HMGS Kurumlar Vergisi Konu Anlatımı

Konu ve Sistem

Kurumlar vergisi, gerçek kişiler yerine belirli kurumların kazançlarını hedefleyen vergidir.

Kanun, verginin konusunu beş grup üzerinden kurar: sermaye şirketleri, kooperatifler, iktisadi kamu kuruluşları, dernek veya vakıflara ait iktisadi işletmeler ve iş ortaklıkları.

Bu kurumların kazançları kurumlar vergisine tabidir.

Kurum kazancı ise gelir vergisinin konusuna giren gelir unsurlarından oluşur.

Bu bağlantı önemlidir; çünkü kurumlar vergisi, gelir unsurlarından tamamen kopuk ayrı bir kazanç evreni yaratmaz, kurum biçimindeki mükelleflerin kazançlarını vergiler.

Sınavlarda ilk adım, kazancı elde eden yapının kanunda sayılan kurumlardan biri olup olmadığını tespit etmektir.

Bir faaliyet kazanç sağlıyor olabilir; fakat kurumlar vergisi bakımından vergiye tabi kurum türlerinden birine bağlanmalıdır.

Mükellef Grupları

Sermaye şirketleri, anonim, limited ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerle benzer nitelikteki yabancı kurumları kapsar.

Kanun uygulamasında Sermaye Piyasası Kurulunun düzenleme ve denetimine tabi fonlar ve bunlara benzer yabancı fonlar da sermaye şirketi sayılır.

Kooperatifler, Kooperatifler Kanununa veya özel kanunlarına göre kurulan kooperatifler ile benzer yabancı kooperatiflerdir.

İktisadi kamu kuruluşları, kamu idare ve kuruluşlarına ait veya bağlı, faaliyetleri devamlı olan ve sermaye şirketi ya da kooperatif dışında kalan ticari, sınai ve zirai işletmelerdir.

Yabancı devletlere veya yabancı kamu kuruluşlarına ait benzer işletmeler de iktisadi kamu kuruluşu gibi değerlendirilir.

Dernek veya vakıflara ait iktisadi işletmeler, dernek veya vakfa ait ya da bağlı olup faaliyetleri devamlı bulunan ticari, sınai ve zirai işletmelerdir.

Kanun, sendikaları dernek, cemaatleri vakıf sayar.

Bu işletmelerin kazanç amacı gütmemesi, görevlerinin kanunla verilmiş olması, tüzel kişiliklerinin veya bağımsız muhasebelerinin bulunmaması mükellefiyeti etkilemez.

Mal veya hizmet bedelinin yalnız maliyeti karşılaması, kar edilmemesi veya karın kuruluş amacına tahsis edilmesi de iktisadi niteliği ortadan kaldırmaz.

İş ortaklıkları ise sayılan kurumların kendi aralarında veya kişilerle birlikte belli bir işi ortaklaşa üstlenip kazancı paylaşmak amacıyla kurdukları ve bu şekilde mükellefiyet tesis edilmesini talep ettikleri ortaklıklardır.

Tüzel kişiliklerinin olmaması mükellefiyeti etkilemez.

Tam ve Dar Mükellefiyet

Tam mükellefiyet, kanuni veya iş merkezi Türkiye'de bulunan kurumlar için geçerlidir.

Bu kurumlar hem Türkiye içinde hem Türkiye dışında elde ettikleri kazançların tamamı üzerinden vergilendirilir.

Kanuni merkez, kurumun kuruluş belgelerinde veya ilgili düzenlemelerinde gösterilen merkezdir.

İş merkezi ise iş bakımından işlemlerin fiilen toplandığı ve yönetildiği merkezdir.

Dar mükellefiyet, kanuni ve iş merkezlerinin her ikisi de Türkiye'de bulunmayan kurumlar için söz konusudur.

Bu kurumlar yalnız Türkiye'de elde ettikleri kazançlar üzerinden vergilendirilir.

Dar mükellefiyette kurum kazancı; Türkiye'de işyeri veya daimi temsilci aracılığıyla elde edilen ticari kazançlar, Türkiye'de bulunan zirai işletmeden elde edilen kazançlar, Türkiye'de elde edilen serbest meslek kazançları, taşınır ve taşınmazlar ile hakların Türkiye'de kiralanmasından elde edilen iratlar, Türkiye'de elde edilen menkul sermaye iratları ve diğer kazanç ve iratlardan oluşur.

Türkiye'de elde edilme ve daimi temsilci konularında Gelir Vergisi Kanununun ilgili hükümlerine gönderme yapılır.

Bu nedenle kurumlar vergisindeki dar mükellefiyet soruları, çoğu zaman Türkiye kaynaklı gelir ölçütlerinin doğru uygulanmasını gerektirir.

Safi Kurum Kazancı ve Matrah

Tam mükellefiyet esasında kurumlar vergisi, mükelleflerin bir hesap dönemi içinde elde ettikleri safi kurum kazancı üzerinden hesaplanır.

Safi kurum kazancının tespitinde Gelir Vergisi Kanununun ticari kazanç hakkındaki hükümleri uygulanır.

Zirai faaliyetle uğraşan kurumların bu faaliyetlerinden doğan kazançları bakımından da kanunun gösterdiği özel bağlantı dikkate alınır.

Kurum kazancının tespitinde bazı giderlerin ayrıca indirilmesine izin verilir.

Menkul kıymet ihraç giderleri, kuruluş ve örgütlenme giderleri, genel kurul toplantıları ile birleşme, devir, bölünme, fesih ve tasfiye giderleri, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerde komandite ortağın kar payı ve belirli finansal kurum ödemeleri örnek olarak sayılır.

Kanun ayrıca zarar mahsubunu düzenler; kurumlar vergisi matrahının tespitinde beyannamede ayrı ayrı gösterilmek şartıyla belirli zararların indirim konusu yapılması mümkündür.

Beyan Esası ve Tarh

Kurumlar vergisi kural olarak mükellefin veya vergi sorumlusunun beyanı üzerine tarh olunur.

Beyanname, ilgili hesap döneminin sonuçlarını içerir.

Her mükellef vergiye tabi kazancının tamamı için bir beyanname verir.

Ancak tüzel kişiliği bulunmayan iktisadi kamu kuruluşları ile dernek ve vakıflara ait iktisadi işletmelerden her biri için bağlı oldukları kamu tüzel kişileri, dernekler veya vakıflar tarafından ayrı beyanname verilir.

Tam mükelleflerde kurumlar vergisi beyannamesi, hesap döneminin kapandığı ayı izleyen dördüncü ayın birinci gününden yirmi beşinci günü akşamına kadar bağlı olunan vergi dairesine verilir.

Şubeler, ajanslar, alım satım büroları, mağazalar, imalathaneler veya bağlı diğer işyerleri için bağımsız muhasebeleri ve ayrılmış sermayeleri olsa bile ayrı beyanname verilmez.

Mükellefin bağlı olduğu vergi dairesi, kurumun kanuni veya iş merkezinin bulunduğu yerin vergi dairesidir.

Vergilendirme dönemi hesap dönemidir; özel hesap dönemi tayin edilenlerde vergilendirme dönemi özel hesap dönemidir.

Kesinti yoluyla ödenen vergilerde, hak sahipleri ayrıca yıllık beyanname vermiyorsa kesintinin ilgili olduğu dönem vergilendirme dönemi sayılır.

Kurumlar vergisi beyannamenin verildiği vergi dairesince tarh edilir.

Tüzel kişiliğe sahip kurumlarda tarh tüzel kişilik adına yapılır; tüzel kişiliği olmayan iktisadi işletmeler, fonlar ve iş ortaklıkları için kanun özel muhataplar belirler.

Vergi Kesintisi ve Ödeme

Kanun bazı kurumlara yapılan nakden veya hesaben ödemeler üzerinden kurumlar vergisine mahsuben kesinti yapılmasını öngörür.

Kesinti yapmak zorunda olanlar arasında kamu idareleri, iktisadi kamu kuruluşları, ticaret şirketleri, iş ortaklıkları, dernek ve vakıflar, kooperatifler, yatırım fonu yönetenler ve gerçek gelirlerini beyan etmek zorunda olan bazı kişiler sayılır.

Kesinti, kanunda sayılan hak ediş, kira, faiz, kar payı ve belirli ödeme türleri üzerinden uygulanır.

Hesaben ödeme, hak sahibine karşı borçlu durumda gösteren her türlü kayıt ve işlemi ifade eder.

Tam mükellef kurumlar bakımından kurumlar vergisi, beyannamenin verildiği ayın sonuna kadar ödenir.

Muhtasar beyanname ile bildirilen vergiler ise beyannamenin verildiği ayın yirmi altıncı günü akşamına kadar ödenir.

Tasfiye, birleşme, devir ve bölünme gibi hallerde kanun özel ödeme zamanları gösterir.

Dar mükellef kurumlarda, işyeri veya daimi temsilci vasıtasıyla elde edilen kazançların tespitinde kural olarak tam mükellef kurumlara uygulanan hükümler geçerlidir.

Ticarî veya ziraî kazanç dışındaki gelirlerde Gelir Vergisi Kanununun ilgili tespit hükümleri uygulanır.