Maddi Duran Varlıklar ve Amortismanlar Konu Anlatımı

Duran varlıklar içinde en büyük payı oluşturan maddi duran varlıklar grubu, işletme faaliyetlerinde kullanılmak üzere edinilen ve tahmini yararlanma süresi bir yıldan fazla olan fiziki varlık kalemleri ile bunlarla ilgili birikmiş amortismanların izlendiği hesap grubudur.

Vergi Usul Kanunu'na göre bu varlıkların maliyetinin oluşumunda satın alma bedeli tek başına yeterli değildir; gayrimenkullerde maliyet bedeline satın alma bedelinin yanı sıra makine ve tesisatın gümrük vergileri, nakliye ve montaj giderleri, mevcut bir binanın satın alınıp yıkılmasından ve arsanın tesviyesinden doğan giderler de dahil edilir.

Noter, mahkeme, kıymet takdiri, komisyon ve tellaliye giderleri ile emlak alım ve özel tüketim vergileri ise ya maliyet bedeline dahil edilebilir ya da genel giderler içine alınabilir; bu, işletmenin tercihine bırakılmış bir uygulamadır.

Grubun ilk hesabı olan arazi ve arsalar hesabı, işletmeye ait her türlü arazi ve arsayı kapsar; bir bina yapmak amacıyla üzerindeki eski bina ile birlikte alınan arsalar da yine bu hesapta izlenir, eski binanın yıkılması için katlanılan giderler hesabın borcuna, enkazın satışından elde edilen gelir ise hesabın alacağına yazılır.

Yeraltı ve yerüstü düzenleri hesabı, bir işin gerçekleşmesini sağlamak veya kolaylaştırmak için inşa edilmiş yol, hark, köprü, tünel, bölme, sarnıç ve iskele gibi yapıları kapsar.

Binalar hesabı işletmenin her türlü binasını ve bunların ayrılmaz parçalarını, tesis makine ve cihazlar hesabı üretimde kullanılan makine, tesis ve cihazlar ile bunların eklentilerini ve konveyör, forklift gibi taşıma gereçlerini izler.

Taşıtlar hesabı işletme faaliyetlerinde kullanılan tüm taşıtları kapsar; binek otomobillerde KDV tutarı maliyete dahil edilebilir ve bu araçlar için kıst amortisman esası uygulanır.

Demirbaşlar hesabı ise işletme faaliyetlerinin yürütülmesinde kullanılan büro makine ve cihazları ile döşeme, masa, koltuk, dolap ve mobilya gibi maddi varlıkları kapsar.

Maddi duran varlıkların yararlanma süresi içinde yok edilmesini sağlayan düzenleyici hesap birikmiş amortismanlar hesabıdır ve bu hesabın işleyişi iki temel yöntemle belirlenir.

Normal amortisman yönteminde, eşit tutarlı amortisman yöntemi olarak da anılan bu yaklaşımda, amortisman oranı varlığın faydalı ömrü dikkate alınarak sabit biçimde hesaplanır, hurda değer dikkate alınır ve bu yöntemden azalan bakiyeler yöntemine geçilemez.

Azalan bakiyeler yönteminde ise amortisman oranı normal amortisman oranının iki katı olarak alınır, ancak bu oran yüzde elliyi aşamaz; her yıl ayrılan amortisman tutarı bir sonraki yılın amortismana esas tutarından düşülerek hesaplama tekrarlanır, hurda değer yine dikkate alınır ve bu yöntemden normal amortisman yöntemine geçiş yapılabilir.

Binek otomobillerinde uygulanan kıst amortisman ise farklı bir mantıkla işler: faaliyetleri kısmen veya tamamen binek otomobillerinin kiralanması ya da çeşitli şekillerde işletilmesi olan işletmelerin bu amaçla kullandıkları araçlar hariç olmak üzere, binek otomobillerinin aktife girdiği hesap döneminde ay kesri tam ay sayılmak suretiyle yalnızca kalan ay süresi kadar amortisman ayrılır; amortisman ayrılmayan süreye isabet eden bakiye değer ise itfa süresinin son yılında tamamen yok edilir.

Bu grubun son iki hesabı, henüz tamamlanmamış veya henüz teslim alınmamış yatırımları izler.

Yapılmakta olan yatırımlar hesabı, işletmede yapımı süren ve tamamlandığında ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılacak olan her türlü madde, malzeme, işçilik ve genel giderle ilgili harcamaları kapsar.

Verilen avanslar hesabı ise yurt içinden veya yurt dışından satın alınmak üzere sipariş edilen maddi duran varlıklarla ilgili olarak yapılan avans ödemelerini izler ve varlık teslim alındığında ilgili maddi duran varlık hesabına devredilir.