Mali Borçlar ve Ticari Borçlar Konu Anlatımı

Bilançonun pasif tarafında öz kaynaklardan önce gelen ve işletmenin üçüncü kişilere olan borçluluğunu gösteren iki büyük kalem mali borçlar ile ticari borçlardır.

Mali borçlar grubu, kredi kurumlarından sağlanan kısa vadeli krediler ile kısa vadeli para ve sermaye piyasası araçlarıyla temin edilen fonları, ayrıca vadesine bir yıldan daha az süre kalmış uzun vadeli mali borçların anapara taksit ve faizlerini içerir.

Bu grubun en sık kullanılan hesabı banka kredileridir: işletme lehine kullandırılan tüm kısa vadeli kredi tutarları bu hesaba alacak, geri ödemeler ise borç olarak kaydedilir; bankanın işlettiği faiz, komisyon, gider vergisi gibi giderler ise finansman giderleri hesabına aktarılır.

Finansal kiralama yoluyla edinilen varlıklara ilişkin, vadesi bir yılı geçmeyen borçlar ayrı bir hesapta, bu borçların bugünkü değeriyle nominal değeri arasındaki farkı temsil eden ertelenmiş kiralama borçlanma maliyeti ise düzenleyici bir hesapta izlenir.

Uzun vadeli kredilerin bilanço tarihinden itibaren bir yıl içinde ödenecek anapara taksitleri ile tahakkuk edip henüz ödenmemiş faizleri, ayrı bir hesaba aktarılarak kısa vadeye taşınır; aynı mantık çıkarılmış tahvillerin yaklaşan taksitleri için de geçerlidir.

Grubun geri kalan hesapları, işletmenin çıkardığı bono ve diğer menkul kıymetleri, bunların nominal değerinin altında ihraç edilmesinden doğan farkı ve yukarıdaki tanımlara girmeyen diğer mali borçları kapsar.

Ticari borçlar grubu ise mali borçlardan farklı olarak işletmenin esas faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet alımlarından doğar.

Senetsiz kısmı satıcılar hesabında, senede bağlanmış kısmı ise ayrı bir hesapta izlenir; borç senedi verildiğinde ilgili hesaba alacak, senet ödendiğinde borç kaydı yapılarak hesap kapatılır.

Bilanço gününde elde bulunan ve ertesi döneme devreden senetli ticari borçlar, dönemsellik kavramı gereği tasarruf değerine indirgenir; bu amaçla hesaplanan reeskont tutarı borç senetleri reeskontu hesabına borç, karşılığı ise reeskont faiz gelirleri hesabına alacak yazılır ve işlem ertesi yıl başında reeskont faiz giderleri hesabı kullanılarak ters kayıtla kapatılır.

Reeskont hesaplaması iç ıskonto yöntemine göre yapılır ve senedin nominal değeri, uygulanan faiz oranı ile vadeye kalan gün sayısının çarpımı esas alınarak bulunur.

Ticari borçlar grubunun diğer hesapları arasında, üçüncü kişilerin belirli bir işi yapmaları ya da aldıkları bir değeri geri vermeleri karşılığında alınan depozito ve teminatlar ile yukarıdaki tanımlara girmeyen diğer ticari borçlar yer alır.

Her iki borç grubu da bilançoda bir yıl ölçütüne göre kısa ve uzun vadeli olarak ayrı bölümlerde gösterilir; vadesi bir yılın altına düşen uzun vadeli bir mali ya da ticari borç, ilgili kısa vadeli hesaba aktarılmak zorundadır, çünkü bilanço ilkeleri borçların vade durumuna göre doğru sınıflandırılmasını ve tutarlarının bilanço günündeki gerçek değeriyle görünmesini şart koşar.

Uzun vadeli mali borçlar grubunda banka ve diğer finans kuruluşlarından alınan, vadesi bir yıldan uzun krediler ile çıkarılan tahviller yer alırken, uzun vadeli ticari borçlar grubunda bağlı ortaklık ve iştiraklere olan ticari borçların tutarı ayrıca bilanço dipnotlarında açıklanır.

İşletmenin ticari nedene dayanmadan üstlendiği, ortaklara, iştiraklere, bağlı ortaklıklara ya da personele olan borçlar ise ayrı bir yabancı kaynak grubunda, mali ve ticari borçlardan bağımsız olarak izlenir; bu ayrım, bilanço okuyucusunun işletmenin hangi borçlarının finansman faaliyetinden, hangilerinin ticari faaliyetten doğduğunu net biçimde görebilmesini sağlar.