Özkaynaklar (Sermaye, Yedekler, Dönem Net Kârı/Zararı) Konu Anlatımı

Özkaynaklar, bilançonun pasif tarafında yer alan ve işletme sahipleri ile ortaklarının işletme üzerindeki haklarını gösteren kaynak grubudur.

Kaynak metinde bilanço, işletmenin belirli bir tarihte sahip olduğu varlıklar ile bu varlıkların sağlandığı kaynakları gösteren mali tablo olarak açıklanır.

Bu yapı içinde temel denklem aktif toplamının pasif toplamına eşit olmasıdır.

Pasif taraf kısa vadeli yabancı kaynaklar, uzun vadeli yabancı kaynaklar ve özkaynaklardan oluşur.

Dolayısıyla özkaynaklar, işletmenin varlıklarının borçlanma dışındaki finansman kaynağını ve sahiplik hakkını temsil eder.

Özkaynaklara ilişkin ilkeler, bu grubun nasıl okunacağını belirler.

Kaynak metin özkaynakların işletme sahip veya ortaklarının haklarını göstermesi gerektiğini belirtir.

Sermaye payları özelliklerine göre belirlenmeli, azalan özkaynak açık biçimde gösterilmeli ve özkaynak net olarak sunulmalıdır.

Bu, bilançoda özkaynak grubunun yalnız olumlu kalemlerin toplandığı bir alan olmadığı anlamına gelir.

Geçmiş yıl zararları ve dönem net zararı gibi azaltıcı kalemler de özkaynak yapısının gerçek durumunu gösterir.

Netlik ilkesi, özkaynakların şişirilmeden ve saklanmadan sunulmasını gerektirir.

Sermaye, özkaynakların çekirdek unsurudur.

İşletme sahiplerinin veya ortakların işletmeye koydukları değerleri temsil eder.

Ancak özkaynaklar sermayeyle sınırlı değildir.

Sermaye yedekleri ve kâr yedekleri, farklı kaynaklardan oluşan ve işletme bünyesinde tutulan özkaynak unsurlarıdır.

Kaynak metinde sermaye yedeklerinin gelir unsuru olarak gelir tablosuna alınmaması gerektiği özellikle belirtilir.

Bu ayrım önemlidir; çünkü sermaye yedeği işletmenin faaliyet sonucu elde ettiği gelir gibi davranmaz.

Gelir tablosunun görevi dönem gelir ve giderlerini karşılaştırarak dönem sonucunu bulmaktır; sermaye yedeğinin oraya taşınması dönem performansını yanıltır.

Kâr yedekleri, dönem veya geçmiş dönem kârlarından ayrılarak işletmede bırakılan tutarlardır.

Kaynak metinde şahsi işletmeler ile kolektif, adi komandit ve hisseli komandit şirketlerin yedek ayırma zorunluluğu bulunmadığı; yasal yedek akçe ayırabilmek için kurum olma zorunluluğu bulunduğu ve aynı yılda ticari bilanço kârının olması gerektiği anlatılır.

Olağanüstü yedekler de sermaye şirketlerinde genel kurul tarafından ayrılmasına karar verilen olağanüstü yedek akçeler ile dağıtım dışı kalan kârları kapsar.

Bu bilgiler, yedeklerin keyfi bir hesap adı değil, kâr dağıtımı ve işletmede bırakılan değerle ilişkili bir özkaynak unsuru olduğunu gösterir.

Geçmiş yıllar kârları ve geçmiş yıllar zararları dönemler arası bağlantıyı kurar.

Geçmiş yıllar kârları, önceki faaliyet dönemlerinde ortaya çıkan ve işletme sahibine veya ortaklara dağıtılmamış, ilgili yedek hesaplarına da alınmamış kârlardır.

Geçmiş yıllar zararları ise önceki dönemlerin net zararlarını gösterir ve özkaynağı azaltır.

Dönem net kârı veya zararı ise içinde bulunulan faaliyet döneminin nihai sonucudur.

Kaynak metin bu grubu işletmenin nihai faaliyet sonucunu gösteren hesaplar olarak sunar ve 590 Dönem Net Kârı ile 591 Dönem Net Zararı hesaplarını ayırır.

Özkaynakların okunmasında bilanço ilkeleriyle gelir tablosu ilkeleri birbirini tamamlar.

Bilanço ilkeleri sermaye paylarının, yedeklerin ve zararların doğru grupta gösterilmesini isterken, gelir tablosu ilkeleri dönem gelir ve giderlerinin doğru sonuç hesabına ulaşmasını sağlar.

Dönem kârı doğrudan özkaynakta ortaya çıkmaz; gelir tablosunda hesaplanır ve dönem sonunda özkaynak grubuna bağlanır.

Bu yüzden bir işletmenin sermayesi yüksek görünse bile geçmiş yıl zararları veya dönem net zararı özkaynak yapısını zayıflatabilir.

Tersine, dağıtılmamış kârlar ve yedekler özkaynakları güçlendirir.

Bu başlığın gelir tablosuyla bağlantısı özellikle önemlidir.

Dönem boyunca gelir ve gider hesapları işletmenin faaliyet sonucunu oluşturur; dönem sonunda sonuç hesapları üzerinden net kâr veya zarar belirlenir.

Bu sonuç bilançoda özkaynaklar grubuna taşınır.