Mali Müşavirlik Finansal Muhasebe Mali Duran Varlıklar Konu Anlatımı

Duran varlıklar içinde mali duran varlıklar grubu, uzun vadeli amaçlarla veya yasal zorunluluklar nedeniyle elde tutulan uzun vadeli menkul kıymetler ile paraya dönüşme niteliğini kaybetmiş uzun vadeli menkul kıymetleri, ayrıca diğer bir işletmeye veya bağlı ortaklığa ortak olmak amacıyla edinilen sermaye paylarını kapsar.

Bu tanım, dönen varlıklardaki menkul kıymetler grubuyla doğrudan karşılaştırılabilir: menkul kıymetler grubu faiz geliri veya kâr payı sağlamak ya da fiyat değişiminden yararlanmak amacıyla geçici bir süre elde tutulan kıymetleri kapsarken, mali duran varlıklar grubu aynı türden kıymetlerin uzun vadeli tutulması veya ortaklık amacı taşıması halini kapsar; dolayısıyla iki grup arasındaki temel ayrım elde tutma süresi ve amacıdır.

Grubun ilk hesabı olan bağlı menkul kıymetler hesabı, iştirakler hesabında aranan asgari sermaye payı yüzdesini taşımadığı için iştirakler hesabında izlenemeyen, ama yine de uzun vadede elde tutulması amaçlanan hisse senetleri ile, hisse senedi dışında kalıp uzun vadeli amaçlarla, yasal zorunlulukla veya paraya dönüşme niteliği kaybolduğu için elde tutulan menkul kıymetleri kapsar.

Bu kıymetler elde edildiğinde veya bu gruba devredilmesi gerektiğinde hesaba borç, elden çıkarıldığında ise alacak kaydedilir.

Bağlı menkul kıymetler değer düşüklüğü karşılığı hesabı ise borsa veya piyasa değerinde önemli ölçüde ya da sürekli bir azalma tespit edildiğinde ayrılan karşılığı izler ve dönen varlıklardaki menkul kıymet değer düşüklüğü karşılığı hesabıyla aynı mantıkla çalışır.

İştirakler hesabı, işletmenin doğrudan veya dolaylı olarak diğer şirketlerin yönetimine ve ortaklık politikalarının belirlenmesine katılmak üzere edindiği hisse senedi veya ortaklık paylarını izler; bu hesabın kullanılabilmesi için ortaklıktaki sermaye payı veya oy hakkının en az yüzde on, en fazla yüzde elli oranında olması gerekir.

İştirak için sermaye taahhüdünde bulunulduğunda veya hisse senedi edinildiğinde hesaba borç, hisse senetlerinin elden çıkarılmasında ise alacak kaydedilir.

İştiraklere sermaye taahhütleri hesabı, sermaye taahhüdünde bulunulduğunda iştirakler hesabı karşılığında alacak, taahhüt yerine getirildikçe borç kaydedilerek bu taahhüdün ne kadarının yerine getirildiğini izler.

İştirakler sermaye payları değer düşüklüğü karşılığı hesabı ise iştirak paylarının borsa veya piyasa değerinde sürekli ya da önemli ölçüde meydana gelen azalmalar için ayrılır; karşılık giderleri hesabına gider kaydı yapılarak bu hesaba alacak kaydedilir, iştirak payı elden çıkarıldığında veya değer düşüklüğü gerçekleşmediğinde ise konusu kalmayan karşılıklar hesabına gelir kaydıyla bu hesap borçlanır.

Bağlı ortaklıklar hesabı, iştiraklerle aynı mantıkla işletilir ama eşiği farklıdır: işletmenin doğrudan veya dolaylı olarak diğer şirketlerin yönetimine ve ortaklık politikalarına katılmak üzere edindiği hisse senedi veya ortaklık paylarının, ortaklıktaki sermaye payı veya oy hakkının yüzde elliden fazla olduğu durumda bu hesapta izlenir; böylece iştirakler kısmi bir etkiyi, bağlı ortaklıklar ise çoğunluk kontrolünü ifade eder.

Sermaye taahhüdünde bulunulduğunda veya hisse senedi edinildiğinde hesaba borç, elden çıkarmada alacak kaydedilir.

Bağlı ortaklıklara sermaye taahhütleri hesabı ile bağlı ortaklıklar sermaye payları değer düşüklüğü karşılığı hesabı da, iştiraklerdeki karşılık hesaplarıyla birebir aynı işleyişe sahiptir; taahhüt ve karşılık mekanizması yalnızca hangi hesap grubuna bağlı olduğuna göre değişir.

Grubun son iki hesabı, yukarıdaki tanımlı kategorilerin dışında kalan kalemler içindir: diğer mali duran varlıklar hesabı, bağlı menkul kıymetler, iştirakler veya bağlı ortaklıklar hesaplarının hiçbirinin kapsamına girmeyen, özellikle kendi bölümlerinde tanımlanmayan diğer mali duran varlıkları kapsar; diğer mali duran varlıklar karşılığı hesabı ise bu varlıkların değerinde sürekli ya da önemli ölçüde meydana gelen azalmaların izlenmesinde kullanılır.