taraflar arasında ve o belirli dava bakımından bağlayıcıdır; bu madde Divanın yetki temeli değil, hükmün bağlayıcı etkisinin sınırıdır.
Kararın anlamı veya kapsamı uyuşmazlık konusu olursa taraflardan birinin istemiyle yorum yapılabilir.
Sonucu belirleyici ve daha önce bilinmeyen yeni bir olgunun ortaya çıkması hâlinde Statüdeki sıkı süre ve koşullarla revizyon istenebilir.
Danışma görüşü çekişmeli davadan farklıdır.
BM Genel Kurulu ve Güvenlik Konseyi herhangi bir hukuki sorun hakkında görüş isteyebilir.
Genel Kurulca yetkilendirilmiş diğer BM organları ve uzman kuruluşlar ise kendi faaliyet alanları içindeki hukuki sorunlar için başvurabilir.
Danışma görüşleri kural olarak çekişmeli dava hükmü gibi tarafları bağlamaz; buna rağmen BM sistemi içinde hukuki açıklık ve kurumsal yönlendirme sağlar.
Türkiye bakımından doğru ifade, ülkenin Divan Statüsüne taraf olduğu fakat güncel listede Statü m. 36/2 uyarınca genel bir zorunlu yargı yetkisi beyanının bulunmadığıdır.
Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada
Uluslararası Sorumluluk ve Uyuşmazlıkların Çözümü anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.
Milletlerarası Hukuk dersindeki diğer konularBu Konunun Sınavdaki Ağırlığı
Uluslararası Sorumluluk ve Uyuşmazlıkların Çözümü konusu HMGS Tüm Konular düzeyindeki Milletlerarası Hukuk dersine bağlıdır. Bu dersin müfredat ağırlığı %2. Ağırlıklar benzersor müfredat analizidir, resmî soru dağılımı değildir. Sınavda kaç soru çıkacağını göstermez.
Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.
İlgili Kavramlar
Bu anlatımda geçen ve sözlükte ayrı bir tanımı bulunan kavramlar.
Kaynaklar
Anlatımdaki bilgiler aşağıdaki resmî kurum yayınlarından doğrulanır ve kendi cümlelerimizle yeniden yazılır.
- ÖSYM (Adalet Bakanlığı ile)HMGS (Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavı) sınavını düzenleyen kurumun resmî sitesi.
- ÖSYM Sınav Takvimi2026 HMGS başvuru, sınav ve sonuç tarihleri (resmî ÖSYM takvimi).
- HMGS Başvuru — Aday İşlemleri Sistemi (AİS)e-Devlet ile başvuru, sınav yeri ve sınava giriş belgesi işlemleri.
- Adalet BakanlığıHMGS yeterlilik ve hukuk meslekleri (avukatlık, noterlik, hâkimlik-savcılık) kapısına ilişkin resmî mevzuat.
- ÖSYM Sonuç Açıklama SistemiHMGS sonuç sorgulama ve sonuç belgesi doğrulama.
- ÖSYM Ana Sayfa ve DuyurularÖSYM güncel duyuruları ve HMGS kılavuzu erişimi.
Sık Sorulan Sorular
Milletlerarası Hukuk dersindeki diğer konular
Bu ders toplam 6 konu içerir.
benzersor mobilde yayında
Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.
HMGS soru çözme rehberi