HMGS Özel Tüketim Vergisi Konu Anlatımı

Özel tüketim vergisi, genel tüketim üzerinden alınan KDV’den daha dar kapsamlı fakat daha yoğun sonuçlar doğuran bir harcama vergisidir.

Kanunun kurduğu sistem, bütün malları değil, ekli listelerde gösterilen belirli malları vergilendirir.

Bu nedenle ÖTV’de ilk soru “işlem tüketim niteliğinde mi” değil, “mal kanuna ekli listelerden hangisinde yer alıyor” sorusudur.

Kanun, listelerdeki malları Türk Gümrük Tarife Cetvelindeki tanımlarla ilişkilendirir; ancak listeler dışındaki tarife değişiklikleri kendiliğinden ÖTV kapsamını değiştirmez.

Verginin temel özelliği, bu mallar üzerinden bir defaya mahsus alınmasıdır.

Bu ifade, aynı malın ekonomik dolaşımdaki her el değiştirmesinde yeniden ÖTV doğmayacağı anlamına gelir; fakat ilk vergilendirme aşamasının hangi olayla gerçekleştiği listeye göre değişir.

Birinci liste esas olarak akaryakıt, petrol türevleri, madeni yağlar ve benzeri enerji ürünleri etrafında kurulur.

Bu listedeki mallarda verginin konusu, malların ithalatçıları veya rafineriler dahil imal edenleri tarafından teslimidir.

Ayrıca bu malların ÖTV uygulanmadan önce müzayede yoluyla satılması da vergiye tabidir.

Bu listede matrah çoğunlukla değer üzerinden değil, kilogram, litre, metreküp, standart metreküp, kilokalori veya benzeri fiziksel ölçüler üzerinden belirlenen maktu tutarlara dayanır.

Dolayısıyla birinci liste için fiyat değişiminden çok malın türü, miktarı ve ölçü birimi önem kazanır.

Bazı malların, birinci listeye dahil olmayan başka malların imalinde kullanılmak üzere tesliminde teminat karşılığı tecil ve sonradan terkin mekanizması vardır.

Bu mekanizma bir istisna gibi görünse de şartlıdır; mal öngörülen amaçla ve sürede kullanılmazsa ertelenmiş vergi gecikme zammı veya mücbir sebep halinde tecil faiziyle tahsil edilir.

İkinci liste motorlu taşıtlar bakımından özel bir mantık taşır.

Kayıt ve tescile tabi taşıtlarda vergi, sıradan teslim anında değil, ilk iktisapta doğar.

İlk iktisap, Türkiye’de daha önce kayıt ve tescil edilmemiş taşıtın kullanılmak üzere ithal edilmesini, müzayede yoluyla veya motorlu araç ticareti yapanlardan edinilmesini, bu kişiler tarafından kullanılmaya başlanmasını, aktife alınmasını ya da adlarına kayıt ve tescil ettirilmesini kapsar.

Bu yüzden sınavda taşıtın yalnız teslim edilip edilmediğine bakmak eksik olur; kayıt ve tescil rejimi ile ilk iktisap kavramı birlikte okunmalıdır.

Kayıt ve tescile tabi taşıtlarda mükellef motorlu araç ticareti yapanlar, kullanmak üzere ithal edenler veya müzayede yoluyla satış yapanlardır.

Kayıt ve tescile tabi olmayan ikinci liste malları ise daha çok imalatçı veya ithalatçı teslimi mantığıyla diğer listelere yaklaşır.

Üçüncü liste içecek ve tütün ürünleri bakımından iki cetvelli bir yapı kurar.

Bir cetvelde alkollü ve bazı alkolsüz içecekler, diğer cetvelde tütün mamulleri ve makaron gibi ürünler bulunur.

Bu listedeki mallarda verginin konusu, kural olarak ithalat veya imal edenlerin teslimidir; ÖTV uygulanmadan önce müzayede satışı da kapsama girer.

Matrah yapısı burada özellikle önemlidir.

Bazı içeceklerde yalnız nispi vergi uygulanmakla birlikte hesaplanan tutar asgari maktu vergiye göre bulunacak tutarın altına düşemez.

Tütün mamullerinde ise nihai tüketiciye uygulanan perakende satış fiyatı matrah olarak karşımıza çıkar; maktu vergi ile asgari maktu eşiği gözeten nispi vergi birlikte çalışabilir.

Bu nedenle üçüncü liste sorularında yalnız oranı bilmek yetmez; malın hangi cetvelde olduğu, birim ambalaj veya alkol derecesi gibi ölçülerin nasıl kullanıldığı da önemlidir.

Dördüncü liste, ilk üç listeye girmeyen çeşitli tüketim mallarını kapsar.

Kozmetik ürünleri, kürk veya kürk taklidi eşya, bazı kristal eşyalar, elektrikli cihazlar ve benzeri mallar bu alanda düşünülebilir.

Bu listedeki vergilendirme de ithalat veya imal ya da inşa edenlerin teslimi üzerinden işler; ÖTV uygulanmadan önce müzayede satışı yapılırsa bu satış da vergiyi doğurabilir.

Matrah, genel olarak ÖTV hariç KDV matrahını oluşturan unsurlardan meydana gelir.

Dördüncü liste bakımından önemli bir öğrenme tuzağı, diplomatik istisnanın her liste için aynı kapsamda olduğunu sanmaktır.

Kanundaki diplomatik istisna birinci, ikinci ve üçüncü listeler için düzenlenmiş olup dördüncü listeyi aynı şekilde kapsamaz.

ÖTV’de istisnaların sınırı ayrıca katıdır; bu vergiye ilişkin istisna ve muafiyetler kural olarak ancak ÖTV Kanununa hüküm eklenerek veya bu kanunda değişiklik yapılarak getirilebilir, uluslararası anlaşmalar saklıdır.

Vergiyi doğuran olay, ÖTV’de liste sisteminin zamana bağlanmış halidir.

Mal teslimi veya ilk iktisap varsa olay malın teslimi veya ilk iktisabı anında doğar.

Teslimden önce fatura veya benzeri belge düzenlenmişse, belgede gösterilen miktarla sınırlı olarak belge tarihi öne geçer.

Kısım kısım teslim olağan ise veya taraflar böyle kararlaştırmışsa her kısım ayrı zaman noktasında değerlendirilir.

Komisyoncu veya konsinyasyon yoluyla satışlarda birinci, ikinci ve dördüncü listedeki mallar için alıcıya teslim; üçüncü listedeki mallar için komisyoncuya veya konsinyi işletmeye teslim özel olarak önemlidir.

İthalatta gümrük yükümlülüğünün doğması, ithalat vergilerine tabi olmayan işlemlerde ise gümrük beyannamesinin tescili esas alınır.

Bu farklılıklar, ÖTV’nin “tek seferlik” olmasına rağmen tek tip bir doğum anına sahip olmadığını gösterir.

İstisna, indirim ve sorumluluk hükümleri verginin uygulama güvenliğini tamamlar.

İhracat tesliminin vergiden istisna olabilmesi için teslimin yurt dışındaki müşteriye yapılması ve malın Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Bölgesinden çıkması gerekir; malın ihraç edilmeden önce yurt içinde işlenmek veya değerlendirilmek üzere alıcıya ya da onun adına hareket edenlere verilmesi bu sonucu sağlamaz.

Aynı listedeki başka bir ÖTV’ye tabi malın imalinde kullanılan mallar için ödenen verginin indirilmesi mümkündür; bu, KDV’deki geniş indirim mekanizması gibi genel değil, liste içi ve sınırlı bir mahsup düzenidir.

Belgesiz mal bulundurma, ulusal marker veya özel etiket yükümlülüklerine aykırılık, vergiyi ödemeden kayıt ve tescil işlemi yapılması gibi hallerde müteselsil sorumluluk ve vergi ziyaı yaptırımları gündeme gelebilir.

Beyan bakımından birinci liste için ayın ilk ve ikinci yarısı ayrı dönemlerdir; diğer bazı listelerde aylık dönem uygulanır.