HMGS Tahsil Konu Anlatımı

Vergilendirme sürecinde tahsil, önceki aşamalardan farklı olarak ödeme sonucuna yönelir.

Vergi Usul Kanunu tahsili, verginin kanuna uygun surette ödenmesi olarak tanımlar.

Bu kısa tanım, iki önemli unsuru birlikte taşır: ortada ödenecek bir vergi bulunmalı ve ödeme kanunun kabul ettiği usule uygun yapılmalıdır.

Sıradan bir para verme davranışı, yetkisiz kişiye veya geçerli olmayan yolla yapılmışsa tahsil sonucunu doğurmayabilir.

Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun, tahsil kavramını daha geniş kamu alacağı çerçevesinde düzenler.

Devlete, il özel idarelerine ve belediyelere ait vergi, resim, harç, vergi cezası, para cezası, gecikme zammı ve faiz gibi alacaklar ile takip masrafları bu kanunun kapsamındadır.

Aynı kanun, bazı kanunlarda eski tahsil rejimine gönderme yapılan alacaklar için de uygulanır.

Bu nedenle tahsil başlığı yalnızca gönüllü ödeme değil, kamu alacağının korunması, takip edilmesi ve gerektiğinde cebren alınması rejimidir.

Kanun, amme alacağı, amme borçlusu, alacaklı amme idaresi ve tahsil dairesi gibi terimleri tanımlar.

Amme borçlusu, kamu alacağını ödemek zorunda olan gerçek veya tüzel kişilerle bunların kanuni temsilcilerini, mirasçılarını, vergi mükellefini, vergi sorumlusunu, kefili ve yabancı kişi veya kurum temsilcilerini kapsar.

Tahsil dairesi ise alacaklı kamu idaresinin bu kanunu uygulamakla görevli dairesi, servisi veya memurlarıdır.

Takibat kural olarak alacaklı kamu idaresinin mahalli tahsil dairesince yapılır.

Borçlu veya mallar başka yerde bulunuyorsa takip, borçlunun ya da malların bulunduğu yerdeki aynı tür kamu idaresinin tahsil daireleri aracılığıyla yürütülebilir.

Bu kural, kamu alacağının coğrafi olarak başka yerde bulunma nedeniyle etkisiz kalmasını önler.

Borçlunun ölümü de tahsil sürecini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Mirası reddetmemiş mirasçılar hakkında kanun hükümleri uygulanır; ölümden önce başlamış işlemler devam eder.

Mirasın defter tutularak kabulü halinde mirasçının sorumluluğu mirastan kendisine düşen miktarla sınırlanır.

Bu hükümler, tahsil hukukunda borçlu kimliğinin bazen temsilci veya mirasçı üzerinden devam edebileceğini gösterir.

Amme alacakları, kendi özel kanunlarında belirtilen zamanlarda ödenir.

Özel kanunda ödeme zamanı yoksa, Maliye tarafından belirlenecek usule göre yapılacak tebliğden itibaren bir ay içinde ödeme yapılır.

Bu ödeme süresinin son günü, amme alacağının vadesidir.

Borçlu isterse borcunu belirlenen zamandan önce de ödeyebilir.

Vade kavramı sınavlarda önemlidir.

Vade, yalnızca takvimdeki bir son gün değildir; gecikme ve cebri takip sonuçlarının bağlandığı eşiktir.

Süresinde ödeme yapılmazsa kamu alacağı artık normal ödeme aşamasından çıkar ve takip araçları devreye girebilir.

Bu nedenle tahsil hukukunda "ödeme zamanı", "ödeme süresi" ve "vade" birlikte düşünülmelidir.

Özel kanunda ödeme yeri gösterilmemişse amme alacağı borçlunun ikametgahının bulunduğu yer tahsil dairesine ödenir.

Ödeme yeri özel kanunda gösterilmiş olsun veya olmasın, borçlu alacaklı tahsil dairesindeki hesabı bildirmek şartıyla diğer tahsil dairelerine de ödeme yapabilir; ancak bu yolla yapılan ödemeler tahsildarlara yapılamaz.

Ödeme, alacaklı tahsil dairesinin yetkili ve sorumlu memurlarınca verilecek makbuz karşılığı yapılır.

Kanun, makbuz karşılığı yapılmayan ödemelerle yetkili ve sorumlu memurlardan başkasına yapılan ödemelerin amme alacağına mahsup edilemeyeceğini belirtir.

Bu kural, tahsilin şekli yönünü açıkça gösterir: doğru kişiye, doğru belgeyle ödeme yapılmalıdır.

Borçlular makbuzlarını tahsil zamanaşımı süresi sonuna kadar saklamak ve yetkili memurlar istediğinde göstermek zorundadır.

Ödemenin ispatı da makbuzlarla veya tahsil daireleri, bankalar ya da postaneler tarafından vergi cüzdanına yazılıp imzalanan ve mühürlenen kayıtlarla sağlanabilir.

Kanun, belirlenen yerlerde ve türlerde amme alacaklarının bankalar veya postaneler aracılığıyla ödenebileceğini düzenler.

Çizgili çek, mükellef hesabından ilgili hesaba aktarma, vergi dairesi veya Merkez Bankası hesabı bulunan bankalara ödeme, postane aracılığı ve banka kartı, kredi kartı benzeri kartlarla ödeme özel ödeme yolları arasındadır.

Bu yolların kabul edilmesi, tahsilin sadece vezneye nakit ödeme şeklinde anlaşılmaması gerektiğini gösterir.

Ancak özel ödeme yolunun kullanılması da kanuni şartlara bağlıdır.

Çekle ödemede çekin ilgili vergi dairesi adına ve belirli şekilde düzenlenmesi gerekir.

Ödeme tarihi bakımından, özel ödeme şekillerinde çekin tahsil dairesine veya bankaya verildiği, paranın yatırıldığı, kartla işlem yapıldığı ya da havale emri üzerine paranın hesaba geçtiği gün esas alınır.

Çek veya aktarma karşılıksız kalırsa kamu alacaklısının borçluya başvurma hakkı saklıdır.

Borçlunun yaptığı ödeme bütün borçları karşılamıyorsa hangi alacağa sayılacağı önem kazanır.

Kanun, rızaen yapılan ödemelerin sırasını belirler: ödeme süresi başlamış fakat vadesi geçmemiş alacaklar, içinde bulunulan yıl sonunda zamanaşımına uğrayacak olanlar, aynı tarihte zamanaşımına uğrayacak alacaklarda oranlama, sonra vadesi önce gelen ve teminatsız ya da az teminatlı olan alacaklar dikkate alınır.

Ödeme, alacak aslı ve ferilerinin tamamına yetmezse asıl ve ferilere orantılı mahsup yapılır.

Cebren tahsil edilen paralar ise önce parayı tahsil eden dairenin, artarsa aynı kamu idaresinin takibe katılmış diğer tahsil dairelerinin takip konusu alacak aslı ve ferilerine orantılı olarak mahsup edilir.

Böylece tahsil edilen tutarın hangi borcu kapattığı kanuni bir düzene bağlanır.

Ödeme süresi içinde ödenmeyen amme alacağı tahsil dairesince cebren tahsil olunur.

Cebri tahsil üç temel yolla yapılabilir: teminat gösterilmişse teminatın paraya çevrilmesi veya kefilin takibi; borca yetecek malların haczedilip paraya çevrilmesi; gerekli şartlar varsa borçlunun iflasının istenmesi.

Vadesinde ödeme yapmayanlara ödeme emri tebliğ edilir.

Ödeme emri, borçluya 15 gün içinde borcunu ödemesi veya mal bildiriminde bulunması gerektiğini bildirir.

Emirde borcun asıl ve ferilerinin niteliği ve miktarı, nereye ödeneceği, ödeme veya mal bildirimi yapılmazsa cebri tahsil ve diğer sonuçlar gösterilir.

Teminatlı alacakta ise borçluya borcu 15 gün içinde ödemezse teminatın paraya çevrileceği veya cebri tahsile devam edileceği bildirilir.

Ödeme emrine karşı savunma da sınırsız değildir.

Borçlu, kendisine ödeme emri tebliğinden itibaren 15 gün içinde böyle bir borcu bulunmadığı, borcu kısmen ödediği veya borcun zamanaşımına uğradığı gerekçeleriyle itiraz edebilir.

Borcun sadece bir kısmına itiraz ediyorsa bu kısmın yönünü ve miktarını açıkça göstermesi gerekir.

Borçlu ödeme yapmaz ve mal bildiriminde de bulunmazsa, mal bildiriminde bulununcaya kadar ve bir defaya mahsus olmak üzere üç ayı geçmeyen hapisle tazyik sonucu doğabilir.

Haciz aşamasında tahsil dairesi, borçlunun mal bildiriminde gösterilen veya kendisinin tespit ettiği menkul malları, gayrimenkulleri, alacakları ve haklarından amme alacağına yetecek miktarı haczeder.

Kanun burada ölçülülük fikrini de korur: tahsil dairesi, alacaklı kamu idaresi ile borçlunun menfaatlerini mümkün olduğu kadar bağdaştırmakla yükümlüdür.