Muhasebe Süreci ve Mizan (Yevmiye, Defteri Kebir, Mizan) Konu Anlatımı

Muhasebe süreci, işletmede meydana gelen mali nitelikli olayların dağınık belgeler olmaktan çıkıp düzenli finansal bilgiye dönüşmesini sağlayan aşamalı yapıdır.

Kaynak metin muhasebenin işlevlerini kaydetme, sınıflandırma, özetleme, analiz etme ve yorumlama olarak verir.

Bu işlevler muhasebe sürecinde somutlaşır.

Önce mali olay gerçek durumu yansıtan bir belgeye dayanır, sonra yevmiye defterine tarih ve sıra numarasıyla kaydedilir, ardından defteri kebirde ilgili hesaplara aktarılır, mizan yoluyla kontrol edilir ve dönem sonunda mali tablolara bağlanır.

Sürecin ilk adımı açılış kaydıdır.

İşletmenin dönem başındaki varlık, borç ve özkaynak yapısı yevmiye defterine kaydedilir ve büyük deftere aktarılır.

Günlük işlemler belgelendirildikten sonra yevmiye defterine geçirilir.

Kaynak metin kaydetme işlevini, mali nitelikli işlem ve olayların Vergi Usul Kanunu ve Türk Ticaret Kanununda yer alan objektif belgelere dayandırılarak tarih ve sıra numarasına göre yevmiye defterine kaydedilmesi olarak açıklar.

Bu kayıt düzeni, işlemlerin zaman içindeki oluş sırasını gösterir.

Defteri kebir, yevmiye defterinde zaman sırasıyla yer alan kayıtların hesaplar itibarıyla sınıflandırıldığı aşamadır.

Kaynak metin sınıflandırmayı, yevmiye defterine kaydedilen işlem ve olayların defteri kebirde tasnif edilmesi şeklinde anlatır.

Bu fark SGS açısından temel bir ayrımdır.

Yevmiye defteri günlük defterdir; işlem hangi tarihte gerçekleşmişse o sırayla görünür.

Defteri kebirde ise aynı işlemlerin etkileri ilgili hesaplarda toplanır.

Böylece kasa, banka, alacak, borç, gelir ve gider hareketleri kendi hesaplarında izlenebilir hale gelir.

Muhasebe fişleri, yevmiye kayıtlarını kolaylaştıran yardımcı belgelerdir.

Kaynak metin tahsil fişini sadece 100 Kasa hesabının borçlu olduğu, yani kasaya para girişi bulunan durumda; tediye fişini sadece 100 Kasa hesabının alacaklı olduğu, yani kasadan para çıkışı bulunan durumda; mahsup fişini ise kasa giriş çıkışı dışındaki veya kasanın hem borçlandırılıp hem alacaklandırılmadığı işlemlerde kullanılan fiş olarak açıklar.

Bu fişler, işlemin etkilerini yevmiye defterine geçirmeden önce toplu görmek ve denklik kontrolü yapmak için kullanılabilir.

Mizan, kayıtların kontrol aşamasıdır.

Kaynak metne göre mizan, kayıtların sağlanmasına olanak veren ve hesap toplamlarının dökümünü gösteren çizelgedir.

Dönem içinde herhangi bir tarihte çıkarılan mizana geçici mizan denir; normal olarak her ayın sonunda düzenlenebilir.

On ikinci ayın sonunda çıkarılan mizana genel geçici mizan adı verilir.

Daha sonra yıl sonu ayarlama ve düzeltme kayıtları yapılır; bu kayıtların doğruluğunu araştıran ve bilançoya esas olan mizan ise kesin mizan veya kat'i mizan olarak adlandırılır.

Bu sıra, genel geçici mizan ile kesin mizanın karıştırılmaması için önemlidir.

Mizanın kontrol gücü, borç ve alacak toplamlarının denkliğine dayanır; fakat bu denklik bütün hataların bulunacağı anlamına gelmez.

Bir işlem yanlış hesaba aynı tutarla kaydedilmişse mizan yine denk görünebilir.

Buna rağmen mizan, hesap toplamlarını topluca gösterdiği için dönem içinde hataları aramayı, hesapların beklenen kalanlarını izlemeyi ve dönem sonu düzeltme kayıtlarının etkisini kontrol etmeyi kolaylaştırır.

Bu nedenle mizan, mali tablo değildir; mali tabloya hazırlanırken kullanılan güçlü bir ara kontrol aracıdır.

Dönem sonu envanteri ve dönem sonu muhasebe işlemleri mizanla mali tablolar arasındaki köprüdür.

Envanter, belirli bir tarihteki alacakların, borçların ve varlıkların miktar ve değerlerini sayım, kontrol ve düzeltme yoluyla saptar.