Maddi Olmayan Duran Varlıklar ve İtfa Payları Konu Anlatımı

Maddi olmayan duran varlıklar grubu, herhangi bir fiziksel varlığı bulunmayan ve işletmenin belli bir şekilde yararlandığı veya yararlanmayı beklediği aktifleştirilen giderler ile belli koşullar altında hukuken himaye gören hakları ve şerefiyeleri kapsayan hesap grubudur.

Grubun ilk hesabı olan haklar hesabı, imtiyaz, patent, lisans, ticari marka ve unvan gibi bir bedel ödenerek elde edilen hukuki tasarruflar ile kamu otoritelerinin işletmeye belirli alanlarda tanıdığı kullanma ve yararlanma yetkileri dolayısıyla yapılan harcamaları kapsar.

Edinilen haklar maliyet bedeliyle bu hesaba borç kaydedilir; yararlanma süreleri içinde, eğer yararlanma süresi belli değilse, beş yıllık sürede eşit taksitlerle amortisman ayrılarak itfa olunur.

Şerefiye hesabı, bir işletme devralınırken katlanılan maliyet ile devralınan işletmenin rayiç bedelle hesaplanan net varlıkları, yani öz varlığı arasındaki olumlu farkların izlenmesinde kullanılır; rayiç bedelin tespit edilememesi halinde net defter değeri esas alınır.

Ödenen şerefiye bedelinin tamamı bu hesabın borcuna kaydedilir ve beş yıl içinde eşit taksitlerle amortisman yoluyla yok edilir.

Kuruluş ve örgütlenme giderleri hesabı, işletmenin kurulması, yeni bir şubenin açılması veya işlerin sürekli olarak genişletilmesi için yapılan ve karşılığında maddi bir değer elde edilmeyen giderlerin aktifleştirilmesi durumunda kullanılır; bu giderler de maliyet değerleriyle borç kaydedilir ve genellikle beş yılda eşit taksitlerle itfa olunarak yok edilir.

Araştırma ve geliştirme giderleri hesabı, işletmede yeni ürün ve teknolojiler oluşturulması, mevcutların geliştirilmesi ve benzeri amaçlarla yapılan harcamalardan aktifleştirilen kısmı izler; bu tutarlar da maliyet değeriyle borçlandırılır ve beş yıl içinde eşit taksitlerle itfa edilir.

Özel maliyetler hesabı, kiralanan gayrimenkullerin geliştirilmesi veya ekonomik değerinin sürekli olarak artırılması amacıyla yapılan, normal bakım onarım ve temizleme giderleri hariç olmak üzere, kira süresinin sonunda mal sahibine bırakılacak varlıkların bedellerini kapsar.

Yapılan harcamalar bu hesaba borç kaydedilir ve kira süresi içinde, kira süresi beş yıldan fazlaysa yine beş yılda eşit tutarlarla amorti edilir; örneğin bir işletmenin kiraladığı bir mağaza için döşeme yaptırması ve bu döşemenin kira süresi sonunda mal sahibine kalması durumunda, yapılan harcama doğrudan gider yazılmaz, özel maliyetler hesabına aktifleştirilerek kira süresine yayılan bir itfaya tabi tutulur.

Yukarıda sayılan hesapların kapsamına girmeyen kalemler diğer maddi olmayan duran varlıklar hesabında, bu grubun bedellerinin kullanılabilecekleri süre içinde yok edilmesini sağlayan işlem ise birikmiş amortismanlar hesabında izlenir; maddi olmayan duran varlıklarla ilgili yurt içi veya yurt dışı avans ödemeleri de verilen avanslar hesabında takip edilir.

Maddi olmayan duran varlıkların yok edilme mantığı, maddi duran varlıklardaki amortisman uygulamasından belirgin biçimde ayrılır.

Maddi duran varlıklarda normal amortisman ile azalan bakiyeler yöntemi arasında bir seçim söz konusuyken, maddi olmayan duran varlıklarda genel eğilim, yararlanma süresi belli olmadığı sürece beş yıllık eşit taksitli bir itfa sürecidir; haklar, şerefiye, kuruluş ve örgütlenme giderleri ile araştırma ve geliştirme giderlerinin hepsi bu beş yıllık eşit taksit mantığıyla yok edilir, özel maliyetler ise kira süresine bağlı, en fazla beş yıllık bir itfa takvimine tabidir.