Gelir ve Gider Tahakkukları (Dönem Ayırıcı Hesaplar) Konu Anlatımı

Gelir ve gider tahakkukları, finansal muhasebede dönem ayrımının teknik karşılığıdır.

Kaynak metnin temel kavramlar bölümünde dönemsellik, işletmenin sürekliliği gereği sınırsız kabul edilen ömrünün belli dönemlere bölünmesi ve her dönemin faaliyet sonuçlarının diğer dönemlerden bağımsız saptanması olarak açıklanır.

Aynı bölümde gelir ve giderlerin tahakkuk esasına göre muhasebeleştirilmesi ve aynı döneme ait hasılat, gelir ve kârların maliyet, gider ve zararlarla karşılaştırılması bu kavramın gereği sayılır.

Bu nedenle tahakkuk hesapları, nakit hareketinin zamanlaması ile gelir veya giderin ait olduğu dönem farklılaştığında devreye girer.

Dönem ayırıcı hesapların amacı, faaliyet sonucunu nakit giriş çıkışına göre değil, dönemin gerçek ekonomik etkisine göre gösterebilmektir.

Bir gelir cari dönemde kazanılmış olabilir fakat tahsilatı daha sonra yapılabilir.

Bir gider cari döneme ait olabilir fakat ödemesi sonraki aylarda gerçekleşebilir.

Tersine, peşin tahsil edilen bir gelir veya peşin ödenen bir gider de tamamen içinde bulunulan döneme ait olmayabilir.

Bu durumlarda muhasebenin yapması gereken, ilgili tutarı doğru döneme taşımaktır.

Böylece gelir tablosu, sadece kasaya giren veya kasadan çıkan tutarların değil, döneme ait ekonomik sonucun tablosu olur.

Kaynak metinde kısa vadeli yabancı kaynaklar içinde yer alan 38 Gelecek Aylara Ait Gelirler ve Gider Tahakkukları grubu, bu mantığın pasif karakterli kısmını gösterir.

Bu grup, içinde bulunulan dönemde ortaya çıkan ancak gelecek aylara ait gelirler ile faaliyet dönemine ait olup ödemesi gelecek aylarda yapılacak olan tahakkuk etmiş giderlerden oluşur.

380 Gelecek Aylara Ait Gelirler hesabı, gelecek bilanço dönemlerine ait peşin tahsil edilen gelirlerin bir yıldan kısa süreye ait kısımlarını izler.

Peşin tahsil edilen gelir bu hesaba alacak kaydedilir; ait olduğu dönemde ilgili gelir hesabına devredilir.

381 Gider Tahakkukları hesabı, gelecek aylarda ödemesi yapılacak ve belgeye dayalı gider tahakkuklarının izlendiği hesaptır.

Kaynak metin, yapılan tahakkuklarda ilgili gider ve zarar hesaplarının borçlandırıldığını, bu hesabın alacaklandırıldığını, ödeme yapıldığında ise borç kaydıyla kapatıldığını anlatır.

Bu işleyiş, giderin doğduğu dönemle ödemenin yapıldığı dönem ayrıldığında faaliyet sonucunun bozulmasını önler.

Örneğin dönem sonunda henüz faturası veya ödemesi sonraki aya kalmış bir gider cari dönemin faaliyetlerine aitse, gider tahakkuku sayesinde cari dönemin gelir tablosuna alınır.

Gelir tahakkukları aktif karakterli dönem ayırıcı hesaplarla da ilişkilidir.

Kaynak metinde 281 Gelir Tahakkukları hesabı, üçüncü kişilerden tahsili veya onlar hesabına kesin borç kaydı bir yıl veya daha sonraki yıllarda yapılacak gelirlerin içinde bulunulan döneme ait kısımlarının izlendiği hesap olarak açıklanır.

Kısa vadeli tarafta 181 Gelir Tahakkukları da aynı dönemsellik mantığıyla çalışır.

Gelir henüz tahsil edilmemiş veya kesin kayda bağlanmamış olsa bile, cari döneme ait kısmı gelir olarak dikkate alınır ve karşılığında tahakkuk hesabı kullanılır.

SGS düzeyinde bu konunun püf noktası, tahakkuk kelimesini yalnız vergi tahakkukuyla karıştırmamaktır.

Finansal muhasebede gelir ve gider tahakkuku, dönem sonu işlemlerinin doğru sonucu göstermesi için kullanılır.