Tekdüzen Hesap Planı 26 grubu; haklar, şerefiye, kuruluş ve örgütlenme giderleri, araştırma-geliştirme giderleri, özel maliyetler, diğer maddi olmayan duran varlıklar, birikmiş amortismanlar ve verilen avanslar için hesap sınıflaması sağlar. Hesap adı, harcamanın kendiliğinden aktifleştirileceği veya beş yılda itfa edileceği anlamına gelmez. VUK'ta kurumların aktifleştirdiği ilk tesis-taazzuv giderleri ile peştemallıklar beş yılda; özel maliyetler kira veya işletme hakkı süresinde itfa edilir. TMS 38'de araştırma ve kuruluş harcamaları giderdir; yalnız bütün geliştirme ölçütlerini sağlayan harcamalar aktifleştirilir. Sınırlı yararlı ömürlü varlık kullanılabilir olduğunda yararlı ömründe itfa edilir; sınırsız yararlı ömürlü varlık itfa edilmez, değer düşüklüğü açısından test edilir. TFRS 3 şerefiyesi amortismana değil TMS 36 değer düşüklüğü testine tabidir. Bu yüzden önce uygulanacak raporlama/vergi çerçevesi belirlenmelidir.
Maddi Olmayan Duran Varlıklar ve İtfa Payları Konu Anlatımı
Maddi Olmayan Duran Varlıklar ve İtfa Payları konusunun özeti ve anlatımı — Mali Müşavirlik Finansal Muhasebe dersi. Özet her zaman ücretsiz.
Kısaca
Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.
Özet: Sesli anlatım yakında
Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış
Mali Müşavirlik konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.
Mali Müşavirlik ders notları PDF’ini indirKonu Anlatımı
Tam anlatım: Sesli anlatım yakında
Hesap grubu ile muhasebeleştirme ölçütünü ayırmak
Tekdüzen Hesap Planındaki 26 Maddi Olmayan Duran Varlıklar grubu, fiziksel özü bulunmayan uzun vadeli değerleri izlemek için bir hesap sınıflamasıdır.
Ancak bir hesabın planda bulunması, her harcamanın o hesaba aktifleştirilmesini veya aynı sürede itfa edilmesini emretmez.
Kayıt yapılmadan önce işletmenin hangi çerçeveye göre raporlama yaptığı belirlenmelidir: vergi ve yasal defter uygulaması, TMS/TFRS, BOBİ FRS veya başka bir geçerli çerçeve farklı sonuçlar doğurabilir.
Grubun temel hesapları şunlardır:
- 260 Haklar: İmtiyaz, patent, lisans, ticari marka, yazılım ve benzeri edinilmiş hakların maliyetleri.
- 261 Şerefiye: Bir işletmenin edinilmesinde ödenen bedelin tanımlanabilir net varlıklarla ilişkilendirilemeyen kısmının yasal hesap planındaki izlemesi.
- 262 Kuruluş ve Örgütlenme Giderleri: İlgili çerçeve aktifleştirmeye izin veriyorsa kuruluş ve örgütlenme harcamaları.
- 263 Araştırma ve Geliştirme Giderleri: Yine yalnız uygulanacak kurallar aktifleştirme ölçütlerini sağlatıyorsa kaydedilecek tutarlar.
- 264 Özel Maliyetler: Kiralanan veya işletme hakkı alınan kıymetin değerini kalıcı artıran ve normal bakım niteliğini aşan harcamalar.
- 267 Diğer Maddi Olmayan Duran Varlıklar: Yukarıdaki hesaplara girmeyen nitelikli kalemler.
- 268 Birikmiş Amortismanlar (-): İtfa paylarının karşı hesabı.
- 269 Verilen Avanslar: Maddi olmayan duran varlık edinimi için verilen avanslar.
Bu kodlar sınıflandırmayı sağlar; varlık tanıma, ilk ölçüm, sonraki ölçüm ve itfa süresi ilgili muhasebe veya vergi kuralından gelir.
VUK'ta değerleme ve itfa
VUK m. 282'de kurumların ilk tesis ve taazzuv giderleri mukayyet değerle değerlenebilir; aktifleştirme seçimi ve vergi sonucu VUK kapsamında ele alınır.
VUK m. 326, kurumların aktifleştirdikleri ilk tesis ve taazzuv giderleri ile peştemallıkların mukayyet değerleri üzerinden eşit tutarlarda beş yılda itfa edilmesini düzenler.
Bu beş yıllık kural, VUK kapsamındaki kalem için geçerlidir; bütün maddi olmayan duran varlıkların evrensel yararlı ömrü değildir.
Özel maliyet bedeli, kiracı veya işletme hakkı sahibi tarafından başkasına ait kıymetin değerini artıran harcamadır.
VUK m. 327 uyarınca özel maliyetler kira veya işletme hakkı süresine göre eşit yüzdelerle itfa edilir.
Süre dolmadan kıymet boşaltılır veya işletme hakkı sona ererse henüz itfa edilmemiş tutar o yılda bir defada gider yazılır.
Eski ders notlarında görülen “süre beş yıldan uzunsa yine beş yıl” sınırı güncel m. 327 metninde yoktur.
VUK ile finansal raporlama standardı aynı soruya farklı amaçlarla cevap verebilir.
VUK vergi matrahı ve yasal değerleme kuralını, TMS/TFRS ise genel amaçlı finansal tabloların gerçeğe uygun sunumunu düzenler.
Bir hesap planı kaydı, bu iki sonucu kendiliğinden eşitlemez; gerektiğinde ticari kâr ile mali kâr arasında fark oluşur.
TMS 38'de varlık tanımı
TMS 38'e göre maddi olmayan duran varlık, fiziksel niteliği olmayan tanımlanabilir parasal olmayan varlıktır.
Tanımlanabilirlik, varlığın ayrılabilir olmasından veya sözleşmeye/yasal hakka dayanmasından doğabilir.
İşletme kaynağı kontrol etmeli, gelecekteki ekonomik yararın işletmeye akması muhtemel olmalı ve maliyet güvenilir ölçülebilmelidir.
Ayrı edinilen bir lisans veya yazılımın maliyeti, satın alma fiyatı ile varlığı amaçlanan kullanıma hazır hâle getiren doğrudan maliyetleri içerir.
Eğitim, reklam, açılış ve yeniden örgütlenme gibi harcamalar gelecekte yarar beklentisi bulunsa bile TMS 38'in varlık ölçütlerini karşılamıyorsa gerçekleştiğinde giderdir.
Daha önce giderleştirilen tutar, sonraki dönemde koşullar değişti diye geriye dönük olarak varlığa dönüştürülemez.
Araştırma ile geliştirme ayrımı
İşletme içi projede araştırma ve geliştirme aşamaları ayrılır:
- Araştırma aşamasındaki harcamalar gerçekleştiğinde gider yazılır.
İşletme bu aşamada gelecekte ekonomik yarar sağlayacak tanımlanabilir bir varlığın varlığını gösteremez.
- Aşamalar ayırt edilemiyorsa harcamalar araştırma aşamasındaymış gibi giderleştirilir.
- Geliştirme aşamasındaki harcamalar ancak teknik tamamlanabilirlik, tamamlama ve kullanma/satma niyeti, kullanma/satma kabiliyeti, muhtemel ekonomik yarar veya pazar, yeterli teknik-finansal kaynak ve maliyetin güvenilir ölçümü koşullarının tamamı gösterildiğinde aktifleştirilir.
Bu yüzden “263 hesabı vardır, bütün AR-GE harcaması aktifleştirilir” sonucu yanlıştır.
Aktifleştirme yalnız ölçütlerin gösterildiği tarihten sonraki uygun geliştirme maliyetlerini kapsar.
Yararlı ömür ve itfa
TMS 38, varlığın yararlı ömrünü sınırlı veya sınırsız olarak değerlendirir.
Sınırsız, sonsuz demek değildir; öngörülebilir bir sınır bulunmadığını ifade eder ve her dönem yeniden gözden geçirilir.
Sınırlı yararlı ömürlü varlığın itfaya tabi tutarı, varlık yönetimin amaçladığı biçimde kullanılabilir olduğunda başlayarak yararlı ömrüne sistematik dağıtılır.
Yöntem ekonomik yararın tüketim biçimini yansıtmalıdır; biçim güvenilir belirlenemiyorsa doğrusal yöntem kullanılır.
Kalıntı değer, aktif piyasa veya üçüncü kişi taahhüdü gibi sınırlı istisnalar dışında sıfır kabul edilir.
Yararlı ömür ve yöntem en az her hesap dönemi sonunda gözden geçirilir.
Sınırsız yararlı ömürlü maddi olmayan duran varlık için itfa payı ayrılmaz.
Bunun yerine TMS 36 uyarınca yıllık ve değer düşüklüğü göstergesi bulunduğunda ayrıca test yapılır.
Yararlı ömür artık sınırsız değilse değişiklik ileriye yönelik muhasebe tahmini değişikliği olarak ele alınır.
Şerefiyeyi doğru çerçeveye bağlamak
İşletme içinde yaratılan şerefiye TMS 38'e göre varlık olarak muhasebeleştirilmez.
Bir işletme birleşmesinde ortaya çıkan şerefiye ise TFRS 3 kapsamındadır.
Edinen işletme, transfer bedeli ve ilgili diğer unsurlar ile edinilen tanımlanabilir net varlıkların ölçümü arasındaki artı farkı şerefiye olarak tanır.
TFRS 3 kapsamında muhasebeleştirilen şerefiye amortismana tabi tutulmaz.
TMS 36 uyarınca uygun nakit yaratan birimlere dağıtılır ve en az yıllık olarak, ayrıca değer düşüklüğü göstergesi olduğunda test edilir.
Vergi uygulamasındaki peştemallığın beş yılda itfası bu TFRS sonucuyla karıştırılamaz.
Aynı ekonomik olayın vergi kaydı ile TFRS finansal tablo düzeltmesi farklı olabilir.
Özel maliyet ve kiracı iyileştirmeleri
Kiralanan yerde yapılan her harcama özel maliyet değildir.
Olağan bakım ve onarım dönem gideri olabilir; ayrı bir makine veya taşınabilir varlık kendi hesabında izlenebilir; kalıcı iyileştirme ise niteliğine ve uygulanacak çerçeveye göre varlıklaştırılabilir.
VUK'ta kira veya işletme hakkı süresi m. 327'nin itfa temelidir.
TMS/TFRS'de ise harcamanın ayrı varlık niteliği, yararlı ömrü, kira süresi ve ilgili kiralama hükümleri birlikte değerlendirilir.
Uygulama sırası
- Harcamanın hangi ekonomik kaynağı oluşturduğunu belirleyin.
- Uygulanacak yasal ve finansal raporlama çerçevesini ayırın.
- İlgili çerçevenin varlık tanıma ölçütlerini test edin.
Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada
Maddi Olmayan Duran Varlıklar ve İtfa Payları anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.
Finansal Muhasebe dersindeki diğer konularBu Konunun Sınavdaki Ağırlığı
Maddi Olmayan Duran Varlıklar ve İtfa Payları konusu Mali Müşavirlik Staja Giriş (SGS) düzeyindeki Finansal Muhasebe dersine bağlıdır. Bu dersin müfredat ağırlığı %19. Ağırlıklar benzersor müfredat analizidir, resmî soru dağılımı değildir. Sınavda kaç soru çıkacağını göstermez.
Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.
İlgili Kavramlar
Bu anlatımda geçen ve sözlükte ayrı bir tanımı bulunan kavramlar.
- AktifBilançoda işletmenin sahip olduğu varlıkların toplamını ifade eder. Nakit, alacaklar, stoklar, finansal yatırımlar ve duran varlıklar aktif tarafında yer alır.
- Duran VarlıkDuran varlıklar, işletmede bir yıldan (veya normal faaliyet döneminden) daha uzun süre kullanılması ya da elde tutulması beklenen, nakde dönüşmesi planlanmayan varlıklardır. Bilançonun aktif tarafında dönen varlıklardan sonra yer alır. Maddi duran varlıklar (bina, makine, taşıt), maddi olmayan duran varlıklar (marka, lisans, şerefiye) ve uzun vadeli finansal yatırımlar bu sınıftadır.
Kaynaklar
Anlatımdaki bilgiler aşağıdaki resmî kurum yayınlarından doğrulanır ve kendi cümlelerimizle yeniden yazılır.
- TÜRMOB-TESMER — 2026/3 SGS uygulamasını Ankara Üniversitesi Sınav Yönetim Merkezi (ANKUZEF-ASYM) yaparMali Müşavirlik Sınavları sınavını düzenleyen kurumun resmî sitesi.
- TESMER — Sınav DuyurularıTESMER resmî duyuruları: staja giriş ve yeterlilik (SMMM) sınav takvimi, başvuru ve sonuç bilgileri.
- TEOS Başvuru SistemiStaja giriş, staj ve yeterlilik başvurularının yapıldığı TESMER TEOS portalı.
- TÜRMOBTürkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği resmî sitesi.
- e-DevletSınav başvuru, ödeme ve belge işlemleri için e-Devlet kapısı.
Sık Sorulan Sorular
Finansal Muhasebe dersindeki diğer konular
Bu ders toplam 21 konu içerir.
- Muhasebenin Temel Kavramları ve Genel Kabul Görmüş Muhasebe İlkeleri
- Muhasebe Belgeleri, Defterler ve Tekdüzen Hesap Planı
- Hazır Değerler ve Menkul Kıymetler
- Ticari Alacaklar ve Şüpheli Alacaklar
- Stoklar ve Stok Değerleme Yöntemleri
- Katma Değer Vergisi (KDV) Hesapları ve İşlemleri
- Maddi Duran Varlıklar ve Amortismanlar
- Mali Duran Varlıklar
- Mali Borçlar ve Ticari Borçlar
- Borç ve Gider Karşılıkları
- Özkaynaklar (Sermaye, Yedekler, Dönem Net Kârı/Zararı)
- Gelir Tablosu Hesapları (Gelir, Gider ve Maliyet Hesapları)
- Amortisman ve Reeskont İşlemleri
- Karşılık Ayırma İşlemleri
- Gelir ve Gider Tahakkukları (Dönem Ayırıcı Hesaplar)
- Muhasebe Süreci ve Mizan (Yevmiye, Defteri Kebir, Mizan)
- Temel Mali Tabloların Düzenlenmesi (Bilanço ve Gelir Tablosu)
benzersor mobilde yayında
Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.
Mali Müşavirlik soru çözme rehberi